Fréttablaðið - 09.09.2006, Síða 26

Fréttablaðið - 09.09.2006, Síða 26
 9. september 2006 LAUGARDAGUR26 „Þann 1. ágúst hélt ég, ásamt fjórtán öðrum Íslendingum, til Peking. Við vorum á vegum Lang- ferða sem skipulögðu ferðina ásamt sænskum aðilum í sam- starfi við vináttufélag Íslands og Kína,“ segir Tolli og kemur sér fyrir í frásagnarstellingar. Tolli er sögumaður af guðs náð og veit- ist honum auðvelt að segja undan og ofan af magnaðri ferð sinni. Hópurinn fór til Tíbet, fyrsti íslenski hópurinn sem þangað fer, þó íslenskir ferðalangar hafi komið þangað áður. Ægikraftur Kína í átt til neyslusam- félags „Hópurinn samanstóð af fólki sem hefur ein eða önnur tengsli við Kína. Margbreytilegur hópur á ýmsum aldri og úr ýmsum áttum. Þarna var meðal annars ljóðaþýð- andi sem þýtt hefur japönsk og kínversk ljóð yfir á íslensku, athafnamaður frá Shanghæ, mann- eskja sem hefur lært í Kína og þannig má áfram telja. Líta má á þetta sem „hard core“ námsferð,“ segir Tolli. „Sem sagt ...“ Til að byrja með var dvalið í Peking – borg sem er að springa út sem ein materíalískasta borg heims. „Þar skynjar maður ægi- kraft Kína í átt til neyslusamfé- lagsins. Og sýnist sitt hverjum. Þarna standa byggingakranar eins og frumskógur.“ Mikil áhrif á vaxtarbroddinn hafa komandi ólympíuleikar. Tolli segir algera sprengju hafa orðið í Seúl 1988 vegna leikanna þar og sjálfur varð hann vitni að gríðar- legum uppgangi í Berlín þegar byggður var nýr miðbær, Pots- dammerplatz. En það sé ekkert í líkingu við gríðarlega uppbygg- ingu Kínverjanna. Olnbogarými tíbetsks búddisma í Kína Í Peking sótti hópurinn heim staði sem hafa með kínverska sögu að gera; Forboðnu borgina, Kín- verska múrinn, keisaragrafir og sumarhöllina. „Sem og lamaklaust- ur sem hýsir tíbetskan búddisma í Kína.“ Tolli bendir á að merkilegt sé hversu samofin saga Kína og Tíbet er og má rekja til sáttmála sem gerður var í kringum árið 700. „Til að friða tíbetska kónginn Songsten Gampos, sem þá ríkti, var honum gefin kínversk brúður. Og er það til marks um hversu voldugt Tíbet var á þessum tíma. En þó síðan hafi farið að halla undan fæti er tíbetskum búddisma veitt olnbogarými í kínversku samfélagi og má merkja það á ýmsan hátt. „En það er á grund- velli þessa sáttmála sem Kínverj- ar túlka sinn rétt til að halda Tíbet. Sumir segja að þetta hafi verið samningur við Mongóla en ekki Tíbet. Sem er önnur saga,“ segir Tolli sem augljóslega hefur sett sig rækilega inn í sögu Tíbet. Ökufantar í Tíbet Eftir fáeina daga í Peking var flog- ið með hópinn yfir til Tíbet. „Þar beið okkar tíbetskur gæd. Veðraður og hress karl sem hefði allt eins getað verið hrossabóndi ofan úr Skagafirði. Tíbetar eru glaðlynt og opið fólk þó það hafi sinn djöful að draga. Þetta er ekki ríkt fólk, maður finnur að þarna er basl. En það er eitthvað þarna sem harmonerar við bóndann og sjó- manninn á Íslandi. Maður kannast við sig þarna,“ segir Tolli. Strax var lent með hópinn í 3.700 metra hæð í höfuðborginni Lhasa. „Lhasa er barn síns tíma. Eld- gömul borg byggð úr leir, tré og hálmi – þeim byggingarefnum sem náttúran gefur af sér. Og nú eru Kínverjarnir að veita veru- lega fjármuni í uppbyggingu þarna, leggja brýr, stíflur og vin- áttuhraðbrautina sem er glæfra- leg til aksturs. Ágætur vegur þannig lagað. En þeir aka glanna- lega þarna. Liggja bara á flaut- unni og virðast svo vera með heil- agan anda undir stýri. Ótrúlegt að ekki séu fleiri mannvíg á vegum úti. Tveggja akreina vegur. Ef þú ferð fram úr eru menn að koma á móti. Uppi á fjallabrúnum. Látið vaða. Mér stóð ekki á sama. Verð að viðurkenna það. Ekki um annað að ræða en að grípa í trúna og kyrja.