Tíminn - 25.04.1982, Page 24

Tíminn - 25.04.1982, Page 24
 THE ROAD TO OXIANA RÖBERT BYRON Hilk m: by míŒCMunis Robert Byron: The Road to Oxiana. Picador 1981. ■ Er listin að ferðast að deyja út: Hin eiginlegu ferðalög, fyrir tima vegabréfa og lokaðra landamæra, fyrir tima flugvéla og höpferða? Og þá um leið hin göfuga list að skrifa ferðabækur? Þannig spyrja margir. Hér er ein af merkari bókum frd blóma- skeiði ferðalaganna. Róbert þessi Byron var alræmdur sérvitringur og ferðalangur af ástriöu oghafði aðallega Mið- Austurlönd að leikvelli. Hann skrifaöi nokkrar bækur en Vegurinn til Oxiana þykir taka þeim öllum fram. Ferðina sem leiddi til bokarinnar fór Byron um Persiu og Afganist- an árin 1933&34, en þá var þessi heimshluti enn aftur á hinum svörtustu múslimsku miðöldum. Nafn sitt dregur bókin af fjalllendi á landa- mærum Sovétrikjanna og Afganistan. Bókin er i dag- bókarformi og þar ægir saman ferðalýsingum, litlum leik- þáttum, skritlum og afór- ismum, blaðaúrklippum og ýmsu tilfallandi. Ekki rýrir sérviska Byrons heldur gildi bókarinnar — hann sér hlutina með sinum eigin augum og tekur þá mátulega hátiðlega. Óblandin skemmtUesning. John Gardner: Licence Renewed Coronet 1982 ■ Þetta er nú meira djöfuls ruslið, eitthvert mannkerti sem er að þykjast vera Jón Flæmingi aö skrifa James Bond, og er svo ,,kænn” að láta Bond aka Saab i stað hvað ’ann hét nú aftur bfllinn hans, og reykja nikótinfriar siga- rettur, sem sé vera farinn að gamlast, en trixið gengur bara ekki upp, því sagan er hund- leiðinlegt bull, tilraun til að skrifa gamaldags og góðan reyfara, en tilraunin er mátt- laus og afka'raleg, per- sónurnar grunnar, þunnar og litlausar, Bond sjálfur útvötn- uð Utgáfa af Roger Moore að þykkna um miðjuna, glæpa- mennirnir ámóta halló þó þeir eigi að vera voða blasé og raffineraðir, aukapersónur allari'þoku ef þær eru þá áýni- legar, plottið er bjánalegt og ótrúlegt, úrvinnslan þó ennþá verri og bókin að öllu leyti hraksmánarlega vond, en varla við öðru að búast af þessum höfundi sem þegar hefur skrifað bækur um Sher- lock Holmes eins og væri hann Arthur Conan Doyleen svo er nú aldeilis ekki, heldur er hann bara aumingi og gerir minningu þessara manna rangt til. J.F.C. Fuller: The Decisivc Battles of the Western World. Granada 1981. ■ Höfundur þessarar bók- ar, J.F.C. Fuller var marg- heiðraður og orðum prýddur hershöfðingi sem gat sér frægð bæði i Búastriðinu og heimstyrjöldinni fyrri. En hann lét ekki staðar numið við hetjudáöir, heldur velti hann sifellt fyrir sér framförum og endurbótum i hernaðarlist og barðist af kappi fyrir aukinni vélvæðingu breska hersins. Þessar hugmyndir sinar byggði hann á traustum grunni, mikilli þekkingu á sögu hernaðar frá upphafi vega, en um þau fræði skrifaði hann tvö meginrit: „The Concuct of War 1789-1961” og þetta um hinar afgerandi orrustur vesturheims, sem kom út í þremur bindum. 