Fréttablaðið - 27.01.2007, Blaðsíða 22

Peningar eru mikilvægt hreyfiafl“ sagði Glitnis-
forstjórinn í nýlegu opnu-
viðtali. Hann er nú hlutað-
eigandi í Hjallastefnunni
ehf. og konan hans er
stjórnarformaður. Með
henni í stjórn situr margt
valið peningalið og fær þar
með að höndla nýja tegund valds.
Annar forstjóri setti milljarð í
sjóð sem m.a. er ætlað að styrkja
skóla í Afríkuríkinu Sierra Lione.
Sjóðurinn mun árlega veita 120–
150 milljóna króna styrki, reyndar
til valinna verkefna hérna heima
líka. Heyrst hefur að sá sami hafi
einnig keypt sjálfum sér afmælis-
skemmtun fyrir um 70–100 millj-
ónir. Það eru u.þ.b. 30 árslaun
kennara á Íslandi og laun í þriðja
heiminum eru oft um 30 sinnum
lægri en hjá okkur.
„Mannauðurinn er það mikil-
vægasta sem við eigum,“ sagði
forsetinn í áramótaávarpi sínu og
telur að við þurfum að velta fyrir
okkur uppeldi og menntun barna,
jafna uppeldisskilyrði og efla
möguleika allra foreldra til að
koma börnum sínum til manns.
Foreldrar eru ‘umboðsmenn’ barn-
anna sinna og gegna veigamiklu
hlutverki við ávöxtun þessa auðs:
Foreldrar eru mikilvægt hreyfi-
afl, en treysta kannski um of á
skóla um uppeldi barna sinna. Í
skólum eiga menn að verða fróðir
þótt sumir segi að fyrst þurfi
menn að læra að vera góðir. Lík-
lega þarf þetta tvennt að haldast í
hendur. En hvernig náum við best-
um árangri? Börn sjá oft einfald-
leikann í tilverunni, það gerir þau
að skapandi félagsskap og það eru
í sjálfu sér forréttindi að umgang-
ast börn á hverjum degi.
„Maður þarf að halda áfram að
leika sér til að heilinn haldi áfram
að virka“ er tilvitnun í dreng úr
námskrá fyrir elstu börnin í leik-
skólum Kópavogs. Við
erum mörg sammála
drengnum og teljum
að leikurinn sé mikil-
vægasta námsleið
leikskólabarna og sú
leið sem líklegust er
til þess að hver og einn
fái örvun í réttri
blöndu. Ung börn eru
stöðugt að læra og
setja eins og drengur-
inn fram kenningar
um lífið og tilveruna sem við
ættum að hlusta meira á og taka
tillit til. Leikur getur verið afar
flókið ferli eða einfaldara, en
kannski þó ekki síður merkilegt.
Við sem erum að vinna með börn-
unum þurfum að leitast við að
skilja leikinn og bera að efnivið
sem auðgar hann og þroskar börn-
in. Leikur er ekki einangrað fyrir-
bæri heldur tekur á sig lit og lögun
þess umhverfis sem börnunum er
búið. Það á við um bæði efnislegt
umhverfi, en einnig umhverfi sem
markast af þeim fyrirmyndum,
hugmyndum og hugtökum sem
börnum er veittur aðgangur að
með samvistum við aðra hugsandi
menn. Kennari þarf að hugleiða
hvernig nemendur hans læra ekki
síður en hvað. Við lærum ekki öll
eins þó að vellíðan í skólanum og
virkni með námsfélögum séu lík-
ast til þeir tveir þættir sem tryggja
það best að nám eigi sér stað. Í
undirstöðunámi eins og fram fer í
leikskólanum ætti að leggja
áherslu á að börn læri grundvall-
arfærni á borð við að hafa forsjá
fyrir sjálfum sér og að virða rétt
annarra. Til þess að þetta verði
ættu þau m.a. að læra sjálfræði og
ábyrgð, frumkvæði, þrautseigju
og heiðarleika og þau ættu ekki
síður að læra að skilja og nota hug-
tök á borð við þessi. Þetta er í anda
aðalnámskrár leikskóla en einnig í