“ Fjallaveiki á jakuxahóteli En nóg um það segir Tolli og lýsir því nú að strax við lendingu hafi gripið um sig fjallaveiki í hópn- um. Menn fengu hausverk og var flökurt. „Líkaminn er búinn að tapa töluverðu af því súrefni sem hann þarf að nota. Ég var þarna á jakuxahóteli á 3. hæð. Ágætt hótel. En þar taka menn bara eina hæð í einu og kasta svo mæðinni. Sumir voru lengur en aðrir að jafna sig. Þetta er sú hæð sem menn nota til að jafna sig áður en farið er á hærri fjallatinda.“ Í háfjallaloftinu skín sterk sól enda Lhasa stundum kölluð borg sólarinnar. „Maður merkir það á fólkinu sem er eins og skóleður í framan af sólinni og þessu þunna lofti, markerað fólk.“ Brennt jakuxasmjör og mulið bygg Við svo búið tók við stíf dagskrá en hópurinn sótti heim helstu helgistaði tíbetsks búddisma. Reynsla sem búddistinn Tolli lýsir sem stórkostlegri. „Þarna eru klaustur, skrín og styttur sem eru ein helgustu kennileiti búddisma í heiminum. Staðir allt frá árinu 600-700 sem enn eru virkir helgistaðir í trúar- athöfnum búddista víða að úr heiminum. Snemma að morgni var maður með heimamönnum sem voru að færa fórnir: jakuxasmjör sem er brennt. Auk þess brenna menn mulið bygg sem fóður fyrir guðina á himnum uppi. Búddismi í Tíbet rennur saman við Bön sem er sjamanismi (trú á stokka og steina og anda). Úr þessu verður flókinn, myndrænn og dramatísk- ur heimur. Sem er kallaður tíbet- skur búddismi. Það kennir ýmissa grasa þó kjarninn í búddisma sé alltaf jafn tær og fjallalækur og aðgengilegur öllum. Hann litast af þeim menningarsvæðum þar sem hann skýtur rótum. En full virðing á milli. Lagar sig að eins og vatn formi.“ Bænagjörð með heimamönnum Tolli segist iðka búddisma sér til sáluhjálpar. Og því var þessi dvöl í einu helgasta vígi þeirra trúar- bragða honum mikils virði. „Það var magnað að krjúpa í bænagjörð með heimamönnum í andrúmslofti mettuðu af reykelsi, sóti af jakuxasmjöri og undir tón- uðu raddir munkanna. Ég fann fyrir aldanna rás og tímaleysi trú- arinnar. Dramatískt og magnað að taka þátt í þessu.“ Þrátt fyrir raðir fengu ferða- mennirnir skjótan aðgang að klaustrum. „Þarna er vaxandi túrismi, mest Kínverjar, ein- hvern veginn verða þeir að ná sér í aura, en þetta eru heilagir staðir og ferðamönnum sýnt umburðar- lyndi. Einhvern veginn gengur þetta upp.