1 þessu fyrsta bindi eru raktar frægar orrustur frá 480 f. kr. til 1757, frá orrustunum við Laugaskarð og Maraþon um Hastings og Líitzen til upp- gangs prússnesku hernaðar- vélarinnar. Bókin er svo til eingöngu skrifuð frá sjónar- hóli hernaðarlistarinnar, þó vitaskuld sé hin eiginlega rás sögunnar aldrei viðs fjarri. Að sönnu eru þetta fræði sem eru okkur tslendingum nokkuð framandleg, Orlygsstaðabar- dagi verður aldrei talinn meö meiri orrustum sögunnar, en bókin erhnýsileg og ágætlega skrifuö. Children 1 Salman Rushdie The literary map o( Indía isabouttoberedravvn- Midnightii Children soundslikeacontinent nndint;itsvoice.An aitthortowelcome toworldcortipany' . NEWVORKTIMES Winiter oftheiOSI Booker Prize Salman Rushdie: Midnight’s Children Picador 1982. fli Og nú bregður svo við að indverskir rithöfundar hafa vakið þessa lika prýðilegu athygli á Englandi og raunar viðar, ef út i það er farið. Salman Rushdie fékk Bokker verölaunin á siðasta ári fyrir þessa bók sfna og stúlka að nafni Dessi þykir sömuleiðis góð. Saga Rushdies er marg- slungin og yfirgripsmikil og gagnrýnendur hafa tekið henni afar vel — fyrir þeim stendur hún fyrir Ingland sjálft, hvorki meira né minna, einn þeirra sagði ,,Nú hefur Indland loksins fengið rödd”. Og röddin er sterk, þótt hún sé fremur á lágu nótunum. Rush- die hefur verið likt við fjöl- marga höfunda, og ólika — við nefnum nokkra til aö sýna hversu fjölbreyttar kenndir þessi gagnmerka bók hefur vakið: Gabriel Garcia Márquez, Giinter Grass, V.S. Naipaul, Milan Kundera. iafn- vel John Irving og Garpsögu hans.. ■ Bækurnar hér að ofan eru fengnar hjá Bókaverslun Sigfúsar Eymundssonar. Tekið skal fram að um kynningar er að ræða en öngva ritdóma. Grass: Hræðiö ykkur ekki i Böll: Sálumessa yfir fornum hel! dyggðum. ÞJÖÐVERJAR! — Heinrich Böll og Giinter Grass skilgreina innanmein Þýskalands Böll og Grass. Þeir eru án nokkurs vafa þekktustu og best metnu rithöfundar Sambandslýð- veldisins Þýskalands og báðir hafa nýlega gefið út skáldsögur. Enda þótt skáldsögur þeirra séu gerólíkar að stil og efnistökum er þema beggja svipað — hnignun, sjúkleiki vestur-þýsks samfélags — og þó á báðar sé litið sem prýðileg ritverk i sjálfu sér hneigjast margir til að skoða þær fyrst og fremst sem yfirlýsingar, aðvaranir, höfundanna um á- standi ð i Þýskalandi. Rétt eins og Dr. Karl Marx eru þeir Böll og Grass nefnilega sérfræðingar i innanmeinum og þjóðfélagið allt er sjúklingur þeirra. Um þessar mundir leggja þeir mesta áherslu á að hindra sjálfseyðingu sjúklingsins. Bók Bölls heitir öryggisnetið og höfundurinn vill vara við gamal- kunnum þýskum uppvakningi: lögreglurfltinu, eða réttara sagt: öryggisrikinu. öryggisrikinu sem lamar mannleg samskipti, kæfir menninguna og aðskilur vendi- lega hinu ýmsa þjóðfélagshópa. Bókina út i gegn vita lesendur af stórvirkum vinnuvélum sem eru að ryðja burt skógum og smá- þorpum i Rinarlandi, þvi héraði Þýskalands sem Böll elskar um- fram önnur. Sjálfseyðingin er enn ljósari i bók Grass, Hausfæðingar, eða Þjóðverjar eru aö deyja út. Sögu- maðurinn veltir þvi fyrir sér, þar sem hann