Tíminn - 25.04.1982, Blaðsíða 9

Tíminn - 25.04.1982, Blaðsíða 9
Sunnudagur 25. apríl 1982 9 menn og málefni Kjörin hljóta að miðast við afkomu þjóðarbúsins ¦ Á síðasta ári jókst einka- neysla hér á landi um 4 af hundraði, og mun nær öll aukningin hafa orðið á tveim siðustu mánuðum ársins. A þessu ári er bilainnflutningur 82 af hundraði meiri á fyrstu þrem mánuðum ársins en var á sama timabili á siðasta ári, sem sýnir að kaupæðið er hvergi nærri liðið hjá. Þessar staðreyndir sýna einnig að kaupmáttur er allgóður um þessar mundir, að minnsta kosti virðast ærið margir hafa nægilegt fé handa milli. Hitt er annað að viðskipta- jöfnuður er verulega dhag- stæður, miklu meira er flutt inn til landsins en útflutningi nem- ur, og getur slikt að sjálfsögðu ekki gengið til lengdar. Hin mikla einkaneysla bygg- ist að sjálfsögðu á þvi að mikil atvinna hefur verið á Islandi, gagnstætt þvi sem nágranna- þjdðir okkar verða aö þola, en um gjörvalla Vestur-Evrópu og i Bandarikjunum er atvinnu- leysi mikið og fer vaxandi. Is- lendingar horfast f augu við meiri verðbdlgu en þá sem hrjáir þorra þeirra þjóða sem við berum okkur gjarnan saman við og þótt tekist hafi að halda henni verulega I skefjum á siðasta ári, miðað við spár i upphafi árs 1981, er hún samt allt of mikil og auðsætt að gripa verður til ráðstafana þegar kemur fram á þetta ár. í skýrslu Þjóðhagsstofnunar fyrir þetta ár er spá um horfur, og vekur þar hvað mesta athygli að þjóðarframleiðsla og þjóðar- tekjur dragast saman um 1 af hundraði eða um 2 af hundraði á mann. Samdráttur á þjóðar- tekjum hefur ekki orðið sfðan 1975, og er ástæðan fyrst og fremst sil hvernig komið er fyrir loönustofninum, fiskafli minnk- ar. Minnkandi sjávarafli í spánni segir: „Spáin um út- flutningsframleiðslu á árinu mótast fyrst og fremst af hinu alvarlega ástandi loðnustofns- ins. Ef loðnuveiði yrði engin á næsta hausti og annar sjávarafli óbreyttur frá sfðasta ári, þá fæli það í sér um 10% minnkun fisk- afla og sjávarafurðaframleiðslu á þessu ári. Sé miðað við að loðnuafli næsta haust verði um helmingur af þvl sem hann var á haustvertiðinni i fyrra og samdráttur á loðnuafla á þessu ári leiði til aukinnar sdknar i aðrar fisktegundir þá drægist sjávarafurðaframleiðslan saman um 3%. Er miðað við þá forsendu I spánni og er hún þvi i bjartsýnasta lagi. BUist er við aukningu á ál- og klsiljárnfram- leiðslu en það fer þd eftir markaðsástandi. Gert er ráð fyrir að útflutningsframleiðslan verði obreytt i ár frá því sem hún var I fyrra." Spáin gerir ráð fyrir því að skreiðarútflutningur til Ni'geriu veröi ótruflaður. En eins og fréttir herma er alls ekki vlst hvort Nígerlumenn geta keypt alla okkar skreið vegna aukinna efnahagsörðugleika þar i landi en samdráttur I oliusölu og lækkandi verð getur á þennan hátt haft afgerandi áhrif á mikilsveröa Utflutningsgrein frá Islandi. Þá segir Þjóðhagsstofnun: „Forsendurnar um útflutnings- framleiðslu, viðskiptakjör og þjóðarútgjöld leiða til þeirrar niðurstöðu að þjóðarfram- leiðsla og þjdðartekjur dragist saman um 1% á árinu 1982 eða um 2% á mann. Á mælikvarða landsframleiðslu yrði sam- drátturinn þó lflclega heldur minni. Þettayrði i fyrsta skipti slðan 1975 að þjóðarfram- leiðslan drægist saman. Veiga- mesta ástæðan er hinn mikli samdráttur i loðnuafla eða jafn- velstöðvun loðnuveiða.en mikil auking fiskafla hefur verið drif- fjöður hagvaxtar hér á landi undangengin ár eins og reyndar jafnan áður. Þessi samdráttur hefur áhrif á atvinnuástand með einum eða öðrum hætti en fyrst um sinn koma áhrifin einkum fram á þeim stöðum, þar sem loðnubræðsla hefur verið mest. Að öðru leyti gæti þetta stytt vinnutima, eins og gerðist 1975. Þetta mun þó væntanlega ekki skýrast fyrr en með haustinu og mun ráðast mjög af framvindunni næsta vetur, þar sem sumarið er jafn- an mikill annatlmi við fram- kvæmdir." Víða blikur á lof ti Það er alltaf erfitt að spá, ekki slst um framtíðina. I þess- ari þjóðhagsspá er getið