Tíminn - 25.04.1982, Blaðsíða 22

Tíminn - 25.04.1982, Blaðsíða 22
Sunnudagur 25. apríl 1982 heimsmeistarar í skák ¦ „Fléttur, stöðubarátta, rniö- tafl, endatafl — allt þetta kunni hann upp á sina tlu fingur," sagöi Reuben Fine. „í fjölda ára lenti hann aldrei i timahraki, né heldur kom upp stafta sem hann hafoi ekki fullkomna stjórn á," sagði Euwe. Og jafnvel keppinauturinn Alekhine lét hafa eftir sér: „Hvorki fyrr né siöar hefur verib uppi maður sem skildi skák jafn vel/jafn fljótt." Þeir eru margir sem telja að José Raúl Capa- blanca sé mesti skáksnillingur allra tima, og þó í raun sé ómögu- legt ab leggja dóm á slikt er vist að enginn skákmeistari — ekki einu sinni Fischer — hefur verið jafn mikið lofaður. Hann var. kallaður „skákvélin" og talinn ósigrandi. Samt er það nú svo að af heimsmeisturum fyrir seinna strið hélt aðeins Euwe titlinum skemur. Sumir hafa látið svo um mælt ab ótrúlegir, já ótrúlegir, hæfileikar Capablancas hafi aldrei notið sin til fulls. Hann fæddist i Havana á Kúbu 19. ndvember 1888 og var sonur spænsks riddaraliðsforingja. Það kenndi honum enginn manngang- inn — er hann var fjögurra ára lærði hann hreyfingar mannanna sjálfur með þvi að fylgjast með föður slnum tefla við Lono hers- höfðingja. „íog settist vib skák- borðið og gætti þess að trufla ekki hina algeru kyrrð sem rikti. Forvitni mín varð fljótlega ab furbu. Þessir skfýtilegu menn á brettinu heillubu mig og' ég einbeitti huganum ab þvi að læra eftir hvaða reglum þeir hreyfðu sig. Er skákinni var lokið þdttist ég viss um að hafa lært mannganginn." Daginn eftir fylgdist Capa litli ineð annarri skák föbur sins og hershöfbingjans, daginn þar á eftir meb þeirri þribju. Þá gerbist örlagarikur atburbur. „Fabir minn, sem var mjög lélegur byrj- andi, hreyfbi riddara sinn af ein- um hvitum reit á annan. And- stæbingur hans var ekki betri skákmabur og tdk ekki eftir þessu. Er skakinni var lokib, en fabir minn sigrabi, hld ég ab hon- um og sakabi hann um svindl. Hann spuröi mig undrandi hvab ég vissi um skák og er eg hafbi sýnt honum hvab hann hafbi gert rangt settumst vib ab tafli. Ég vann og þannig hdfst minn skák- ferill." Capablanca fdr nú ab stunda skákklúbb Havana og innan ör- fárra ára var hann kominn I hdp fremstu skákmanna Kúbu. 1901 tefldi hann einvigi vib Juan Corzo, sem talinn var slerkastur eyjarskeggja, og eftir slæma byrjun nábi 13 ára stráklingurinn sér á strik og vann. Þab sem meira var: taflmennskax hátís þótti afar kraftmikil og þroskub, innsæi hans var dtrúlegt og flýtir- inn sömuleibis. AtUmdu skákina vann hann glæsilega þó hann notabi abeins fimm mlnútur af tima sinum og allt einvigib tefldi hann ab mebaltali niutiu leiki á klukkustund. SÞessi staba kom upp I skák þeirra Corzos nokkrum mánubum sfbar. Corzo, sem hefur hvltt var ab enda vib ab drepa riddara á c5. ;' &¦ € < h i ¦ ¦ m ÍÍ1 PlliH: nt.......m: "m.....*** í-ké. mm # « %m í-M: Wi. 7L -^éí '3v ™p. iy/Æ «"* :"/M. íí" ,?.?-'•• m&Ék Imma «fr W% Wí/, W". <& wet £IÉ^ M-.....m%m ¦ ¦ n gm^ abcdefgh 1. — Hxg2!! 2. Be3 — Bh4! 3. Hdl — Bf2!! 4. 11(17+ — Kh6 S. HdS — Bxe3 6. RgS — H2xgS! 7. fxgS — HxgS 8. Hf6+ — KhS 9. Hxe6— Bxd5H-----10. cxd5 — Hgl mát! Capablanca varb abeins f jórbi a skákþingi Kúbu árib 1902 en framfarir hans voru engu ab slbur örar. Hann hélt til Bandaríkjanna til náms i efnaverkfræbi vib Columbia háskdla en hætti fljdt- lega námi til ab geta einbeitt sér ab skákinni. 