samræmi við þau meginmarkmið
sem alþjóðasamfélagið hefur
ákveðið að leggja skuli áherslu á í
lýðmenntun á þessari öld. Þau
markmið eru að börnum skuli
kennt að vera ábyrgðarfullir ein-
staklingar, að lifa með öðrum, að
skapa og eignast þekkingu og að
þetta skuli gerast í lýðræðislegu
skólastarfi þannig að börn læri
lýðræði með ástundun. Bein yfir-
færsla þekkingar hefur verið
nokkuð viðtekin venja, en nú hafa
þau viðhorf frekar rutt sér til
rúms að kennarinn sé mikilvæg-
asti námsfélaginn, hann stjórni
námsferlum og barnahópnum og
viti hvað þarf til hverju sinni til að
öllum vegni sem best. Meðaltalið
er ekki það sem ræður úrslitum
heldur hvernig hverjum og einum
reiðir af. Ef við lesum þetta saman
við margt í íslensku samfélagi í
dag, þá erum við á villigötum. Það
er grundvallarmunur á því ‘að
skipta réttlátlega’ og ‘að gefa með
sér’. Það þarf að efla lýðræði í
íslensku samfélagi og til þess eru
skólarnir mikilvægir.
Í dag höfum við það þannig að
börn alast að miklu leyti upp í leik-
skólum. Við þurfum því að sjá til
þess að þar hafi börnin merkileg-
an efnivið, huglægan og efnisleg-
an, að læra af, með og um. Það
gerum við best með því að tryggja
að kennarar með góða þekkingu á
leikskólauppeldi séu til staðar í
skólunum og að nægilegt fé sé sett
í málaflokkinn. Vinna þarf að
auknum stöðugleika og menntun í
uppeldisumhverfi barna. Til þess
þurfum við bætta ímynd leikskóla-
kennarastarfsins og aukna um-
ræðu um mikilvægi uppeldismála.
Til að þetta megi verða eru
peningar sannarlega mikilvægt
hreyfiafl.
Höfundur er leikskólakennari.
Leikskólinn er mikilvægt hreyfiafl
Æsingurinn sem spannst í kringum umræðuna um
innflytjendamál á sl. mánuðum
virðist vera á undanhaldi. Senn
líður að alþingiskosningum og
því er afar brýnt að þessi
umræða verði sett á oddinn að
nýju, þó með málefnalegri og
skipulegri hætti en áður. Inn-
flytjendamál snúa að mörgum
sviðum íslensks samfélags en það umræðuefni sem
olli mestu fjaðrafoki og ýtti af stað bylgju fordóma í
garð innflytjenda var umræðan um öra fjölgun
erlendra verkamanna frá nýju aðildarríkjunum ESB.
Mig langar aðeins til að fjalla um þetta atriði í þess-
ari grein.
Til þess að geta haldið uppi upplýstri og málefna-
legri umræðu þarf að liggja ljóst fyrir um hvað málið
snýst, t.d. hverju megi breyta og hverju ekki. Svo
lengi sem Ísland er aðildarríki EES-samningsins, þá
er ekki heimilt að takmarka ferðir EES-launafólks
innan evrópska vinnumarkaðarins. Grunnstef ESB
og EES-samningsins er „einn sameiginlegur vinnu-
markaður“ og er frjáls för launafólks gagnkvæm
skylda aðildarríkjanna.
Þegar fjallað er um innflytjendamál hafa sumir
reynt að beina umræðunni í þá átt að takmarka skuli
þetta frjálsa flæði. Til þess þyrftu Íslendingar að
ganga úr EES-samstarfinu. Er vilji til þess? Að sjálf-
sögðu kann það að vera valkostur en slíkt myndi hafa
margþættar afleiðingar í för með sér sem snerta
myndu fleiri en innflytjendur. Það er því mikilvægt
að umfjöllun, einkum stjórnmálamanna, gefi rétta
mynd af aðstæðum. Takmörkun ferða innflytjenda til
Íslands er ekki möguleg (nema þá tímabundið) svo
lengi sem við erum aðilar að samningnum.
