Tíminn - 02.05.1982, Síða 8

Sunnudagur 2. mai 1982
O
Mii
utqefandi: Framsoknarflokkurinn
Framkvæmdastióri: Gisli Sigurösson. Auglýsingastjóri: Steingrimur Gislason.
Skrifstofustjóri: Jóhanna B. Jóhannsdóttir. Afgreiöslustjóri: Siguröur Brynjólfs-
son. Ritstjórar: Þórarinn Þórarinsson, Elías Snæland Jónsson. Ritstjórnarfulltrui:
Oddur V. Ólafsson. Fréttastjóri: Páll Magnússon. Umsjónarmaöur Helgar Tim-
ans: lllugi Jokulsson. Blaöamenn: Agnes Bragadóttir, Atli Magnusson, Bjarghild
ur Stefánsdóttir, Egill Helgason, Friörik Indriöason, Heiöur Helgadóttir, Jónas
Guömundsson, Kristinn Hallgrimsson, Kristin Leifsdóttir, Ragnar Orn Pétursson
(iþróttir), Sigurjón Valdimarsson, Skafti Jónsson. utlitsteiknun: Gunnar Trausti
Guöbjórnsson. Ljósmyndir: Guöjón Einarsson, Guöjón Róbert Ágústsson, Elin
Ellertsdóttir. Myndasafn: Eygló Stefánsdóttir. Prófarkir: Flosi Kristjánsson,
Kristin Þorbjarnardóttir, Maria Anna Þorsteinsdóttir.
Ritstjórn, skrifstofur og auglýsingar: Siöumula 15, Reykjavik. Simi: 86300. Aug
lýsingasimi: 18300. Kvóldsimar: 86387, 86392. — Verö i lausasolu 7.00, en 9.00 um
helgar. Áskriftargjald á mánuöi: kr. 110.00. — Prentun: Blaöaprent hf.
Á að byggja á skynsemi
eða sprungum?
■ Stjórnmálabaráttan tekur oft á sig hinar und-
arlegustu myndir, ekki sist þegar kosningar
nálgast og atkvæðaveiðar eru i hámarki. Nú er
það orðið pólitiskt hitamál, hvort byggja eigi
stórt ibúðahverfi i Reykjavik á jarðsprungum
eða ekki.
Niðurstöður visindalegrar rannsóknar á jarð-
sprungum á fyrirhuguðu byggingasvæði við
Rauðavatn benda til þess, að varhugavert geti
verið að hefja þar framkvæmdir. 1 borgarstjórn
hefur verið deilt um hvort næsta byggingasvæði
verður við Rauðavatn eða i Keldnalandi, norðan
við Grafarvog. Meirihlutinn mælti með Rauða-
vatnssvæðinu, en Sjálfstæðismenn snérust önd-
verðir og vilja hvergi byggja nema i Keldnalandi.
Þeirþóttust himin hafa höndum tekið þegar i ljós
kom að varhugaverðar jarðsprungur hafa komið
i ljós á Rauðavatnssvæðinu. Sigurjón Pétursson
og flokksbróðir hans, formaður bygginganefnd-
ar, geta alls ekki sætt sig við niðurstöður rann-
sóknarinnar og lýsa yfir að þeir séu staðráðnir i
að halda áfram undirbúningi bygginga á Rauða-
vatnssvæðinu. Af þvi ihaldið er á móti byggð þar
hlýtur Alþýðubandalagið að vera með henni.
Skitt með alla skynsemi.
Kristján Benediktsson, borgarfulltrúi og for-
maður framkvæmdanefndar Reykjavikur, sagði
i viðtali við Timann um þetta mál:
„Vitanlega erum við að láta kanna Rauða-
vatnssvæðið og gera þessar jarðfræðiathuganir
til þess að taka mark á þeim niðurstöðum sem út
úr þeim kunna að koma. Ef þær leiða til þess að
ekki þyki skynsamlegt að taka svæðið næst til
byggingar, þá munum við Framsóknarmenn ekki
telja neitt sjálfsagðara en að leita annarra leiða
með næsta byggingasvæði Reykjavikurborgar.
