Tíminn - 25.04.1982, Blaðsíða 24

Tíminn - 25.04.1982, Blaðsíða 24
24 Sunnudagur 25. aprfl 1982 á bókamarkaðí THE ROAD TO OXIANA RÖBERT BYRON íí iíl: (IX Urtrtntmtim i>r BRucectnrms Robert Byron: The Road to Oxiana. Picador 1981. ¦ Er listin aö ferðast að deyja út: Hin eiginlegu feröalög, fyrir tima vegabréfa og lokaöra landamæra, fyrir tima flugvéla og hópferöa? Og þá um leið hin göfuga list að skrifa ferðabækur? Þannig spyrja margir. Hér er ein af merkari bókum frá blóma- skeiði ferðalaganna. Róbert þessi Byron var alræmdur sérvitringur og ferðalangur af ástriðu oghafði aðallega Mið- Austurlönd að leikvelli. Hann skrifaði nokkrar bækur en Vegurinn til Oxiana þykir taka þeim öllum fram. Ferðina sem leiddi til btíkarinnar fór Byron um Persiu og Afganist- an árin 1933&34, en þá var þessi heimshluti enn aftur á hinum svörtustu múslimsku miðöldum. Nafn sitt dregur bókin af fjalllendi á landa- mærum Sovétrikjanna og Afganistan. Bókin er f dag- bókarformi og þar ægir saman ferðalýsingum, litlum leik- þáttum, skritlum og afór- ismum, blaðailrklippum og ýmsu tilfallandi. Ekki rýrir sérviska Byrons heldur gildi bókarinnar — hann sér hlutina með sinum eigin augum og tekur þá mátulega hátiðlega. Óblandin skemmtilesning. THE DECISIVE BATTLES OFTHEWESTERNWORLD 480'«-i: John Gardner: Licence Renewed Coronet 1982 ¦ Þetta er nú meira djöfuls ruslið, eitthvert mannkerti sem er að þykjast vera Jón Flæmingi að skrifa James Bond, og er svo „kænn" aö láta Bond aka Saab i stað hvað 'ann hét nú aftur bfllinn hans, og reykja nikótinfriar siga- rettur, sem sé vera farinn að gamlast, en trixið gengur bara ekki upp, því sagan er hund- leiðinlegt bull, tilraun til að skrifa gamaldags og góðan reyfara, en tilraunin er mátt- laus og afkáfaleg, per- sónurnar grunnar, þunnar og litlausar, Bond sjálfur útvötn- uð utgáfa af Roger Moore að þykkna um miðjuna, glæpa- mennirnir ámóta haltó þó þeir eigi að vera voða blasé og raffineraðir, aukapersónur allari'þoku ef þær eru þá sýni- legar, plottið er bjánalegt og ótrúlegt, úrvinnslan þó ennþá verri og bókin aö öllu leyti hraksmánarlega vond, en varla viö öðru að búast af þessum höfundi sem þegar hefur skrifaö bækur um Sher- lock Holmes eins og væri hann Arthur Conan Doyleen svo er nú aldeilis ekki, heldur er hann bara aumingi og gerir minningu þessara manna rangt til. JAMiSBOND ISBACK INJOHNGARDNBTS J.F.C. Fuller: The Decisive Battles of the Western World. Granada 1981. ¦ Höfundur þessarar bók- ar, J.F.C. Fuller var marg- heiðraður og orðum prýddur hershöfðingi sem gat sér frægð bæði i Búastriðinu og heimstyrjöldinni fyrri. En hann lét ekki staðar numið við hetjudáðir, heldur velti hann sifellt fyrir sér framförum og endurbótum i hernaðarlist og barðist af kappi fyrir aukinni vélvæðingu breska hersins. Þessar hugmyndir sinar byggði hann á traustum grunni, mikilli þekkingu á sögu hernaðar frá upphafi vega, en um þau fræði skrifaði hann tvö meginrit: „The Concuct of War 1789-1961" og þetta um hinar afgerandi orrustur vesturheims, sem kom Ut i þremur bindum. 