Fréttablaðið - 27.01.2007, Síða 77

Til þess að líkaminn geti starfað
eðlilega þurfum við að fá 13 mis-
munandi vítamín út fæðunni sem
við neytum. Þessi vítamín gegna
margvíslegum hlutverkum í lík-
amanum og skorti eitthvert þeirra
er hætta á hörgulsjúkdómi.
Vítamín skiptast í vatnsleysanleg
vítamín annars vegar og fituleys-
anleg hins vegar. Til vatnsleysan-
legra vítamína teljast B-vítamín-
in, sem eru 8 alls, og C-vítamín.
A-, D-, E- og K-vítamín eru hins
vegar fituleysanleg. Þessi grund-
vallarmunur á vítamínflokkunum
hefur mikið að segja ef við fáum
of mikið af einhverju vítamíni. Sé
vítamínið vatnsleysanlegt skilst
umframmagnið út með þvagi og
afleiðingarnar eru að mestu skað-
lausar. Sé vítamínið aftur á móti
fituleysanlegt safnast það fyrir í
líkamanum, einkum í lifrinni, og
getur haft mjög skaðleg áhrif.
Safnist of mikið af A-vítamíni
fyrir í líkamanum getur það verið
mjög skaðlegt. Einkenni A-vítam-
íneitrunar eru höfuðverkur, hár-
los, ógleði, uppköst, flögnun húðar,
lifrarskemmdir og óeðlilegur
fóstur-þroski hjá barnshafandi
konum. Of mikið A-vítamín á
fyrsta þriðjungi meðgöngu hefur
til dæmis verið tengt við fóstur-
galla, eins og andlits- og tauga-
galla.
Of mikið af D-vítamíni getur leitt
til aukinnar kalkupptöku úr melt-
ingarveginum og jafnvel endur-
upptöku kalks úr beinum. Aukið
kalkmagn í blóði getur haft í för
með sér óeðlilegar kalkútfellingar
í mjúkum vefjum, svo sem hjarta
og lungum, og dregið þannig úr
starfsgetu þeirra. Helstu einkenni
eru vöðvaslappleiki, höfuðverkur,
lystarstol, ógleði, uppköst og bein-
verkir. Fái barnshafandi konur of
mikið D-vítamín getur afleiðingin
orðið skertur andlegur eða líkam-
legur þroski barnanna.
E-vítamíneitrun er nánast óþekkt
þrátt fyrir að E-vítamín geti einn-
ig safnast fyrir í líkamanum.
Helstu einkenni of mikils magns
af E-vítamíni eru ógleði, höfuð-
verkur, þreyta, vöðvaslappleiki og
sjóntruflanir. Hjá fólki sem tekur
blóðþynningarlyf eykst hætta á
blæðingum og marblettum, en E-
vítamín eykur áhrif þessara lyfja.
K-vítamíneitrun er einnig mjög
sjaldgæf. Helst er hætta á henni
hjá fólki sem þarf að taka blóð-
þynningarlyf, en vítamínið truflar
verkun þeirra.
Of stórir skammtar af B-vítamín-
um eru oftast einkennalausir og
eru eitranir af þeirra völdum
sjaldgæfar. Hér verða þó talin
upp helstu einkenni B-vítamín-
eitrana.
Einkenni þíamíneitrunar (B1-
vítamín) eru hraður eða óreglu-
legur hjartsláttur, lágur blóð-
þrýstingur, höfuðverkur,
ofnæmisviðbrögð, slappleiki og
krampar. Þvagið verður skærgult
ef tekið er inn of mikið af ríbófla-
víni (B2-vítamíni), en eitrunarein-
kenni eru ekki þekkt. Helstu ein-
kenni um of stóran skammt af
níasíni (B3-vítamíni) eru húðroði,
kláði, sog- eða blísturshljóð við
öndun, höfuðverkur, niðurgangur
og uppköst. Eitrun af völdum pýr-
idoxíns (B6-vítamíni) getur valdið
hraðri öndun, sviðaverkjum í
augum, nefi og eyrum, skorti á
vöðvasamhæfingu og jafnvel
lömun.
Stórir skammtar af fólínsýru
(B9-vítamíni) valda sjaldnast ein-
kennum, en of mikið magn hennar
getur hins vegar falið lífshættu-
legan sjúkdóm sem stafar af skorti
á B12-vítamíni og heitir illkynja
blóðleysi (e. pernicious anemia).
Mjög stórir skammtar af fólínsýru
geta jafnframt skaðað miðtauga-
kerfið.
C-vítamín skolast yfirleitt út
með þvagi, en ef tekið er inn 1-2
grömm í einu getur það valdið
niðurgangi og óþægindum í melt-
ingarfærum.
Að lokum skal tekið fram að áhrif
stórra skammta af einstökum vít-
amínum geta farið eftir því hvaða
önnur næringarefni er verið að
innbyrða um leið. Best er að fá
ráðlagða dagskammta (RDS) af
öllum vítamínum úr fæðunni. Ef
það reynist erfitt er í flestum til-
fellum óhætt að taka fjölvítamín-
töflur með málmsöltum sam-
kvæmt leiðbeiningum. Þar eru
ráðlagðir dagskammtar af
vítamínum og helstu málmsöltum
sem við þörfnumst.
Þótt við fáum með þessu ef til
vill örlítið meira en ráðlagðan
dagskammt af einhverju þessara
bætiefna er það í flestum tilfell-
um svo lítið að það kemur ekki að
sök. Sjálfsagt er að ráðfæra sig
við heimilislækni áður en byrjað
er að taka inn fæðubótarefni, þá
sérstaklega ef um margar gerðir
er að ræða. Ýmis lyf geta jafn-
framt haft áhrif á vítamínupp-
töku. Það er því vert að hafa í
huga að það er ekki bara magn og
samsetning vítamína sem skiptir
máli, heldur einnig hvaða lyf eru
tekin samhliða.
Þuríður Þorbjarnardóttir,
líffræðingur
Er hættulegt að taka of
mikið af vítamínum?