stendur á breiðgötu i Shanghai og reynir að forðast milljónir reiðhjóla, hvers vegna Þjóðverjar séu svo sannfærðir um eigin hnignun, að fæstir þeirra geri ráð fyrir að Þjóðverjar, sem „tegund”, muni lifa af tuttugustu öldina. Niður- staðan? Jú, þeir hafa glatað sjálfstraustinu og örygginu sem er forsendan fyrir áframhaldandi tilveru þeirra sem þjóðar. Þeir hafa lifað svo lengi á vitamin- snauðum hugmyndum hinna frjálslyndu — offjölgunin i heim- inum.hættansem stafar af kjarn- orku, hrun menningar ef Strauss verður kanslari — að þeim finnst bókstaflega rangt að fjölga sér. t staðinn geta þeir mikil og flókin hugmyndakerfi og hafa áhyggjur. Það eru „hausfæðingarnar”. Sumir gagnrýnendur hafa kallað bækur Bölls sálumessur. Hann syrgir hin fornu gildi sem óðum eru að hverfa,, góðvild, ná- ungakærleik, etc. Fyrst voru það nasistarnir sem gerðu sitt til að leggja þessar gömlu dyggðir i gröfina, siðan peningahyggju- mennirnir i miðju „efnahags- undri” Adenauers, nú eru það lögregluyfirvöldin sem notað hafa hreyfingu borgarskæruliða sem afsökun fyrir þvi að koma á stöðugu neyðarástandi i landinu, þau geta haft sina hentisemi og afleiðingin er lögregluriki. 1 Öryggisnetinu segir frá Fritz Tolm, rosknum blaðaútgelanúa, sem nýbúið er að kjósa formann samtaka útgefenda. Frá og með þeirri stundu lifir hann og fjöl- skylda hans i skugga öryggis- varða. Hann má ekki standa á þessum svölum, ekki fara á bennan útimarkað. Fari fiöl- skyldan eitthvað i heimsókn eru á undan þeim vopnaðir menn sem rannsaka húsakynnin og standa siðan vörð úti i garðinum. Bókin segir frá þeim áhrifum sem „öryggisnetið” hefur, ekki aðeins á Fritz sjálfan — sem er gamal- dags hugsjónamaður er reynist furðu útsjónarsamur — heldur og á fjölskyldu hans og umhverfi allt. Jafnframt er mynd alls þjóð- félagsins dregin upp I bókinni, enda koma geysimargar per- sónur við sögu, þó bókin sé ekki löng. Til eru þeir sem álita að helsti kostur Bölls sé að hann tekur al- varlega fyrrnefndar fornar dyggðir, góðsemi, kærleika, sjálfsvirðingu manns, og láta sjaldnast hjá liða að geta þess að hann er alinn upp i ramm- kaþólsku umhverfi. Persónur hans eru flestar einfaldar, jafnvel það sem oftast er kallaö heimskar, og eina vopn þeirra gegn efnishyggju og ruddaskap er meðfætt skynbragð þeirra á rétt og rangt, en það er hæfileiki sem Böll telur hverja manneskju vera gædda þó sumar gleymi eða kæfi hann. 1 bókinni er meðal annars sagt frá hinni guðhræddu dóttur Fritz, Sabine, sem gift er hvim- leiðum kaupsýslumanni. Er hún verður ófrisk eftir einn lifvarða sinna lýsir Böll miklu sálarstriði hennar, annars vegar þykir henni hún hafa drýgt synd, hins vegar hefur fæðst lif og ást þar sem „kerfið” gerði ekki ráð fyrir að slikt gæti fest rætur. Og „kerfið” hefur að sjálfsögðu vakið upp andhverfu sina, „mótkerfið”. Einhvers staðar í skúmaskoti eru borgarskæruliðarnir — en meðal þeirra eru tengdadóttir Fritz með litinn sonarson hans — að skipuleggja aftöku hans, og á milli þessara andstæðu póla