1 þessu fyrsta bindi eru raktar frægar orrustur frá 480 f. kr. til 1757, frá orrustunum við Laugaskarð og Maraþon um Hastings og Lfitzen til upp- gangs prússnesku hernaðar- vélarinnar. Bókin er svo til eingöngu skrifuð frá sjónar- hóli hernaðarlistarinnar, þö vitaskuld sé hin eiginlega rás sögunnar aldrei viðs fjarri. Að sönnu eru þetta fræði sem eru okkur íslendingum nokkuð framandleg, örlygsstaðabar- dagi verður aldrei talinn meö meiri orrustum sögunnar, en bókin er hnýsileg og ágætlega skrifuð. Midnighfé Children Salman Rushdie 9p ÍHfe literaryirtappf India .Jsátattóíeredrasíjru > MKÍnigtift Chikfretf v j ;$e|W&)ÍteMeöntirient anthortowelcome "to Wörid company' \ *-} j ¥ Winner . 0fihel98! j Booker Prize pP»<: Salman Rushdie: Midnight's Children Picador 1982. ¦ Og nú bregður svo við að indverskir rithöfundar hafa vakið þessa lika prýðilegu athygli á Englandi og raunar viðar, ef út i það er farið. Salman Rushdie fékk Bokker verðlaunin á siðasta ári fyrir þessa bók sina og stúlka að nafni Dessi þykir sömuleiðis góð. Saga Rushdies er marg- slungin og yfirgripsmikil og gagnrýnendur hafa tekið henni afar vel — fyrir þeim stendur hiín fyrir Ingland sjálft, hvorki meira né minna, einn þeirra sagði „Nii hefur Indland loksins fengið rödd". Og röddin er sterk, þdtt hún sé fremur á lágu nótunum. Rush- die hefur verið likt við fjöl- marga höfunda, og ólika — viö nefnum nokkra til að sýna hversu fjölbreyttar kenndir þessi gagnmerka bdk hefur vakið: Gabriel Garcia Márquez, Gúnter Grass, V.S. Naipaul, Milan Kundera. iafn- vel John Irving og Garpsögu hans.. Grass: Hræðið ykkur ekki i Böll: Sálumessa yfir fornum hel! dyggðum. ÞJÓÐVERJAR! — Heinrich Böll og Gúnter Grass skilgreina innanmein Þýskalands ¦ Bækurnar hér að ofan eru fengnar hjá Bókaverslun Sigfúsar Eymundssonar. Tekið skal fram að um kynningar er að ræða en öngva ritdóma. Böll og Grass. Þeir eru án nokkurs vafa þekktustu og best metnu rithöfundar Sambandslýð- veldisins Þýskalands og báðir hafa nýlega gefið út skáldsögur. Enda þótt skáldsögur þeirra séu gerólíkar að stil og efnistökum er þema beggja svipað — hnignun, sjUkleiki vestur-þýsks samfélags — og þó á báðar sé litið sem prýðileg ritverk i sjálfu sér hneigjast margir til að skoða þær fyrst og fremst sem yfirlýsingar, aðvaranir, höfundanna um á- standi ð i Þýskalandi. Rétt eins' og Dr. Karl Marx eru þeir Böll og Grass nefnilega sérfræðingar i innanmeinum og þjóðfélagið allt er sjúklingur þeirra. Um þessar mundir leggja þeir mesta áherslu á að hindra sjálfseyðingu sjúklingsins. Bók Bölls heitir Oryggisnetið og höfundurinn vill vara við gamal- kunnum þýskum uppvakningi: lögreglurikinu, eða réttara sagt: öryggisrikinu. Oryggisrikinu sem lamar mannleg samskipti, kæfir menninguna og aðskilur vendi- lega hinu ýmsa þjóðfélagshópa. Bókina Ut i gegn vita lesendur af stórvirkum vinnuvélum sem eru að ryðja burt skógum og smá- þorpum i Rinarlandi, þvi héraði Þýskalands sem Böll elskar um- fram önnur. Sjálfseyðingin er enn ljósari i bók Grass, Hausfæðingar, eða