“ Pótalahöllin, sumarhöll Dalai Lama, hefur þróast meira út í að vera ferðamannastaður en helgur. Sá Dalai Lama sem þekkastur er (Tenzin Gyatso) er nú persona non grata, hvorki nefndur né af honum myndir í Tíbet. En Panchen Lama er viðurkenndur sem trúarleiðtogi þar núna. Sjö ára gamall. Og myndir af honum og forvera hans um allt. „Við heimsóttum helgistað hans, klaustur uppi í fjöllunum,“ segir Tolli. Allir á hnén Tolli rekur ævintýralega för hópsins til fjalla þar sem landslagið minnti á hið íslenska, fjöll og auðn, nema sinnum tíu. Og dulúð yfir öllu. „Við fórum á Land Cruiser jeppum eins og um Sprengisand. Jökulár og og gróðurleysi hálend- isins minnti mjög á hið íslenska. Við heimsóttum þorpið Gyantse og klaustrið Kumbum sem er frægt fyrir arkítektúr: Sambland af nepölskum og og tíbetskum arkítektúr. Þarna voru gamlar kastalarústir frá því að Tíbet var konungsríki. Virki upp á klettum. Alltaf var tekið vel á móti okkur af bændum og munkum. Strákarnir sem keyrðu jeppana voru hressir gaurar eins og íslenskir utan að landi. En ruku inn í klaustrin sjálf- ir og báðust fyrir þegar tækifæri gafst. Trúin er massív þarna. Eng- inn hégómi. Þó þú eigir jeppa og farsíma ferðu á hnén.“ Aðspurður um sjálfstæðisbar- áttu Tíbeta segir Tolli ljóst að Kín- verjarnir séu komnir til að vera í þessu landi. Sjálfstæðisbaráttan sé miklu virkari utan Tíbet en innan landsins. „Ég held að frjáls Tíbet sé utan raunveruleikans. Þetta er frekar spurning um að varðveita menningu og sögu innan ríkisheildar Kína. Það er raun- hæft. Einhvers konar sjálfsstjórn sem slær skjaldborg um menn- ingu og sögu.“ Lík fyrir fugla og beinin brennd Ákveðið var að fara í Ganden, klaustur eitt sem er í yfir 4 þúsund metra hæð. Áður voru þar 3.000 munkar en eftir uppreisn þeirra þar ákváðu Kínverjar að takmarka fjöldann þar. Menningarbyltingin, sem var á sjöunda áratugnum, var náttúruhamfarir fyrir tíbesku þjóðina. Menningarverðmæti eyði- lögð og 1,3 milljónir drepnar. Þjóð- in telur nú 3,7 milljónir. „Uppi í klaustrinu er lögreglu- stöð. Klaustrin eru oft eins og þorp. Þaðan gengum við fjögur saman upp á tind, í fimm þúsund metra hæð yfir sjávarmáli, til að hugleiða. Þarna sér maður bæna- fána á öllum tindum. Níutíu pró- sent af öllum útförum Tíbeta er himnaför. Líkin eru sett á fjalls- eggina fyrir fugla sem kroppa kjöt af beinum. Svo er beinunum safn- að saman eftir ströngum reglum, þau brennd og gengið snyrtilega frá. Þetta hefur alltaf þótt sérstakt Tolli í Tíbet Myndlistar- og ævintýramaðurinn Tolli kom nýlega heim eftir mikla reisu til Tíbet. Tolli, sem undanfarin ár hefur ræktað garðinn sinn með aðferðum búddisma, segir þetta hafa verið eins- konar pílagrímsför og mögnuð reynsla. Gamli tíminn og nýi í Lhasa Gamli tíminn og nýi renna nú saman í eitt í Lhasa – höfuð- borg Tíbet. Þetta má glöggt sjá á markaðnum þar sem boðið er upp á matvæli eins og tíðkast hefur frá örófi alda auk þess sem seldir eru DVD diskar og ungir Tíbetbúar fara um á mótorhjólum og tala í farsíma. Lhasa er oft nefnd höfuðborg pílagríma. Íbúar borgarinnar eru aðeins tvö hundruð þúsund og búa í 3.595 metra hæð yfir sjávarmáli. Að grunni er Lhasa og híbýli þar byggð af innfæddum úr því sem náttúran gefur af sér. En Kínverjar veita mikla peningum í uppbyggingu og eru þær byggingar og mannvirki nýtískulegri. „Þar skynjar maður ægi- kraft Kína í átt til neyslu- samfélagsins. Og sýnist sitt hverjum.“
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96

x

Fréttablaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Fréttablaðið
https://timarit.is/publication/108

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.