Annað kemur ekki til greina i hugum okkar.”
Kristján taldi þetta einfalt mál, en samkvæmt
nýstaðfestu aðalskipulagi væri gert ráð fyrir að
byggja viðar en við Rauðavatn á skipulagstima-
bilinu. Einföld samþykkt i borgarstjórn nægir til
að breyta forgangsröð fyrirhugaðra byggingar-
svæða. Þá kemur Keldnasvæði helst til greina.
Keldnaland er i eigu rikisins og hefur Reykja-
vikurborg staðið i margra ára samningaumleit-
unum um að fá það land keypteða i makaskiptum
fyrir land i eigu borgarinnar.
í greindu viðtali hafnar Kristján alveg þeirri
hugmynd að fara að reisa stórt hverfi upp við Úlf-
arsfell. Það yrði óhentugt og dýrt að búa þar og
kostnaður fyrir borgina griðarlegur ef fara á að
skipuleggja hverfi langt frá allri annarri byggð.
Þótt Sjálfstæðismenn i borgarstjórn hafi á sin-
um tima lagt til að Keldnaland yrði næsta bygg-
ingasvæði er algjör óþarfi og reyndar heimska,
að leggjast gegn byggð þar af þeirri ástæðu einni,
ef á annað borð kemur i ljós að það sé skynsam-
legri lausn en að byggja á öðrum stað. Hins vegar
er ljóst, að það er glópalán fyrir áróðurs-
meistara ihaldsins að sprungur komu i ljós við
Rauðavatn. En sú staðreynd skiptir engum sköp-
um i þvi, hvortþeir sem aðhyllast frjálst framtak
eða sameignarstefnu hafi rétta skoðun á skipu-
lagsmálum. Þar verður hagkvæmni og skynsemi
að ráða, eins og fram kemur i orðum Kristjáns
Benediktssonar. OÓ
skuggsjá
RITHÖFUNDAR VERÐ-
LAUNAÐIR VESTANHAFS
I John Updike.
ICharles Fuller.
Sylvia Plath.
Apkílvak mikill verðlaunamanuður
1 BANDARIKJUNUM. Alþjóðlega vöktu kvik-
myndaverðlaunin, sem kennd eru við gullnu Oscar-
stytturnar, mesta athygli. En listamenn á öðrum
sviðum hlutu einnig margháttaða viðurkenningu
fyrir verk sin.
Tvenn veigamestu verðlaunin af þessu tagi til rit-
höfunda eru Pulitzer-verðlaunin, sem margir kann-
ast við af fréttum, og bandarisku bókmenntaverð-
launin „American Book Awards”. I báðum tilvikum
er um árlegar viðurkenningar aö ræöa, og i april
var tilkynnt um vinningshafana þetta árið.
Athygli vakti meöal annars, að sami höfundurinn
hlaut bæði þessi verðlaun fyrir bestu skáldsögu lið-
ins árs. Það .var John Updike. Honum hlotnaðist
þessi heiður fyrir þriöju bókina um Harry „Rabbit”
— „kanínu" bandarisks nútimaþjóðlifs, en i þeim
bókum hefur hann lýst lífi þessarar persónu siðustu
3-4 áratugina.
E LITUM FYRST A HELSTU trRSLIT. Pulit-
zer-verölaunin eru bæði veitt fyrir bókmenntir og
blaðamennsku. Um blaðamennskuna skal þaö að-
eins tekið fram að blaðamenn á New York Times
fengu tvenn Pulitzer-verðlaun. Sama er að segja
um blaðamenn Kansasblaðanna City Star og City
Times, sem eru rekin sameiginlega, og um frétta-
menn Associated Press.