1909 fdr hann I mikib skákferbalag um Bandarikin og tefldi fjöltefli — fyrstu 132 skákirnar vann hann allar og alls urbu úrslit 571 sigur, 18 jafntefli og abeins 13 sinnum tapaði hann. Núþdttihonum kominn timi til að stefna hærra og tefldi einvigi við Frank Marshall sem var í hdpi sterkustu skákmanna heims. Marshall kvaðst siðar hafa van- metib strákinn en þab rænir Capablanca ekki glæsilegum sigri sinum, hann vann átta skákir, tapabi abeins einni, en 14 urbu jafntefli. Abeins tvitugur að aldri hafði Capablanca sigrab Mars- hall meb næstum sama mun og Lasker I einvigi þeirra um heims- meistaratitilinn tveimur árum fyrr. „Þab skrýtnasta var," skrifabi Capablanca, „ab ég hafbi aldrei litið i bök um fræbilegar byrjan- ir." Allan sinn feril vanrækti Capa ab kynna sér fræbikenning- ar en treysti á snilligáfu sina sem sjaldan brást honum. A siðasta hluta ferilsins, er skáktedrian var orbin mun umfangsmeiri en i upphafi, kom þab hins vegar fyrir abhann féll i heimatilbunar gildr- ur andstæbinganna. Snemma árs 1911 var Capa- blanca boðiðað tefla á hinu geysi- sterka múti I San Sebastian. Þangab mættu til leiks allir sterk- ustu skakmenn heims, ab Lasker einum undanskildum, og raunar var þeim einum bobib sem höfðu að minnsta kosti unnið þriðju verblaun tvi'vegis á sterkum al- þjóðlegum mótum. Gerð var undantekning vegna Capablanca og mæltist það ekki vel fyrir hjá öllum. Bernstein mdtmælti til dæmis harblega en árangurslaust — þeir mættust I fyrstu umferb og Capablanca vann stórkostlegan sigur sem fékk fegurbarverblaun mdtsins. Alls vanh Capablanca sex skákir, tapabi einni (fyrir Rúbinstein) og gerði sjö jafntefli. Capablanca hafbisjálfur spab þvi ab einhver þeirra Schlechters, Rúbinsteins eða Mardczys myndi sigra en hann vonaðist til ab geta e.t.v. náb 4öa sætinu. Ntí stdb hann uppi sigurvegari mótsins! Næstir á eftir komu Rúbinstein, Vidmar ogMarshall. Capablanca var oröinn heimsfrægur. Þessi ungistrákur var prisabur fyrir'að hafa fært nýtt lif I skákina og tal- að var um ab þarna væri loks kominn mabur sem gæti hrifsað heimsmeistaratitilinn af Lasker sem hafbi haldib honum I 17 ár. Samningavibræbur voru hafnar en satt ab segja voru skilyröi Laskers sllk að Capablanca taldi sig ekki geta fallist á þau. Lasker reiddistþviog samningaviðræður sigldu i strand i bili. A mdti i New York 1913 vann Capa góban sigur, vann tiu fyrstu skákir sfnar en gerbi siban tvö jafntefli og tapaði einni. Mardczy varb i öbru sæti. Skömmu siöar varb hann i öbru sæti á stdrmdti I Havana en þarna tapaði hann i fyrsta sinn tveimur skákum i einu og sama mdtinu — fyrir Janowsky og Mashall sem sigrabi á mdtinu. Capablanca bættiserupp þessi „mistök" meb þvi ab vinna sibar á árinu mdt i New York meb 13 vinningá af 13 mögulegum! Capablanca var nú skipabur I utanrlkisþjdnustu Kúbu, sem sá aubvitab hverslags landkynning ungi skákmeistarinn var, og meb þessu var Capa- blanca gert kleift ab ferbast um allan heim og tefla skák — jafnan meb frábærumárangri. Og Capa- blanca var einnig vel kynntur I samkv æmislif inu. Eftirfarandi perlu tefldi hann I Riga árib 1913 gegn Nimzowitsch, sem hefur hvitt. Skýringar eru byggbar á skýringum Capas sjálfs. 