Þjóðverjar eru að deyja út. Sögu- maðurinn veltir þvi fyrir sér, þar sem hann stendur á breiðgötu i Shanghai og reynir að forðast milljónir reiðhjóla, hvers vegna Þjóðverjar séu svo sannfærðir um eigin hnignun, að fæstir þeirra geri ráð fyrir aö Þjóðverjar, sem „tegund", muni lifa af tuttugustu öldina. Niður- staðan? Jti, þeir hafa glatað sjálfstraustinu og örygginu sem er forsendan fyrir áframhaldandi tilveru þeirra sem þjóðar. Þeir hafa lifað svo lengi á vitamin- snauðum hugmyndum hinna frjálslyndu — offjölgunin i heim- inum.hættansem stafar af kjarn- orku, hrun menningar ef Strauss verður kanslari — að þeim finnst bókstaflega rangt að fjölga sér. í staðinn geta þeir mikil og flókin hugmyndakerfioghafa áhyggjur. Það eru „hausfæðingarnar". Sumir gagnrýnendur hafa kallað bækur Bölls sálumessur. Hann syrgir hin fornu gildi sem óðum eru að hverfa,, góðvild, ná- ungakærleik, etc. Fyrst voru það nasistarnir sem gerðu sitt til að leggja þessar gömlu dyggðir i gröfina, siðan peningahyggju- mennirnir i miðju „efnahags- undri" Adenauers, nú eru það lögregluyfirvöldin sem notað hafa hreyfingu borgarskæruliða sem afsökun fyrir þvi að koma á stöðugu neyðarástandi i landinu, þau geta haft sina hentisemi og afleiðingin er lögregluriki. I Oryggisnetinu segir frá Fritz Tolm, rosknum blaöaútgetanaa, sem nýbúið er að kjósa formann samtaka útgefenda. Frá og með þeirri stundu lifir hann og fjöl- skylda hans i skugga öryggis- varða. Hann má ekki standa á þessum svölum, ekki fara á bennan útimarkað. Fari fiöl- skyldan eitthvað i heimsókn eru á undan þeim vopnaðir menn sem rannsaka húsakynnin og standa siðan vörð úti i garðinum. Bókin segir frá þeim áhrifum sem „öryggisnetið" hefur, ekki aðeins á Fritz sjálfan — sem er gamal- dags hugsjónamaður er reynist furðu útsjónarsamur — heldur og á fjölskyldu hans og umhverfi allt. Jafnframt er mynd alls þjóð- félagsins dregin upp i bókinni, enda koma geysimargar per- sónur við sögu, þó bókin sé ekki löng. Til eru þeir sem álita að helsti kostur Bölls sé að hann tekur al- varlega fyrrnefndar fornar dyggðir, góðsemi, kærleika, sjálfsvirðingu manns, og láta sjaldnast hjá liða að geta þess að hann er alinn upp i ramm- kaþólsku umhverfi. Persónur hanseru flestar einfaldar, jafnvel það sem oftast er kallað heimskar, og eina vopn þeirra gegn efnishyggju og ruddaskap er meðfætt skynbragð þeirra á rétt og rangt, en það er hæfileiki sem Böll telur hverja manneskju vera gædda þó sumar gleymi eða kæfi hann. 1 bókinni er meðal annars sagt frá hinni guðhræddu dóttur Fritz, Sabine, sem gift er hvim- leiðum kaupsýsiumanni. Er hún verður ófrisk eftir einn lifvarða sinna lýsir Böll miklu sálarstriði hennar, annars vegar þykirhenni hUn hafa drýgt synd, hins vegar hefur fæðst lif og ást þar sem „kerfið" gerði ekki ráð fyrir að slikt gæti fest rætur. Og „kerfið" hefur að sjálfsögðu vakið upp andhverfu sina, „mótkerfið". Einhvers staðar i skUmaskoti eru borgarskæruliðarnir — en meðal þeirra eru tengdadóttir Fritz með litinn sonarson hans — að skipuleggja aftöku