Það kom á óvart að ein Pulitzer-verðlaun, fyrir
ljóöagerð féllu i hlutskáldkonusem lét lifið fyrir 19
árum. Þaö var sem sé Sylvia Plath, sem hlaut
þessa viðurkenningu svolöngueftir dauða sinn fyrir
safn ljóða sinna (The Collected Poems). Flest ljóða
Sylviu, sem framdi sjálfsmorð árið 1963, aðeins þri-
tug að aldri, birtust fyrst eftir lát hennar, og hefur
hún þvi fyrst og fremst hlotið viðurkenningu fyrir
skáldskap sinn eftir dauðann.
En fyrst minnst er á Sylviu Plath er rétt að geta
þess, að nú er komin út bók meö köflum úr dagbók-
um hennar. Nefnist hún „The Journals of Sylvia
Plath”.Það er ekkill hennar, skáldiö Ted Hughes,
sem hefur valið dagbókarkaflana. Þótt ljóst sé, að
þar hefur mörgu verið sleppt, þá veitir bókin að
sögn innsyn i sundurtætta tilfinningaveröld skáld-
konunnar. Sylvia hélt dagbók allt frá þvi hún lærði
aö skrifa sem barn og þar til þremur dögum fyrir
sjálfsmorðið 11. febrúar 1963, og i bókinni er birtur
um þriðjungur þessa efnis. Sumt af þvi, sem hún
tjáði dagbók sinni siðustu ár æfinnar — en þá orti
hún mest og best — er alls ekki tekið með. Sumpart
er þar um ásetning að ræða af hálfu Ted Hughes,
sem lýsir þvi i formála, að hann hafi eyðilagt aðra
af tveimur siðustu dagbókunum sem Sylvia skrifaði
i „vegna þe ss að ég vildi ekki að börnin hennar
þyrftu að lesa það”,eins og hann segir sjálfur, en
hin bókin hvarf. Sumir ætla að þar hafi m.a. verið
að finna miður lofsverð ummæli um Hughes sjálfan.
1 dagbókum Sylviu Plath kemur skýrt fram
draumur hennar á yngri árum um að vera frjáls til
aðgera það, sem hennisýndist, og löngun hennar til
afreka sem skáld. A skólaárunum skrifar hún m .a. i
dagbókina, að hún hafi „brennandi löngun til að
blanda geði viö vcgagerðarmenn, sjómenn, her-
menn, drykkjumenn á kránum”. Og siðar i sömu
veru: „Ég vil geta sofið úti á opnum akri, haldið
vestur, gengið óhamin um nætur”. Hún öfundar
sem sagt karlmennina af „frelsi” þeirra, og gerir
sér grein fyrir þvi sjálf: „Mesta vandamál mitt er
afbrýðisemi”, segir hún á einum staö. „Ég er af-
brýðisöm út I karlmenn — það er dulin, hættuleg af-
brýðisemi, sem ég býst við aö geti eyðilagt hvaða
samband sem er. Þessi afbrýðisemi er til komin
vegna löngunar til að vera virk, framkvæma, I
stað þess aðhalda aðmér höndum og hlusta”.
Og á einum stað spyr hún sjálfa sig i dagbókinni:
„Getur sjálfselsk, sérvitur, afbrýðisöm og hug-
myndasnauð kona skrifað nokkurn skrattans hlut,
sem er einhvers virði?”.
Það fer ekki á milli mála, að þeir, sem lesið hafa
ljóð Sylviu Plath, telja hana hafa ort ljóð sem vissu-
lega eru mikils virði, og Pulitzer-verölaunin nú eru
aðeins nýjasta dæmið um það.
P
* ULITZER-VERÐLAUNIN FYRIR LEIKRIT-
UN FÉLLU i HLUT CHARLES FULLERS. Hann er
43 ára að aldri, svertingi frá Filadelfiu, og hlaut
þessa viðurkenningu fyrir leikrit, sem nefnist „A
Soldier’s Play”, og kannski mætti nefna „Her-
mannaleik” á islensku. Leikritið var frumsýnt I
nóvember i fyrra á vegum Negro Ensemble
Company , hlaut góðar undirtektir gagnrýnenda og
ágætar viðtökur almennings — reyndar svo góöar,
að leikritið hefur komiö fótunum fjárhagslega undir
leikfélagið, sem var nánast á hausnum áður. Leik-
hús félagsins er á Manhattan, en hins vegar ekki á
Broadway. Nú er rætt um að flytja „Hermanna-
leik” til Broadway vegna þess aukna áhuga, seni
Pulitzerinn mun vafalaust vekja á verkinu. Auk
þess hefur Warner keypt rétt til að gera kvikmynd
eftir leikritinu, og mun Norman Jewison leikstýra
myndinni.