1. e4 — e5 2. Rf3 — Rc6 3. Rc3 — Rf6 4. Bc4 (Bb5 er sterkari leikur. Nimzowitsch hlýtur ab hafa haft einhverja nýjung i huga.) 4. — Bc5 (Ef 4. — Bb4, 5. Rd5 og hvitur stendur vel.) 5. d3 — d6 6. Bg5 — Be6 (Svartur ætlar sér ab reka. drottningarbiskup til baka i fyll- ingu timans meö þvi ab leika h6 og g5. Þá kemur upp ákaflega fldkin staba og svartur treysti a ab geta snúib á andstæbinginn.) 7. Bb5 — h68. Bh4 — Bb4 9. d4 —Bd7 10. 0-0 — Bxc3 11. bxc3 — g5 (Ahorfendur þdttust vissir um ab þessi djarfi leikur yrbi mér ab falli, ekki sist eftir næsta leik er ég hafbi enn ekki hrdkab og kdng- urinn var á miðju borbinu.) 12. Bg3 — Rxe4 13. Bxc6 (Þetta er ekki besta leibin til ab ha!da árás- inni gangandi. Aðeins meb þvi ab beina allri skothrib ab svarta kóngnum hefbi hvitur getab feng- ib bætur fyrir betri stöbu svarts, og pebaveikleika si'na á drotta- ingarvæng. 13. Dd3 var naubsyn- legt.) 13. — Bxc6 14. dxe5 — dxe5 15. Bxe5 (Sumir stungu upp á 15. Rxe5. Sá leikur hefur bæði kosti og galla, en svartur stendur betur iöllum tilvikum. ) 15. — Dxdl 16. Haxdl — f6! (Lykilleikurinn. A hann, og 17. — Kf7, treysti ég er églékll. — g5.) 17. Bd4(17. Bxc7 hefbi skilib biskupsllnuna eftir opna fyrir hrdka svarts til ab sækja ab c-pebum hvlts. Nimzo- witsch hefur sennilega talib ab mislitu biskuparnir myndu tryggja honum jafntefli.) 17. — Kf7 (Nú er kóngur svarts mun nytsamlegri en kdngur hvits.) 18. ., Rd2 — Hhe8 (Þrátt fyrir mislitu biskupana hikaði ég ekki vib ab skipta upp. Þeir sem vilja læra endatafl ættu ab skoða þessa skák. Þetta er eitt besta teflda endatafl mitt og Minzowitsch hefur oft lýst furbu sinni á ab mér skyldi takast ab vinna.) 10. f:t — Rxd2 20. Hxd2 — Had8 21. g4 — Bb5 22. Hbl — Ba6 23. Hbdl (Ekki 23. Kf 2 vegna 23. — C5! 24. Be3 — Hxd2+ 25. Bxd2 — He2+ og vinnur mann.) 23. — He2! (Enn skiptir svartur upp.) 24. Hxe2 — Bxe2 25. Hel — Bxf3 26. Hfl — cS'. (Ef nu 27. Hxf3 — cxd4 28. Hd3 — Hc8 og svartur má heita pebi yfir. Hvítur valdi framhald sitttil ab halda I mislitu biskupana sem hann hélt enn ab færbu sér jafntefli.) 27. Bxf6 — Hdl 28. Be5 — Hxfl+ 29. Kxfl — Bxg4 (Endataflib má nú heita unnib.) 30. a4 —Ke6 31. Bb8 — a5! (Hvitur getur ekki rábist gegn peðinu með Bc7 þar sem þá vinn- ur svartur meb b5! Virst gæti ab hvitur hefbi getab bjargab sér meb þvl ab leika 31 Bg7 I stab Bb8 en sú t r ekki raunin. Þa hefbi svartur unnið með a6 i stab a5 en þab tekur ab sönnu mun lengri tima.) 32. Kel — KdS 33. Kd2 — Bd7 34. Bc7 — Kc6 (Hvitur má ekki taka pebib vegna b6.) 35. Bd8 — b636.c4 —Kb7 37. Kc3 — Bxa4 38. Kb2 — Bd7 39. Kb3 — Be6 40. Kc3 —a4 41.Kd3 — Kc6 42.Kc3 — g4 43. Bh4 — Ii5 44. Bg3 — a3 45. Kb3 \—m '!* Wi fP - VM, Wv »* W? * o \m m $m II 1 ± %m /"SÉf m& wm m mm wM 'fm ¦¦:¦". , :/-:í abcdefgh 45. — Bxc4+! (Ef hvitur leikur nú46. Kxc4er framhaldib á þessa leib: 46. —a2 47. Be5 —h4 48. Kb3 — g3 49. hxg3 — h3! og vinnur þar sem annabhrdkspebib rennur upp iborb.) 46.Kxa3 —b5 47.c3—Kd5 48. Bf2 — Be2 (Til ab rýma fyrir kónginnác4). 49. Kb3—Bdl+ 50. Kb2 — Kc4 51. Kcl — Bf3 52. Kd2 — b4 53. cxb4 — cxb4 54. Bh4 — Be4 55. Bf6 — Ii4 56. Bh4 — b3 57. Bf6 — h4 58. Ke3 — g3 59. hxg3 — h3 60. Kf2 — BfS (Til að koma i veg fyrir ab peb hvits sæki fram. Nú marsérar kóngur svarts til stubnings b-pebinu og vinnur biskupinn, snýr svo til baka og neyöir hitt pebib upp á áttundu röb og vinnur.) 