um marga óvissuþætti og þessir taldir helstir: Loðnuveiðar gætu stöðvast al- veg á árinu, en I spánni er gert ráð fyrir nokkrum loðnuafla I haust. Efnahagsþróunin I heiminum gætiorðið óhagstæðari en miðað er við. Óvissa ríkir um skreiðar- markað I Nigeriu. Hér má bæta við að tæpast er um aðra markaði að ræða fyrir það mikla skreiðarmagn sem hér er til. Gengi dollars gæti fremur lækkað en hækkað á árinu. Oliuverð á Rotterdam- markaði er nú dvenju lágt og langt undir kostnaðarverði. Þetta eykur hættuna á að verðið hækki á árinu. Enn segir I spánni: „Þessi óvissa um ytri skilyrði gæti haft i för með sér að sam- dráttur þjdðarframleiðslu yrði meirien hérergert ráðfyrir, að öðru dbreyttu, og sama máli gegnirum viðskiptahalla. Vandi hagstjórnar við að samræma markmið efnahagsstefnunnar yrði þá jafnframt meiri en ella. Sama gildir ef þjóðarUtgjöld aukast meira en hér er miðað við.en um það ráða niðurstöður kjarasamninga miklu. Eins og áður sagði eru ekki horfur á að sjávarafli aukist á næstu árum eða viðskiptakjör batni. Þvert á mdti verður að reikna með samdrætti fiskafla meðan ástand loðnustofnsins batnar ekki en aðrir fiskstofnar eru flestir að mestu fullnýttir. Ef heimsbúskapurinn réttir við á þessu ári eru vonir til að ál- verksmiðja og kisiljárnverk- smiðja verði reknar með fullum afköstum á árinu 1983 og yröi þá um nokkra aukningu út- flutningsframleiðslu og Ut- flutnings að ræða, þótt sjávar- afli ykist ekki. Þá verður mikil- vægt að nýta þessa Utflutnings- aukningu til að draga úr viðskiptahalla, en það setur þjóðarUtgjöldum jafnframt skorður. Á þessum forsendum gæti þjdðarframleiðsla og þjóðartekjur ef til vill vaxið litilsháttar á árinu 1983 eða úm 1% i heild. Þetta er þd fremur visbending en spá. Efnahags- þróunin I heiminum er þannig að hætta er á, að hagvöxtur á næstu árum verði minni en hann hefur verið að jafnaði undan- farna áratugi. Sama mun einnig gilda um ísland, eins og nú horf- ir. Það er þvi brýnt að ná sæmi- 'M legu jafnvægi I þjóðarbúskapn- um, en það er mikilvæg for- senda þess að unnt verði að skapa skilyrði aukins hagvaxtar i framtiðinni." Mikil verðbólga en næg atvinna Svipuð efnahagsvandamál er við að glima viðast hvar um heim. Annarsstaðar eru helstu einkennin: Lltill vöxtur þjdðar- framleiðslu i flestum iðnrfkjum og samdráttur iðnaðarfram- leiðslu I mörgum rlkjum. Hjöðnun verðbólgu, vaxandi at- vinnuleysi, dvenju háir vextir vegna aðhaldssamrar stefnu I peningamálum. Miklar sveiflur á gengi helstu gjaldmiðla og þá fyrst og fremst hækkun dollars gagnvart Evrópumyntum. Það er athyglisvert, að verö- bólga minnkar viöa en atvinnu- leysieykst. Hér á landi er verð- bólgan mun meiri en viðast ann- ars staðar, en hins vegar næg atvinna. Að öðru leyti virðast íslendingar fylgja öðrum þjóðum hvað efnahagsástand snertir. Otvíræður árangur JdhannesNordal flutti ræðu á aðalfundi Seðlabankans s.l. miðvikudag og drd þar upp mjög áþekka mynd af efnahags- horfunum og fram komu i skýrslu Þjdðhagsstofnunar. Hann benti m.a. á aö greiðslu- byröin af erlendum lánum þyngdist mjög og sagöi að hUn mundi komast upp i 20% af þjóðarframleiðslu, en hlutfall erlendra skulda upp i 40%, og varaði hann mjög við aukningu á erlendum lántökum. Seðlabankastjórinn vék að þeim efnahagsráðstöfunum sem núverandi rikisstjdrn hefur staðið að og sagði: „Sú mynd sem ég hef nú reynt að draga upp af þrdun helstu þjóðhagsstærða á árinu 1981, ytri skilyrðum þjóðarbuskapar- ins og horfum á þessu ári, virðistsyna, svoaðvarla veröur um villst, að veruleg umskipti hafa orðið til hins verra i fram- vindu efnahagsmála á siðast- liðnu ári. Þessi umskipti sem fyrst fdru aö koma I ljds undir lok ársins fdlust i versnandi Ut- flutningshorfum, minni aukn- ingu þjððarframleiðslu og vax- andi viðskiptahalla við útlönd. Meginmarkmið þeirrar efna- hagsstefnu sem fylgt var á ár- inu og fram kom I efnahags- áætlun rikisstjdrnarinnar i upp- hafiársins, fðlst hins vegar i þvi aðkoma fram