Fréttablaðið - 27.01.2007, Blaðsíða 16

greinar@frettabladid.is
Ídag eru liðin hundrað ár frá því Bríet boð-aði til fundar í Þingholtsstræti 18 til að
stofna Kvenréttindafélag Íslands. Og nú gild-
ir það sama og fyrr: Konur þurfa að segja frá
og þær þurfa að tala saman. Hvernig líður
frjálsum íslenskum konum á 21. öld? Hvað
útheimtir móðurhlutverkið af konum við
nútímaaðstæður? Þarf vinnutími á Íslandi að vera
svona miklu lengri en í nágrannalöndum? Hver axlar
ábyrgð á úrræðaleysi samfélagsins þegar kemur að
öldruðum? Taka dæturnar við? Hví skyldu konur taka
þátt í þögninni um launin ef þær tapa alltaf sjálfar?
Þegar samfélagsþjónustu skortir axla konur byrðarn-
ar, án launa og án viðurkenningar.
Í hjarta hverrar konu þarf að vera vissan um að
hið persónulega sem hún oft telur varða sig eina og
vera sér að kenna er í raun almenn reynsla kvenna og
þar með pólitískt mál. Fyrir alllöngu varð almenn við-
horfsbreyting meðal kvenna. Nú er víðtæk samstaða
um það meðal kvenna að konur eigi ákveðinn rétt og
að þeim beri ákveðin hlutdeild í mótun samfélagsins.
Í hjarta allra kvenna býr vitneskjan um að
konur bera skarðan hlut frá borði. Með okkur
öllum býr þrá til að breyta stöðu kvenna. Sú
þrá er reyndar missterk – hjá sumum óljós en
öðrum brennandi. Og það er einmitt þessi þrá
sem fær okkur til að takast verk á hendur sem
einfaldast væri kannski að láta öðrum eftir.
Reynslan hefur kennt mér að það skiptir
höfuðmáli að fjölga konum hvarvetna þar sem
mikilvæg mál eru til lykta leidd. Þess vegna
hef ég lýst því yfir að ég muni gæta þess,
þegar flokkur minn sest í ríkisstjórn, að jafnræði
verði milli kvenna og karla í okkar ráðherrahópi. Ég
upplifði það líka í ráðhúsinu að forsenda árangurs í
jafnréttismálum er að æðstu stjórnendur láti þau til
sín taka. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að það
eigi að færa ábyrgðina á jafnréttismálum til forsætis-
ráðuneytisins.
Við höfum verk að vinna og eigum að vera órög að
takast á við þau rétt eins og konurnar sem stofnuðu
Kvenréttindafélagið fyrir 100 árum. Ég óska konum
og kvenréttindafélaginu til hamingju með daginn og
starf þeirra í þágu samfélagsins öll þessi ár.
Höfundur er formaður Samfylkingarinnar.
Til hamingju með daginn
Þ
ar sem forseti lýðveldisins situr, þar situr Ísland. Fyrr í
þessari viku birti skrifstofa forseta Íslands fréttatilkynn-
ingu þar sem greint var frá því að hann hefði tekið sæti í
Þróunarráði Indlands. Í raun réttri merkir það að Ísland
hefur tekið þar sæti. Utanríkisráðuneytið, sem ber stjórn-
skipulega ábyrgð á ákvörðunum af þessu tagi, hefur engar skýring-
ar gefið.
Á heimasíðu Þróunarráðs Indlands kemur fram að það er vist-
að hjá rannsóknarstofnun sem kallast The Energy and Resources
Institute. Sú stofnun er hluti af og til húsa hjá The Business Council
for Sustainable Development. Aðild að þessum stofnunum virðast
eiga rúmlega sextíu mikilsmetin fyrirtæki á sviði fjármálaþjón-
ustu, olíu- og orkuiðnaðar, málmframleiðslu, efnaframleiðslu og
fleiri greina.
Þróunarráð Indlands er skilgreint sem sjálfstæð stofnun óháð
ríkisstjórnum með aðild bæði Indverja og erlendra manna. Fyrsta
verkefni Þróunarráðsins verður að kynna síðar á þessu ári niður-
stöður af rannsóknum The Energy and Resources Institute um
grænt Indland til 2047 ásamt ráðleggingum þeirra sem í ráðinu sitja
til ríkisstjórnar Indlands.
Þær stofnanir sem hér um ræðir og indversk og alþjóðleg fyrir-
tæki hafa byggt upp eru gott dæmi um þá jákvæðu hugarfarsbreyt-
ingu sem nú á sér stað á meðal stjórnenda í atvinnulífi margra landa
og lýsir vaxandi skilningi á umhverfismálum og samfélagslegri
ábyrgð með skírskotun til þúsaldarmarkmiða Sameinuðu þjóðanna.