Þá er spurt, eiga Íslendingar að sitja aðgerðalaus-
ir og leyfa ótakmarkaðan innflutning útlendinga?
Áður en ég svara þessari spurningu vil ég benda á að
fjölgun erlendra verkamanna hér á landi er alls ekki
neikvæð, einkum í efnahagslegu tilliti. Þetta kom
skýrt fram í nýlegri könnun Kaupþings á áhrifum
erlends vinnuafls á íslenskt efnahagslíf. Ég tek þó
undir með þeim sem óttast að félagslega kerfið sé
ekki í stakk búið til að taka á móti sífellt fleiri inn-
flytjendum, t.d. er varðar skóla, viðunandi framboð á
íslenskukennslu o.s.frv. Ef ekki er staðið vel að þess-
um þáttum er líklegt að það skapist spenna bæði hjá
innflytjendum og Íslendingum. Því þurfum við að
sníða stakk eftir vexti og taka aðeins á móti þeim
fjölda innflytjenda sem við ráðum við að tryggja
mannsæmandi aðstæður og jöfn tækifæri.
En hvernig er hægt að stemma stigu við fjölgun-
inni ef Ísland getur ekki takmarkað beint innflutning
erlendra verkamanna? Tvennt er til ráða:
Í fyrsta lagi mætti hverfa frá iðjustefnu í landinu.
Stóriðjustefnan sem fylgt hefur verið undanfarin ár
krefst þúsunda erlendra verkamanna. Það er aðal-
lega stóriðjustefnan sem kallar á vinnuafl að utan og
hefur valdið stórfelldri fjölgun innflytjenda í land-
inu. Það er afkáralegt að vera fylgjandi efnahags-
stefnu sem krefst innflutnings erlendra verkamanna,
og kvarta svo yfir offlæði erlends vinnuafls þegar
fólkið kemur hingað til lands að vinna á grundvelli
þessarar stefnu!
Í öðru lagi ætti að skylda atvinnurekendur sem
ráða innflytjendur til að borga þeim sanngjörn laun
(sjálfsagt mál), til að tryggja starfsfólki almennileg-
ar vinnuaðstæður, réttindafræðslu og ókeypis
íslenskukennslu. Allt þess kostar eitthvað. Með því
að tryggja réttindi erlends starfsfólks verður það
ekki ódýrara vinnuafl en það íslenska. Ég tel þessar
tvær aðferðar mikilvægar og raunsæjar til að hægja
á fjölgun erlendra verkamanna á Íslandi – ef það er
það sem við viljum gera. Báðar aðgerðirnar snúa að
íslenskri efnahags- og vinnumarkaðsstefnu, ekki inn-
flytjendunum sjálfum. Ég kalla eftir því að allir
stjórnmálaflokkar móti sér skýra stefnu í innflytj-
endamálum fyrir komandi kosningar.
Höfundur er prestur innflytjenda.
Skýrari stefnu um innflytj-
endamál fyrir kosningar í vor
Umræðan undanfarna mánuði um stækkunar-
málið í Straumsvík hefur
verið málefnaleg og upp-
lýsandi fyrir þá sem fylgst
hafa með henni. Fremst í
flokki í málflutningi gegn
stækkun hefur verið þver-
pólitískur hópur fólks sem
kallar sig Sól í Straumi og hefur sá
hópur lagt sig fram um málefna-
lega umræðu og haldið úti öflugri
heimasíðu um stækkunarmálið
www.solistraumi.org.
Skömmu fyrir áramót færði
hópurinn stjórnendum Alcan í
Straumsvík eftirfarandi rök gegn
stækkun álbræðslunnar í Straums-
vík:
Framfarir í baráttunni við loft-
mengun í Straumsvík síðustu 20
árin verða að engu við stækkun.
Mengun eftir stækkun verður
svipuð og árið 1991.
Lóðin eftir stækkun verður jafn
breið og hún er löng í dag. Línu-
mannvirki vegna stækkunar á
útivistarsvæði Hafnfirðinga og
í nágrenni við íbúabyggð eru
óásættanleg.
