Tíminn - 25.04.1982, Page 22

Tíminn - 25.04.1982, Page 22
■ „Fléttur, stöðubarátta, mið- tafl, endatafl — allt þetta kunni hann upp á sina tíu fingur,” sagði Reuben Fine. ,,I fjölda ára lenti hann aldrei i timahraki, né heldur kom upp staða sem hann hafði ekki fullkomna stjórn á,” sagði Euwe. Og jafnvel keppinauturinn Alekhine lét hafa eftir sér: „Hvorki fyrr né siðar hefur verið uppi maður sem skildi skák jafn vel,jafn fljótt.” Þeir eru margir sem telja að José Raúl Capa- blanca sé mesti skáksnillingur allra tima, og þó i raun sé ómögu- legt að leggja dóm á slikt er vist að enginn skákmeistari — ekki einu sinni Fischer — hefur veriö jafn mikið lofaöur. Hann var kallaður „skákvélin” og talinn ósigrandi. Samt er það nú svo að af heimsmeisturum fyrir seinna strið hélt aðeins Euwe titlinum skemur. Sumir hafa látib svo um mælt að ótrúlegir, já ótrúlegir, hæfileikar Capablancas hafi aldrei notið sin til fulls. Hann fæddist i Havana á Kúbu 19. nóvember 1888 og var sonur spænsks riddaraliðsforingja. Þaö kenndi honum enginn manngang- inn — er hann var fjögurra ára lærði hann hreyfingar mannanna sjálfur með þvf að fylgjast með fööur sinum tefla við Lono hers- höfðingja. „Ég settist við skák- borðið og gætti þess að trufla ekki hina algeru kyrrð sem rikti. Forvitni min varð fljótlega að furðu. Þessir skrýtilegu menn á brettinu heilluðu mig og' ég einbeitti huganum að þvi að læra eftir hvaða reglum þeir hreyfðu sig. Er skákinni var lokið þóttist ég viss um að hafa lært mannganginn.” Daginn eftir fylgdist Capa litli með annarri skák föður sins og hershöföingjans, daginn þar á eftir með þeirri þriðju. Þá gerðist örlagaríkur atburður. „Faðir minn, sem var mjög lélegur byrj- andi, hreyföi riddara sinn af ein- um hvitum reit á annan. And- stæðingur hans var ekki betri skákmaöur og tók ekki eftir þessu. Er skákinni var lokið, en faðir minn sigraði, hló ég að hon- um og sakaöi hann um svindl. Hann spurði mig undrandi hvað ég vissi um skák og er ég haföi sýnt honum hvaö hann hafði gert rangt settumst viö að tafli. Ég vann og þannig hófst minn skák- ferill.” Capablanca fór nú að stunda skákklúbb Havana og innan ör- fárra ára var hann kominn i hóp fremstu skákmanna Kúbu. 1901 tefldi hann einvigi við Juan Corzo, sem talinn var sterkastur eyjarskeggja, og eftir slæma byrjun náði 13 ára stráklingurinn sér á strik og vann. Það sem meira var: taflmennskai háhs þótti afar kraftmikil og þroskuð, innsæi hans var ótrúlegt og flýtir- inn sömuleiðis. Attundu skákina vann hann glæsilega þó hann notaöi aöeins fimm mlnútur af tlma sinum og allt einvigiö tefldi hann að meðaltali niutiu leiki á klukkustund. iÞessi staba kom upp i skák þeirra Corzos nokkrum mánuðum slðar. Corzo, sem hefur hvitt var aö enda við aö drepa riddara á c5. 1. — Hxg2!! 2. Be3 — Bh4! 3. Hdl — Bf2!! 4. Hd7+ — Kh6 5. Hd5 — Bxe3 6. Rg5 — H2xg5! 7. fxg5 — Hxg5 8. Hf6+ — Kh5 9. Hxe6— Bxd5-|-----10. cxd5 — Hgl mát! Capablanca varð aöeins fjórði á skákþingi Kúbu árið 1902 en framfarir hans voru engu að siöur örar. Hann hélt til Bandarikjanna til náms i efnaverkfræði við Columbia háskóla en hætti fljót- lega námi til að geta einbeitt sér að skákinni. 