verulegri lækkun verðbdlgu jafnframt þvl sem full atvinna yrði tryggö. Þdtt ný vandamál kæmu fram á öðrum sviðum efnahagsmála er ljdst, að dtviræður árangur náðist I þessu hvoru tveggja, atvinnu- stig helsthátt allt áriö og veru- lega drð Ur verðbdlgu. Arin 1979 og 1980 hafði verð- bólgustig hér á landi verið 55- 60% hvort árið, og eftir launa- samningana haustið 1980 var allt Utlit fyrir, að verðbdlgan mundi aðöðru ðbreyttu fara enn hækkandi á árinu 1981. f efna- hagsáætlun rikisstjdrnarinnar var leitast við að draga úr þess- um vanda, einkum með þvi aö hemja vfxlhækkanir kaupgjalds og verðlags. Annars vegar voru kaupbætur á laun 1. mars skert- ar verulega og leitað eftir sam- vinnu við launþegasamtök um hóflega stefnu i kjaramálum, en hins vegar var hamlað gegn verðhækkunum bæði meö þvl að herða verulega á verölagshöft- um og með þvl að stöðva gengis- sig og taka upp aðhaldssamari stefnu I gengismálum. Hvort tveggjahafði þetta mikil áhrif á verölagsþrdun, einkum á fyrra helmingi ársins en miðað við Oddur Ólaf sson, skrif ar verðhækkun á milli áramóta reyndist verðbðlgan á árinu 41- 45% eftir þvi hvaða mælikvarði er notaður, I samanburði við 57- 59% árið áður." Sparnaður Sfðar I ræðu sinni ræddi hann um nauðsyn þess að efla inn- lendan sparnað og hefði gdðum árangri verið náð með verð- tryggingu sparifjár en samt sem áður „er peningalegur sparnaður hér á landi enn all- miklu minni en meðal annarra þjóða með sambærileg lifskjör. Enn frekari efling innlends sparnaðarer þvi brýnt verkefni enda er það ein mikilvægasta forsenda þess, að unnt veröi að draga ur þörfinni fyrir erlent lánsfé. Eigi þetta að takast get- ur orðið nauðsynlegt að láta raunvexti af verðtryggðum lán- um ráðast i vaxandi mæli af framboöi og eftirspurn af láns- fjármarkaðinum hverju sinni. Þdtt viðmiðunin við verðlags- þróun hljdti að vera undirstaða lánskjarastefnunnar á tímum mikillar verðbdlgu, verður jafn- framt að vera svigrúm til breytinga á raunvöxtum, ef tryggja á sæmilegt jafnvægi á lánsfjármarkaðinum við hinar slbreytilegu aðstæður sem þar rikja." Jðhannes lauk ræðu sinni með þessum orðum: „Þdtt nU sé andbyr i þjdðar- búskap tslendinga á hann ekki að verða tilefni svartsýni, heldur hvatningtil nýrra átaka. Sem betur fer er Islenskur at- vinnurekstur ekki þjakaður af langvarandi þrengingum eins og fyrirtæki viða i nágranna- rikjunum. Tækifæri til aukinnar framleiðslu eru enn mörg hér á landi og fjöldi fyrirtækja og ein- staklinga er tilbúinn til þess að nota þau til hins ýtrasta ef þeim eru bUin til þess viðunandi starfsskilyröi." Hagsýni er allt sem þarf Veramá, að einhverjum sem þetta kann að lesa, þyki dþarfa svartagallsraus að þylja svart- sýnar spár um efnahagsfram- vindu. En þjdðin verður aö snlða sér stakk eftir vexti. Ef fiskafli minnkar og Utflutningur dregst saman er ekki um annað að ræða en haga sér samkvæmt þvi. Þau teikn, sem núeru á lofti sýna að tslendingar verða að draga Ur eyðslu. Miðaö við neysluna undangengna mánuði sýnist að það ætti að vera auövelt. Atvinnuöryggi og stöðugleiki i efnahagsmálum er meira virði en dhtífsneysla. 1 þeim spám sem hér er greint frá er ekki miðað við grunn- kaupshækkanir a' þessu ári, en samningaviðræður aðila vinnu- markaðarins eru nú að hefjast og verður þar væntanlega tekið tillit til hvernig horfir. t stjdrn- málaályktun aðalfundar miðstjdrnar Framsdknar- flokksins sem haldinn var um s.l. mánaoamót, segir m.a. að áhersla verði lögð á að leitað verði eftir viðtæku samkomu- lagi um visitölu og verð- ákvörðunarkerfi sem veitir eðli- lega tryggingu kaupmáttar og skapar svigrUm til nýsköpunar I atvinnulifinu og þjdnustu við al- menning, án þess að auka um leið verðbdlguna. Launakjör öll verður að miða viö afkomu þjóðarbúsins hverju sinni. Það eru engir óyfirstigan- legir erfiðleikar framundan, stjtírnvöld og einstaklingar þurfa aðeinsaðgæta meiri hag- sýni og~þá mun vel farnast.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.