61. g4 — Bxg4 62. Kg3 — Kd3 og hvitur gafst upp. Rúbinstein hafbi um langt skeib verib talinn viss um ab verba næsti heimsmeistari en nú féll hann i skuggann af Capablanca og Lasker sjálfur mátti vara sig. Heimsmeistaranum tdkst þd ab sanna ab hann væri verbugur titilsins meb því ab verba ef stur á mótinu I Sánkti Pétursborg sem vib sögðum f rá i siðasta þætti en Capablanca varð þar i öbru sæti og tapabi bæbi fyrir Lasker og Tarrasch. Þeir Lasker og Capa- blanca skáru sig nokkub úr og þótti sýnt ab abeins einvlgi þeirra I milli gæti sannab hvor væri sterkari. Samningavibræbur hdf- ust á nýjan leik og gengu nii betur en ábur en fyrri heimsstyrjöldin batt enda á þær I bili. Capablanca hélt kyrru fyrir I Bandarikjunum meban stríb geis- abi i Evrdpu en ferbast þd um Subur-Ameriku, tefldi f jöltefli og sýningarskákir auk þess sem hann keppti á þremur skákmdt- um I New York og vann þau öll. Fyrsta skák hans á mdtinu árib 1918 er vi'ðfræg en hana tefldi hann gegn Marshall. Marshall hafði I mörg ár lumab á leyni- vopni i spánska leiknum, snjöll flétta sem hann hafbi ákvebib ab nota aðeins gegn Capablanca. Þarna gafst loks tækifærið og Marshall lék þessum leik sem hann hafbi legib yfir i mörg ár. Capablanca mætti gagnárás Marshalls af fullum krafti, varb- istaf ofurmannlegri getu og vann frægan águr. Hafbi ab sjálfsögbu aldrei séb þennan leik ábur. NU orbib var Capablanca svo öruggur ab þab var jafnvel talið nokkuð afrek ab ná jafntefli gegn honum. A mdtinu 1918 nábi Júgd- slavinn Boris Kostié jafntefli i bábum skákum þeirra og fylltist þvfHkum of metnabi ab hann skor- abi á Capa ieinvigi. Eftir aö hafa tapab fyrstu fimm skákunum hafbi Kostic sig á brott. Löngu sibar lét Capablanca svo um mælt ab I einviginu vib Kostic hefbu hæfileikar sinir bldmstrab mest og best. Ab stribinu loknu var aftur f arib ab tala um heimsmeistaraeinvigi. Capablanca fdr til Hastings 1919 og vann fyrstu verblaun á skák- mdti þar, vann tiu skákir og gerbi eitt jafntefli. Brian Harley hefur lýst þvi ab ætlb var stdr hdpur ab- dáenda meb lafandi tungu kring- um Capablanca,hann mátti varla hreyfa sig ab ekki væru kringum hann tugir manna sem vildu fá ab Hta meistarann. Hann skrifabi um þetta leyti ævisögu slna, ásamt úrvali bestu skáka sinna — bókin var eiginlega árdbursrit til ab koma fram einvlgi vib Lasker og sumir sökuðu Capablanca um mont. Hann tdk þeim ásökunum illa og til ab svara þeirri gagnrýni ab hann birti aoeins sigurskákir sinar gaf hann Ut abra bdk um grundvallaratribi skáklistarinnar — birti þar sex tapskákir sinar en fram ab þvl hafbi hann abeins tapað tiu! Einsog sagt var frá i siðasta þætti var Lasker síbur en svo ákafur I ab tefla, enda var hann afhuga skákinni um þetta leyti. Hann afsalabi sér þvl titilinum til Capablanca en skákheimurinn sætti sig ekki vib þab og heimtabi einvígi. Lasker lét til leibast og i mars 1921 hdfst einvigi þeirra i Havana. Hvorugur virtist reibubúinn ab láta til skarar skriba i upphafi og fyrstu f jórar skakimar urbu jafn- tefli. 1 fimmtu skákinni lék Lask- er illa af sér og tapabi, en slban urbu næstu f jdrar skákir jafntefli. 1 tiundu umf erb tefldi Capablanca einhverja fallegustu og bestu skák Hfs sins — er þd af nógu ab taka. Vib rennum yfir þá skák i næsta þætti og segjum frá ferli Capa- blanca sem heimsmeistara og gengi hans eftir þab. — ij tok saman, sneri og endur- sagði.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.