1909 fór hann i mikið skákferðalag um Bandarikin og tefldi fjöltefli — fyrstu 132 skákirnar vann hann allar og alls uröu úrslit 571 sigur, 18 jafntefli og aðeins 13 sinnum tapaði hann. Núþóttihonum kominn timi til að stefna hærra og tefldi einvigi við Frank Marshall sem var í hópi sterkustu skákmanna heims. Marshall kvaðst sibar hafa van- metið strákinn en það rænir Capablanca ekki glæsilegum sigri sinum, hann vann átta skákir, tapaði aðeins einni, en 14 urðu jafntefli. Aðeins tvitugur að aldri hafði Capablanca sigrað Mars- hall með næstum sama mun og Lasker I einvigi þeirra um heims- meistaratitilinn tveimur árum fyrr. „Það skrýtnasta var,” skrifaði Capablanca, „að ég hafði aldrei litið i bók um fræöilegar byrjan- ir.” Allan sinn feril vanrækti Capa að kynna sér fræðikenning- ar en treysti á snilligáfu sina sem sjaldan brást honum. A siðasta hluta ferilsins, er skákteórian var orðin mun umfangsmeiri en i upphafi, kom það hins vegar fyrir aðhann féll i heimatilbúnar gildr- ur andstæðinganna. Snemma árs 1911 var Capa- blanca boðiðað tefla á hinu geysi- sterka móti I San Sebastian. Þangað mættu til leiks allir sterk- ustu skákmenn heims, að Lasker einum undanskildum, og raunar var þeim einum boðið sem höfðu að minnsta kosti unnib þriðju verðlaun tvívegis á sterkum al- þjóölegum mótum. Gerö var undantekning vegna Capablanca og mæltist það ekki vel fyrir hjá öllum. Bernstein mótmælti til dæmis harölega en árangurslaust — þeir mættust i fyrstu umferð og Capablanca vann stórkostlegan sigur sem fékk fegurðarverðlaun mótsins. Alls vann Capablanca sex skákir, tapaði einni (fyrir Rúbinstein) og gerði sjö jafntefli. Capablanca hafði sjálfur spáð þvi að einhver þeirra Schlechters, Rúbinsteins eða Maróczys myndi sigra en hann vonaöist til að geta e.t.v. náð 4ða sætinu. Nú stóð hann uppi sigurvegari mótsins! Næstir á eftir komu Rúbinstein, Vidmar og Marshall. Capablanca var oröinn heimsfrægur. Þessi ungi strákur var prisaður fyrir að hafa fært nýttlif i skákina og tal- að var um að þarna væri loks kominn maöur sem gæti hrifsað heimsmeistaratitilinn af Lasker sem haföi haldið honum i 17 ár. Samningaviðræöur voru hafnar en satt að segja voru skilyrði Laskers slik að Capablanca taldi sig ekki geta fallist á þau. Lasker reiddistþviog samningaviöræður sigldu i strand i bili. Á móti i New York 1913 vann Capa góðan sigur, vann tiu fyrstu skákir sínar en gerði siðan tvö jafntefli og tapaöi einni. Maróczy varð i öðru sæti. Skömmu siðar varð hann i öðru sæti á stórmóti I Havana en þarna tapaði hann i fýrsta sinn tveimur skákum i einu og sama mótinu — fyrir Janowsky og Mashall sem sigraði á mótinu. Capablanca bættisérupp þessi „mistök” með þvi að vinna siöar á árinu mót i New York með 13 vinninga af 13 mögulegum! Capablanca var nú skipaður i utanrikisþjónustu Kúbu, sem sá auðvitað hverslags landkynning ungi skákmeistarinn var, og með þessu var Capa- blanca gert kleift að ferðast um allan heim og tefla skák — jafnan með frábærumárangri. Og Capa- blanca var einnig vel kynntur I samkvæmislifinu. Eftirfarandi perlu tefldi hann i Riga árið 1913 gegn Nimzowitsch, sem hefur hvitt. Skýringar eru byggðar á skýringum Capas sjálfs. 