Tíminn - 25.04.1982, Blaðsíða 18

Tíminn - 25.04.1982, Blaðsíða 18
18 Sunnudagur 25. aprll 1982 „Loksins komið efni handa Grétu Garbó!" myndskreytt tveimur árum sfðar. Halldór skrifar: „Forleggjarar heimsins eru látiaust á höttunum eftir stóra vinningnum sem þó kemur aldrei samkvæmt spásögn/ áætlun, né fyrirframútreikningum. Sumir fóru að fmynda sér aö þarna væri bókin komin; að minsta kosti var hún eftir mann Ur skringilegu ey- landi sem einginn hafði heyrt nefnt, nokkurskonar papUa. Eitt- hvað hlýtur dtsmoginn heimsfor- leggjari einsog Sir Stanley Unwin úr Lundúnum að hafa haft i þaunkunum þegar hann steðjaði hingað til lands gestur Asgeirs siðar forseta Asgeirssonar, og var gert boð fyrir mig aö aka þessum bókajöfri i bil austur að Gullfossi og Geysi. Ekki var Sir Stanley fyr kominn heim aftur til Lundúna en hann sendi mér upp- kast að enskum samningi um Ut- gáfu Sölku Völku. Þegar ég hitti hann i Lundúnum skömmu sfðar tjáði hann mér aö nafnkunnugt fyrirtæki amerfskt, Hougton Mifflin i Boston vildi gerást a&ilji og gefa út bókina vestra i von um ao græða á henni miljdn. 1 LundUnum hafði ég framgáng með Sölku Völku sem ég hef aungvan haft slfkan i Einglandi sioar þó ýmsar bækur minar hafi komið þar Ut. Eitt fjöllesnasta stórblaö LundUna, The Evening Standard, lýsti bókina kjörbók sina og gerði veöur Utaf henni. Loksins komið efni handa Grétu Garbó! sögðu blöðin um Sölku, en það var mest lof sem hægt var að hafa um skáldsagnapersdnu I þá daga. Þd var stutt f þessum ehska frama og Gréta Garbó var enn i miðjum barónessunum. Ég hygg og að minna hafi orðiö úr miljdn þeirri sem græöast skyldi í Ame- riku." Myndskreytta Utgáfan í Hol- landi skilaði ekki heldur neinni miljón og i Svlþjtíð hafði Bonniers svipaða sögu að segja: ,,...ég held raunar það hafi verið kvenmaður, sem þeir hjá Bonnier létu rit- dæma bókina i virðulegu bdk- mentatimariti sinu Bonniers Litterara Magasin; bókin var ekki ritdæmd sem skáldverk en getiö dgn dauflega aftast i heft- inu, i dálki helguöum konum sem vinna fyrir sér utanhUss, sjalver- varvande kvinnor. Þetta var nU öll frægð Sblku Völku f dentið. Þeir sem ætluðu að græða miljón á bókinni sigldu f ljótt úr sér vind- inn. Þarmeð var ég i' rauninni dauður i bókmentaheiminum aftur utan hvað Hasselbalch kall- inn hélt viö mig trygö og gaf Ut þaðsem ég setti nýtt saman til að hafa skrautfjöður í hattinum, sennilega með tapi." Sjálf stætt f ólk í Englandi og Svíþjóð Þannig var þaö að Utgefendur sem höfðu rokið til handa og fóta og gefið Sölku Völku Ut reyndust öllu tregari þegar Sjálfstætt fólk kom Ut. Hasselbalch gaf hana að visu út árin 1935-36 i þýðingu Jakobs Benediktssonar, en i' öðr- um löndum liðu að minnsta kosti tiu ár. önnur ekki ósennileg •ástæða gæti veriö eftirfarandi: „Hitt mun sönnu nær að i allri virðulegri bókmentagagnrýni hvar sem er i heiminum séu skáldsögur um sveitalif hafðar i flokki þeirra bdka sem ekki er tekið mark á: helst ritdæmdar i hálfósýnilegum smáletursgrein- um einsog væri verið að gera af- sökun sina. A þeim árum sem ég samdi Sjálfstættfólk voru jafnvel I Skandinavfu uppi umræður þar sem skéleggir bókmentafrömuðir komust að þeirri niðurstöðu að skáldsögur um bændalif höfðuðu ekki til viðurkends bók- mentaskyns; alt sem snerti bændur og bUalið lægi utanvið timann og vekti ekki áhuga máls- metandi manna. Sama sðgðu for- leggjarar bóka um allan heim... Oft og leingi var Bjarti kastað i mig aftur á frægum stöðum með þeim formála að það væri ekki til neinn lesendahdpur á jörðinui til þess hæfur að lesa um bændalif." 