Byggingarland okkar Hafnfirð-
inga er takmarkað. Í framtíð-
inni þurfum við að fá Straums-
víkursvæðið og 10 ferkílómetra
mengunarsvæði álverksmiðjunn-
ar undir blandaða íbúðabyggð,
iðnað, verslun og þjónustu. Með
því að stækka álbræðsluna núna
eyðileggjum við framtíðartæki-
færi okkar.
Við erum ekki lengur fátækur
útgerðarbær, við búum ekki við
atvinnuleysi, við eigum ekki ótak-
markað land og við reiknum ekki
með að börnin okkar vilji vinna í
álbræðslu. Við erfum ekki landið
frá foreldrum okkar, við fáum það
að láni hjá börnunum okkar.
Allt byggt land í Hafnarfirði í dag
er 12 ferkílómetrar. Við stækkun
skuldbindum við 10 ferkílómetra
byggingarlands undir mengunar-
svæði um ókomna framtíð. Í stækk-
unarhugmyndunum er ekki gert
ráð fyrir krónu til okkar Hafnfirð-
inga fyrir þessa fórn. Óljós loforð
um greiðslur fyrir fasteignagjöld
og hafnarnotkun koma
ekki í staðinn fyrir
hana.
Stækkun álbræðslunn-
ar hefur engin úrslita-
áhrif fyrir atvinnu-
líf í Hafnarfirði. Í dag
vinna 230 Hafnfirðing-
ar hjá álverksmiðjunni.
Í Hafnarfirði hefur
störfum fjölgað und-
anfarin sjö ár um 240
störf á ári án þess að álbræðslan í
Straumsvík hafi stækkað.
Stækkun kallar á virkjun neðri
hluta Þjórsár og hefur óaftur-
kræfar afleiðingar fyrir náttúru
Íslands.
Innan fárra ára verður Straums-
víkursvæðið eitt það verðmæt-
asta á höfuðborgarsvæðinu með
tilliti til staðsetningar. Nágrenni
við höfuðborgina, nágrenni við
höfn og nágrenni við alþjóðaflug-
völlinn gerir þetta landsvæði eft-
irsóknarvert fyrir hátækni- og
sprotafyrirtæki. Mengunarsvæð-
ið takmarkar eðlilega byggðaþró-
un í Hafnarfirði.
„Jafnvel þó að Íslendingar kæm-
ust í hóp stærstu álframleiðenda
heims og myndu virkja alla hag-
kvæmustu virkjunarkosti lands-
ins, myndi arðsemi þess og hagur
fyrir íslenskt samfélag aldrei
verða meiri en sem nemur fram-
lagi eins öflugs útrásarfyrirtæk-
is.“ (Ágúst Guðmundsson, Bakka-
vör, febrúar 2006).
Í starfsleyfinu er engin tak-
mörkun á útblæstri gróðurhúsa-
lofttegunda sem valda loftlags-
breytingum sem eru alvarlegasta
umhverfisvandamál í heiminum í
dag. Útblástur gróðurhúsaloftteg-
unda frá álbræðslunni í Straums-
vík mun fara í 2.200 tonn á sólar-
hring ef af stækkun verður.
Það eru spennandi tímar í
Hafnarfirði. Ef við segjum „já“
við stækkun mun álbræðsla vera
stunduð í bænum okkar langt fram
yfir miðja þessa öld. Ef við segjum
„nei“ við stækkun fáum við landið
í Straumsvík aftur til ráðstöfunar
með tilheyrandi tækifærum fyrir
Hafnarfjörð og framtíðina.
Höfundur er meðlimur
samtakanna Sól í Straumi.
Rök gegn stækkun
Það er afkáralegt að vera fylgjandi efna-
hagsstefnu sem krefst innflutnings erlendra
verkamanna, og kvarta svo yfir offlæði erlends
vinnuafls þegar fólkið kemur hingað til lands að
vinna á grundvelli þessarar stefnu!
Í dag höfum við það þannig að
börn alast að miklu leyti upp í
leikskólum. Við þurfum því að
sjá til þess að þar hafi börnin
merkilegan efnivið, huglægan
og efnislegan.