1. e4 — e5 2. Rf3 — Rc6 3. Rc3 — Rf6 4. Bc4 (Bb5 er sterkari leikur. Nimzowitsch hlýtur að hafa haft einhverja nýjung í huga.) 4. — Bc5 (Ef 4. — Bb4, 5. Rd5 og hvitur stendur vel.) 5. d3 — d6 6. Bg5 — Be6 (Svartur ætlar sér aö reka drottningarbiskup til baka i fyll- ingu timans méð þvl að leika h6 og g5. Þá kemur upp ákaflegq flókin staða og svartur treysti í að geta snúið á andstæðinginn.) 7. Bb5 — h68. Bh4 — Bb4 9. d4 — Bd7 10. 0-0 — Bxc3 11. bxc3 — g5 (Ahorfendur þóttust vissir um að þessi djarfi ieikur yrði mér að falii, ekki sist eftir næsta leik er ég hafði enn ekki hrókað og kóng- urinn var á miðju borðinu.) 12. Bg3 — Rxe4 13. Bxc6 (Þetta er ekki besta leiðin til aö ha!da árás- inni gangandi. Aðeins með þvi að beina allri skothrið að svarta kóngnum hefði hvitur getað feng- ið bætur fyrir betri stöðu svarts, og peðaveikleika sína á drottn- ingarvæng. 13. Dd3 var nauðsyn- iegt.) 13. — Bxc6 14. dxe5 — dxe5 15. Bxe5 (Sumir stungu upp á 15. Rxe5. Sá leikur hefur bæði kosti og galla, en svartur stendur betur iöllum tilvikum. ) 15. — Dxdl 16. Haxdl — f6! (Lykilleikurinn. A hann, og 17. — Kf7, treysti ég er églék 11. —g5.) 17. Bd4 (17. Bxc7 hefði skilið biskupslfnuna eftir opna fyrir hróka svarts til að sækja að c-peðum hvits. Nimzo- witsch hefur sennilega talið að mislitu biskuparnir myndu tryggja honum jafntefli.) 17. — Kf7 (Nú er kóngur svarts mun nytsamlegri en kóngur hvits.) 18. Rd2 — Hhe8 (Þrátt fyrir mislitu biskupana hikaði ég ekki við að skipta upp. Þeir sem vilja læra endatafl ættu að skoða þessa skák. Þetta er eitt besta teflda endatafl mitt og Minzowitsch hefur oft lýst furðu sinni á að mér skyldi takast að vinna.) 10. f3 — Rxd2 20. Hxd2 — Had8 21. g4 — Bb5 22. Hbl — Ba6 23. Hbdl (Ekki 23. Kf2 vegna 23. — c5! 24. Be3 — Hxd2+ 25. Bxd2 — He2+ og vinnur mann.) 23. — He2! (Enn skiptir svartur upp.) 24. Hxe2 — Bxe2 25. Hel — Bxf3 26. Hfl —c5! (Ef nú 27. Hxf3 — cxd4 28. Hd3 — Hc8 og svartur má heita peði yfir. Hvitur valdi framhald sitttil að halda i mislitu biskupana sem hann hélt enn að færðu sér jafntefli.) 27. Bxf6 — Hdl 28. Be5 — Hxfl+ 29. Kxfl — Bxg4 (Endataflið má nú heita unniö.) 30. a4 —Ke6 31. Bb8 —a5! (Hvitur getur ekki ráðist gegn peðinu með Bc7 þar sem þá vinn- ur svartur með b5! Virst gæti að hvitur heföi getað bjargað sér með þvi að leika 31 Bg7 i stað Bb8 en sú tr ekki raunin. Þ á hefði svartur unnið með a6 i stað a5 en það tekur aö sönnu mun lengri tima.) 32. Kel — Kd5 33. Kd2 — Bd7 34. Bc7 — Kc6 (Hvitur má ekki taka peöiö vegna b6.) 35. Bd8 — b636.c4 —Kb7 37. Kc3 — Bxa4 38. Kb2 — Bd7 39. Kb3 — Be6 40. Kc3 — a4 41. Kd3 — Kc6 42. Kc3 — g4 43. Bh4 — h5 44. Bg3 — a3 45. Kb3 45. — Bxc4+! (Efhvitur leikur nú46. Kxc4er framhaldiðá þessa leið: 46. —a2 47. Be5 —h4 48. Kb3 — g3 49. hxg3 —h3! og vinnur þar sem annaöhrókspeðiö rennur upp iborð.) 46. Kxa3 — b5 47. c3 —Kd5 48. Bf2 — Be2 (Tii aö rýma fyrir kónginnác4). 49. Kb3— Bdl+ 50. Kb2 — Kc4 51. Kcl — Bf3 52. Kd2 — b4 53. cxb4 — cxb4 54. Bh4 — Be4 55. Bf6 — h4 56. Bh4 — b3 57. Bf6 — h4 58. Ke3 — g3 59. hxg3 — h3 60. Kf2 — Itf5 (Til að koma i veg fyrir að peö hvits sæki fram. Nú marsérar kóngur svarts til stuðnings b-peöinu og vinnur biskupinn, snýr svo til baka og neyöir hitt peðið upp á áttundu röö og vinnur.) 