1 Bretlandi bauðst Stanley Unwin að visu ,,af göfugmensku til að gefa út Sjálfstætt fólk li'ka, en nU var ekki leingur verið að flýta sér. Enskur háskólamaður Thompson, harðgáfaður maöur vel Islenskufær, var ráðinn til að þýða bókina. Ekki var nU samt bétur gert við hann en svo að hon- um skildist að hér væri ekki til friðs a& vanda. Hann fór sér og að aungu óðslega. Þegar hann hafði lokið þýðingunni eftir átta ár þá var það fyrst verka hans aö kaupa sér svuntu skrubbu og skólpfötu og fara að þvo stigana i hóteli nokkru af fimta flokki i LundUnaborg; þdtti honum slfkur starfi hátifi hjá þvi að býða Hall- ¦ t greininni er greint frá kynlegum ástæöum þess að I fyrstu útgáfu á dönsku hét Atómstö&in Hús organistans. Einhvern hlut munu stjórn- málamenn heima á tslandi hafa átt þar að máli. t enduriitgáfu frá 1967 fékk bókin svo að halda sinu rétta nafni. i dor Laxness handa Sir Stanley og mátti aldrei framar bdk sjá eftir það. Þessi þróun mannsins kom þó ekki í veg fyrir þaö að þýðing hans á Sjálfstæðu fdlki er með meirum ágætum en flestar þýöi'ngar sem gerðar hafa verið á mlnum bókum i nokkru landi og hefur af ddmbærum mönnum I Einglandi verið talin meðal snildarverka i' enskum þýðinga- bókmentum fyr og sfðar." Umrædd þýðing J.A. Thomp- sonskom fyrstUtá Englandi árið 1946,sama ár gaf Alfred A. Knopf forlagið i' New York hana svo ut og vestra náði hUn meiri út- breiðslu en nokkurt verk Halldórs fyrr og siöar og varð meðal ann- ars kjörbók mánaðarins hjá stærsta btíkaklUbbi Bandarfkj- anna, The Book of the Month Club. Til gamans má geta að 1957 kom þýðing Thompsons á Sjálf- stæðu fdlki Ut i Nýju Delhi, þýðing sem kom Ut sama ár á svokölluðu oriyamáli sem talaðerá Indlandi hefur væntanlega verið gerð eftir henni. Hin síðari ár hefur Magnús MagnUsson sjtínvarpsmaður veriö manna ötulastur við að þýða verkHalldórs á ensku, en þó hefurHalldóriíraunaldrei lánast að ná varanlegri fótfestu á þeim mikla markaði. Til dæmis veit ég ekki til þess að íslandsklukkan hafi enn komið Ut á ensku. Bonnier í Sviþjóð hafnaði Sjálf- stæðu fólki margsinnis og sömu sögu er að segja af öðrum þar- lendum útgefendum, jafnvel eftir að kona að nafni Anna Ostermann hafði þýtt bdkina að eigin frum- kvæði. Þýðing hennar kom ekki Ut fyrr en 1949, þá hjá forlagi Kaup- félaganna sænsku Kooperativa Forbundets Bokforlag. Allar göt- ur siðan hefur Halldór notið þess að eiga mikinn sendiherra i' Svi- þjóð sem er Peter Hallberg, þýð- andi fjölmargra verka hans og höfundur merkra fræðibóka um hann. Hús organistans... Þótt nasistum væri uppsigað við Halldór lét þyska hernámslið- ið I Danmörku afskiptalaust að bækur hans væru gefnar Ut þar i landi og á striðsárunum komu siðari hlutar Heimsljóss Ut hjá Hasselbalch I þýðingu Jakobs Benediktssonar. Þd var ein bók Halldórs sem Þjóðverjar gátu skiljanlega ekki fellt sig við að s já i hillum danskra bókabúða — Gerska ævintýrið, varnarritið um erkióvin Hitlers i austri, en bókin hafði komið Ut I þýðingu Jakobs árið 1939. Það sem eftir var af upplagingu gerðu Þjtíðverjar upptækt og köstuðu að líkindum a eld. Mörgum árum siðar reyndu aðrir aðilar að beita öllu lævis- legri aðferðum tíl að koma f veg fyrir að bdk eftir Halldtír kæmi fyrir augu danskra lesenda. Þar

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.