hans, og á milli þessara andstæðu póla sveiflast Rolf, sonurFritz, sem látinn hefur verið laús Ur fangelsi eftir að hafa starfað með borgar- skæruliðum og ræktar nU garðinn sinn, ihugar og reynir að finna siðferðislegt jafnvægi þar sem getur rikt miskunnsemi bæði i garð sprengjumannanna og hinna sem óðum eru að gera föður hans að fanga i eigin hUsi. Djúpar hugsanir um mikilvæg mál Böll liggur mikið á -hjarta og honum þykir ástandið of alvarlegt til að hæðast megi að þvi. Grass tekur léttar á málum, hann er ákafari og Oþolin- móðari. 1 nýju bókinni sinni segir hann, eins og svo oft áður. frá þeim sem reyna að hugsa djúpar hugsanir um mikil- væg málefni en mistekst ger- samlega. Grass ræðst glað- hlakkaiegur gegn öllum þeim sem telja sér trU um að þeir hafi orðið ofan á — hvort sem það eru nasistar, vinstrisinnaðir hug- sjónamenn eða kvenréttinda- konur. Hér áður fyrr elskaði hann þýska sósialdemókrata vegna þess að þeir komust aldrei alveg til botns I tilverunni, þeir voru si og æ að gera mistök en samt voru þeir ætið reiðubunir að reyna einu sinni enn að gera veröldina aðeins skárri stað að búa i. I Hausfæðingum hefur hann fundið upp ung hjón frá norður- hluta Þýskalands sem fara til Asiu. Harm og Dörte Peters hitt-. ust fyrst á sjöunda áratugnum er bæði tóku þátt I hreyfingu vinstri- sinnaðra stúdenta, þau urðu seinna kennarar og eru alvarlega þenkjandi fólk. Enn þann dag,er Grass tekur þráðinn,eru þau mjög áhyggjufull, þau liggja andvaka vegna fátæktar i heiminum, kjarnorkuvopnakapphlaupsins, en nUorðið eiga þau enga lausn á takteinum. Þau eru barnlaus, og geta ekki ákveðið hvort þau vilja eignast barn. Enn eitt barn, og i þennan heim? Það er ékki einu sinni fullvist að Strauss verði ekki kanslari. Þau ákveða að bregða sér i skemmtiferð til Asiu á vegum Sisýfosar-ferða. Leiðsögu- maðurinn dr. Wenthien, nokkurs konar Mefistófeles — leiðir þau um rikmannleg hótel Indlands og Indónesiu en einnig um uggvæn- leg fátækrahverfi sömu staða. Frásögnin af ævintýrum þeirra er bæði fyndin og áhrifamikil en þau hjón eru enn ruglaðri en áður. Ögn minni áhyggjur, ögn meiri trú á heil- brigða skynsemi Það sem Grass er að fara er að þau, og þeirra likar, ættu að hafa ögn minni áhyggjur, en i staðinn ögn meiri trU á heilbrigða skyn- semi. Kringum söguna af Peters- hjónunum i löndum brUnu barn- anna spinnur hann annan vef og tekur ýmis hliðarstökk — hann býður upp á fantasiu þar sem Þýskaland er jafn fjölmennt og Kina en ennþá jafn ruglað, hann rifjar upp sögur af hópi Sisýfosar höfunda sem hittust reglulega i Austur-Berlin til að reyna að bjarga agnarögn af sameiginlegri menningu Þýskalands, og hann syrgir lát skáldsins Nicolas Born — sem var skynsamur maður og efaðist um fjölskyldu sina, menningarfamiliu þar sem „hausfæðingar" voru tiðar. Grass lætur engan bilbug á sér finna, sem fyrr vill hann mana landa sina til að sætta sig við auðuga óreiðu nUtimans i stað j þess að hræða sjálfa sig i hel. —ij endursagði og sneri.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.