61. g4 — Bxg4 62. Kg3 — Kd3 og hvitur gafst upp. Rúbinstein hafði um langt skeið verið taiinn viss um aö veröa næsti heimsmeistari en nú féll hann i skuggann af Capablanca og Lasker sjálfur mátti vara sig. Heimsmeistaranum tókst þó að sanna að hann væri verðugur titiisins með þvi aö verða efstur á mótinu i Sánkti Pétursborg sem við sögðum frá i siðasta þætti en Capablanca varð þar i öðru sæti og tapaði bæði fyrir Lasker og Tarrasch. Þeir Lasker og Capa- blanca skáru sig nokkuð úr og þótti sýnt að aðeins einvigi þeirra i milli gæti sannað hvor væri sterkari. Samningaviðræður hóf- ust á nýjan leik og gengu nú betur en áður en fyrri heimsstyrjöldin batt enda á þær i bili. Capablanca hélt kyrru fyrir i Bandarikjunum meðan strið geis- aði i Evrópu en ferðast þó um Suður-Ameriku, tefldi fjöltefli og sýningarskákir auk þess sem hann keppti á þremur skákmót- um i New York og vann þau öll. Fyrsta skák hans á mótinu árið 1918 er viðfræg en hana tefldi hann gegn Marshall. Marshall hafði I mörg ár lumað á leyni- vopni i spánska leiknum, snjöll flétta sem hann hafði ákveðiö að nota aöeins gegn Capablanca. Þarna gafst loks tækifærið og Marshall lék þessum leik sem hann hafði legið yfir i mörg ár. Capablanca mætti gagnárás Marshalls af fullum krafti, varö- istaf ofurmannlegri getuog vann frægan sigur. Hafði að sjálfsögðu aldrei séð þennan leik áður. Nú orðið var Capablanca svo öruggur að það var jafnvel talið nokkuðafrek að ná jafntefli gegn honum. A mótinu 1918 náöi Júgó- slavinn Boris Kostié jafntefli i báðum skákum þeirra og fylltist þvilikum ofmetnaði að hann skor- aöi á Capa ieinvigi. Eftir að hafa tapað fyrstu fimm skákunum hafði Kostié sig á brott. Löngu siðarlétCapablanca svo um mælt að I einviginu við Kostic hefðu hæfileikar sinir blómstrað mest og best. Að striðinu loknu var aftur farið að tala um heimsmeistaraeinvigi. Capablanca fór til Hastings 1919 og vann fyrstu verðlaun á skák- móti þar, vann tiu skákir og gerði eitt jafntefli. Brian Hariey hefur lýst þvi að ætið var stór hópur að- dáenda með lafandi tungu kring- um Capablanca.hann mátti varla hreyfa sig að ekki væru kringum hann tugir manna sem vildu fá að lita meistarann. Hann skrifaöi um þetta leyti ævisögu sina, ásamt úrvali bestu skáka sinna — bókin var eiginlega áróðursrit til að koma fram einvigi við Lasker og sumir sökuðu Capablanca um mont. Hann tók þeim ásökunum illa og til að svara þeirri gagnrýni að hann birti aðeins sigurskákir sinar gaf hann út aðra bók um grundvallaratriöi skáklistarinnar — birti þar sex tapskákir sinar en fram að þvi hafði hann aöeins tapað tiu! Einsog sagt var frá i siðasta þætti var Lasker siður en svo ákafur i að tefla, enda var hann afhuga skákinni um þetta leyti. Hann afsalaði sér þvi titilinum til Capablanca en skákheimurinn sætti sig ekki við það og heimtaði einvigi. Lasker lét til leiðast og i mars 1921 hófst einvigi þeirra I Havana. Hvorugur virtist reiðubúinn aö láta til skarar skriða i upphafi og fyrstu fjórar skákirnar urðu jafn- tefli. 1 fimmtu skákinni lék Lask- er illa af sér og tapaöi, en siðan urðu næstu f jórar skákir jafntefli. 1 tiundu umferð tefldi Capabianca einhverja fallegustu og bestu skák lifs sins — er þó af nógu að taka. Við rennum yfirþá skák i næsta þætti og segjum frá ferli Capa- blanca sem heimsmeistara og gengi hans eftir það. — ij tók saman, sneri og endur- sagöi.

x

Tíminn

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.