Ástæða er til að fagna þegar íslensk stjórnvöld leggja þessum
viðhorfum lið hvar sem er í heiminum og flytja boðskapinn um hvað
Ísland getur lagt af mörkum. Það hefur ótvírætt gildi fyrir íslenskt
atvinnulíf. Forseti Íslands á ómetanlegt framlag í þessum efnum.
Satt best að segja hafa fáir leyst slík verk betur af hendi og af jafn
miklum þrótti og hann.
Hér verður hins vegar að hafa í huga að það er eitt að tala til
þessara fyrirtækja á ráðstefnum og annað að tala og láta í ljós álit
á vegum einstakra stofnana þeirra þó að þær teljist sjálfstæðar og
óháðar. Forseti Finnlands ávarpaði til dæmis Delhi-ráðstefnuna um
sjálfbæra þróun á dögunum eins og forseti Íslands en tók ekki sæti
í Þróunarráði Indlands.
Enginn efast um gildi málstaðarins í þessu tilviki. Álitamálið
lýtur einvörðungu að aðkomu og hlutverki Íslands sem fullvalda
ríkis á þessum vettvangi. Dæmalaust er að Ísland hafi með þessum
hætti tekið sæti í ráðum óháðum ríkisstjórnum í þeim tilgangi að
hafa áhrif á stefnu stjórnvalda í öðrum ríkjum. Hér sýnist því vera
um slíkt utanríkispólitískt nýmæli að ræða að ráðherra hefði verið
rétt lögum samkvæmt að kynna það fyrir utanríkisnefnd Alþingis.
Sum viðfangsefni forseta Íslands eru eðli máls samkvæmt
algjörlega persónubundin og tengjast í engu stjórnarskrárbundnu
hlutverki hans. Kostnaður við þau greiðist þá ekki úr ríkissjóði. Líti
utanríkisráðherra svo á að slíkar aðstæður séu uppi í þessu máli
þarf hann að rökstyðja það.
Aðalatriðið er að mál eins og þetta þarf að upplýsa og skýra með
fullnægjandi hætti. Það hefur ekki verið gert. Í þessu tilviki hvílir
sú skylda á utanríkisráðherra. Einu gildir hvort ráðherranum var
kunnugt um málið. Ábyrgðin er sú sama.
Utanríkisráðherra
skuldar skýringar
Ekki eru nema örfá ár síðan það var í tísku að halda því fram að
þjóðríkið væri dautt og dánar-
orsökin væri alþjóðavæðingin.
Þróun undanfarinna ára hefur fært
mönnum sanninn um hið gagn-
stæða og nú keppist hver um
annan þveran að lýsa yfir dauða
alþjóðavæðingarinnar. Fátt hefur
þó breyst nema sýn manna á
tilveruna.
Á undanförnum vikum hefur
fáum tekist betur að höfða til
hefðbundinnar þjóðernishyggju
hér á Íslandi en Frjálslynda
flokknum. Á landsfundi flokksins
sem er framundan verður tekist á
um það hverjir stjórna þeim
flokki, þeir sem ætla nú að gera
þjóðernishyggju að grundvallar-
stefnumáli og atkvæðabeitu
flokksins, eða hinir sem hafa
mótað stefnu flokksins undanfarin
ár. Sú stefna sver sig að ýmsu leyti
í ætt við stefnu hinna stjórnarand-
stöðuflokkanna; Vinstrihreyfingar-
innar – græns framboðs og
Samfylkingarinnar. Hún hefur
þann kost að hún hefur gert
stjórnarandstöðuna að skýrum
valkosti við stjórnarflokkana og
opnað möguleikann á því að
ríkisstjórninni sem heild verði
skipt út eftir næstu þingkosningar.
Frá sjónarmiði sumra forystu-
manna Frjálslynda flokksins hefur
þessi stefna hins vegar þann ókost
að hún markar flokknum afar litla
sérstöðu. Þá sérstöðu hafa þeir nú
fundið í stöðugri umræðu um
„íslamista“ sem er hinn nýi demón
þjóðrembumanna um alla Evrópu.
Nú er þjóðernisstefna fjarri því
að vera eitthvað jaðarfyrirbæri og
því fer fjarri að allir þjóðernis-
sinnar líti til nasisma eða fasisma
sem fyrirmynda. Sannleikurinn er
sá að þjóðernisstefnan mótar
skoðanir nánast allra, hvort sem
þeim líkar betur eða verr. Þeir sem
halda að þeir séu lausir við
þjóðernishyggju reynast oftar en
ekki vera illa haldnir af sjálfs-
blekkingu. Í þjóðernisstefnu í sinni
einföldustu mynd felst ekki annað
en að þjóðríkið er sett í öndvegi og
þátttaka í því er forsenda allrar
umræðu. Auðvitað er það ekki
sjálfsagður hlutur að allir
Íslendingar séu frá fæðingu
þvingaðir til að eiga aðild að
íslenska þjóðríkinu og þessu
samfélagi, hvort sem þeim líkar
betur eða verr. Þeir sem ekki setja
spurningarmerki við slíkt hljóta að
teljast þjóðernissinnar í einhverj-
um skilningi, því að þeir efast ekki
um grundvöll eða réttmæti
þjóðernisins.