sveiflast Rolf, sonur Fritz, sem látinn hefur verið laús úr fangelsi eftir að hafa starfað með borgar- skæruliðum og ræktar nú garðinn sinn, ihugar og reynir að finna siðferðislegt jafnvægi þar sem getur rikt miskunnsemi bæði i garðsprengjumannanna og hinna semóðumeru aðgera föður hans að fanga i eigin húsi. Djúpar hugsanir um mikilvæg mál Böll liggur mikið á hjarta og honum þykir ástandiö of alvarlegt til að hæðast megi að þvi. Grass tekur léttar á málum, hann er ákaíari og oþolin- móðari. 1 nýju bókinni sinni segir hann, eins og svo oft áður, frá þeim sem reyna að hugsa djúpar hugsanir um mikil- væg málefni en mistekst ger- samlega. Grass ræðst glað- hlakkaiegur gegn öllum þeim sem telja sér trú um að þeir hafi orðið ofan á — hvort sem það eru nasistar, vinstrisinnaðir hug- sjónamenn eða kvenréttinda- konur. Hér áður fyrr elskaði hann þýska sósialdemókrata vegna þess að þeir komust aldrei alveg til botns i tilverunni, þeir voru si og æ að gera mistök en samt voru þeir ætið reiðubúnir að reyna einu sinni enn að gera veröldina aðeins skárri stað að búa i. 1 Hausfæðingum hefur hann fundið upp ung hjón frá norður- hluta Þýskalands sem fara til Asiu. Harm og Dörte Peters hitt- ust fyrst á sjöunda áratugnum er bæði tóku þátt i hreyfingu vinstri- sinnaðra stúdenta, þau urðu seinna kennarar og eru alvarlega þenkjandi fólk. Enn þann dagær Grass tekur þráðinn,eru þau m jög áhyggjufull, þau liggja andvaka vegna fátæktar i heiminum, kjarnorkuvopnakapphlaupsins, en núorðið eiga þau enga lausn á takteinum. Þau eru barnlaus, og geta ekki ákveðið hvort þau vilja eignast barn. Enn eitt barn, og i þennan heim? Það er ékki einu sinnifullvist að Strauss verði ekki kanslari. Þau ákveða að bregða sér I skemmtiferð til Asiu á vegum Sísýfosar-ferða. Leiðsögu- maðurinn dr. Wenthien, nokkurs konar Mefistófeles — leiðir þau um rikmannleg hótel Indlands og Indónesiu en einnig um uggvæn- leg fátækrahverfi sömu staða. Frásögnin af ævintýrum þeirra er bæði fyndin og áhrifamikil en þau hjón eru enn ruglaðri en áður. Ögn minni áhyggjur, ögn meiri trú á heil- brigða skynsemi Það sem Grass er að fara er að þau.og þeirra likar, ættu að hafa ögn minni áhyggjur, en i staðinn ögn meiri trú á heilbrigða skyn- semi. Kringum söguna af Peters- hjónunum i löndum brúnu barn- anna spinnur hann annan vef og tekur ýmis hliðarstökk — hann býður upp á fantasiu þar sem Þýskaland er jafn fjölmennt og Kina en ennþá jafn ruglað, hann rifjar upp sögur af hópi Sisýfosar höfunda sem hittust reglulega i Austur-Berlin til að reyna að bjarga agnarögn af sameiginlegri menningu Þýskalands, og hann syrgir lát skáldsins Nicolas Born — sem var skynsamur maður og efaðist um fjölskyldu sina, menningarfamiliu þar sem „hausfæðingar” voru tiðar. Grass lætur engan bilbug á sér finna, sem fyrr vill hann mana landa sina til að sætta sig við auðuga óreiðu nútimans i stað þess að hræða sjálfa sig i hel. —ij endursagöi og sneri.

x

Tíminn

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.