Þjóðin er trúarbrögð nútímans,
jafnvel í ríkari mæli en trúar-
brögðin sjálf. Það er ekki hægt að
hafna þjóðinni nema þá að flýja
land og skipta um ríkisfang. En þá
er fólk samt ekki laust við
þjóðernið sem slíkt. Þetta eru
staðreyndir sem hafa alltaf verið í
gildi en eru að renna upp fyrir æ
fleirum.
Þeir sem nú ætla að ætla að
spila út því trompi, rétt fyrir
kosningar, að skilgreina sjálfa sig
sem Evrópusinna, eru flokkar sem
hafa misst af lestinni, dagað uppi
með úrelta sýn á þjóðmálin og
veröldina. Því hversu Evrópusinn-
uð erum við í raun og veru? Halda
Evrópusinnar með Belgum frekar
en Kanadamönnum í íþróttum?
Fylgjast þeir af spenningi með
nýjum, „evrópskum“ skáldsögum?
Eru hagsmunir Evrópu eitthvað
sem skiptir okkur máli? Nei, meira
að segja í umræðu um Evrópusam-
bandið eru „hagsmunir Íslendinga“
það eina sem nokkur stjórnmála-
maður nennir að tala um.
Ég sakna ekki þeirrar Evrópu-
og alþjóðahyggju sem aldrei náði
að vera alþjóðleg í raun. Ef
þjóðhverf hugsun er í raun og sann
eðlileg í því samfélagi og þeim
heimi sem við búum í núna er best
að fólk geri sér grein fyrir því og
sé ekki haldið þeim hroka að líta á
sjálft sig sem víðsýnt og alþjóða-
sinnað þótt það hafi aldrei gert
minnstu tilraun til að setja
spurningarmerki við sjálfa
forsendu allrar umræðu, þjóðernið.
Á hinn bóginn hugnast mér ekki
heldur sú þjóðrembustefna sem
eitt af flokksbrotum Frjálslynda
flokksins ætlar nú að bera fyrir
þjóðina. Ég hef engan áhuga á því
að láta þessa menn segja okkur
Íslendingum hvað við séum og
hvað viljum. Að óvinir okkar séu
einhverjir óskilgreindir íslamistar
og að allt sem er vel heppnað og
gagnlegt í okkar samfélagi sé
afleiðing af einhverjum „vestræn-
um gildum“. Mér finnst kaffi gott
þó að það sé „tyrkjadrykkur“ og
vil lesa blaðið með kaffinu enda
þótt Kínverjar hafi fundið upp
prentlistina en ekki Gutenberg. Ég
nenni ekki að fylgja fordæmi farís-
eans og miklast af því að ég bý í
vestrænu samfélagi sem nýtur alls
þess sem vestrænar þjóðir hafa
stolið af öðrum heimshlutum
undanfarnar aldir.
Það er ástæða til að hneykslast
á stöðugu og endalausu dekri
vestrænna ríkisstjórna við
einræðisstjórnina í Sádi-Arabíu
undanfarna áratugi. En þá á líka að
draga mörkin þar, en ekki þegar
íslenskar þingkonur sýna gestgjöf-
um þar þá kurteisi að klæða sig í
þjóðbúninga á meðan opinber
heimsókn stendur yfir. Sádarnir
kúga þjóð sína með vopnum sem
vestrænar ríkisstjórnir seldu þeim
og margvíslegri aðstoð sem þeir
njóta í nafni „stríðsins gegn
hryðjuverkum“. Þar liggur vandinn
en hinir nýju þjóðernissinnar kjósa
að horfa framhjá honum og
einblína á framandlega búninga.
En búningar drepa ekki nokkurn
mann. Það gera hins vegar hin
vestrænu vopn sem einræðis-
stjórnir um allan heim hafa
greiðan aðgang að. Á sama tíma og
þau streyma greiðlega um allan
heim er undarlega holur hljómur í
málflutningi farísea nútímans.
Þjóðernishyggjan snýr aftur
Suðurströnd 4
Sími 561 4110Vagnhöfða 23 - S: 590 2000
*T
ire
R
ev
ie
w
M
ag
az
in
e
Bestu dekkin átta ár í röð!*