Verðlaunaleikritið fjallar um morð á sálsjúkum,
svörtum liðþjáifa i herstöðinni i Fort Neal, Louisi-
ana, árið 1944,og rannsókn þess morðs. Inn i rann-
sóknina blandast að sjálfsögðu ólik viöhorf i kyn-
þáttamálum. Hvað formið snertir er „Hermanna-
leikur” hefðbundið morðgátu- og réttarsalsleikrit,
en inntakið er að sögn gagnrýnenda miskunnarlaus
skoðun á eðli hatursins.
WlKJUM ÞA AÐ BANDARISKU BÓKAVERÐ-
LAUNUNUM.Þar er m.a. veitt viðurkenning fyrir
bestu fyrstu skáldsögu höfundar. Fyrir valinu varð
„Dale Loves Sophie to Death”eftir Robb Forman
Dew. Þar er lýst innri baráttu ungrar konu, sem
snýr ásamt börnum sinum tii heimaborgar sinnar i
Ohio en skilur eiginmanninn eftir i Massachusetts.
Ljóðaverðlaunin fékk William Bronk fyrir safn um
400 ljóöa undir nafninu „Life Supports”.
En það var eins og áður sagði John Updike, sem
fékk bandarisku bókaverðlaunin fyrir bestu skáld-
söguna, „Rabbit Is Rich”. Hann fékk sömuleiðis
Pulitzer-verðlaunin fyrir þessa skáldsögu sem var
þar að auki kjörin af samtökum gagnrýnenda I
Bandarikjunum besta skáldsaga ársins 1981. Þetta
samdóma álit segir sina sögu.
Með Rabbit-sögum sinum er John Updike að lýsa
Bandarikjum samtimans og þeim breytingum, sem
orðið hafa frá einum áratug til annars. Fyrsta
skáldsagan, „Rabbit Run”,kom út árið 1960. Ara-
tug siðar, eða 1971, birtist „Rabbit Redux”, og nú
sú þriðja, „Rabbit Is Rich”. Rabbit sem þýöir
„kanina”, er viðurnefni, sem aðalpersónan hefur
fengið. Hann heitir annars Harry Angstrom. I
siðustu bókinni, sem gerist árið 1979 er hann orðinn
miðaldra, velefnaður bilasaii i úthverfi Brewer i
Pennsylvaniu.Þegar hann er ekki að selja Toyota-
bila eða spá i gull og silfurmarkaðinn, drifur hann
sig i Flying Eagle klúbbinn og spilar golf og drekkur
gin. Konan hans, Janice, leikur þar tennis og drekk-
ur hvað sem er. Sonur þeirra, Nelson, kemur heim
úr skóla meðal annars með tvær konur i farangrin-
um, þar af eina vanfæra. Hann fær vinnu hjá
Toyota-umboðinu og gengur i það heilaga. Harry
reynir enn sem fyrr að flýja veruleikann og gerir
þaö nú með þvi að leita um allt að Ruth, sem hann
yfirgaf i „RabbitRun”, fyrstu skáldsögunni i þrennu
Updikes, og sem hann telur likur á að hann hafi átt
barn með.
Það gengur á ýmsu hjá Harry og Janice. Þau fara
til dæmis ásamt vinafólki sinu i klúbbnum til sólar-
landa i karabiska hafinu, þar sem þau hafa það
huggulegt og skipta á mökum um stund. Nelson
leiðist heimilislifið og hverfur að heiman. Loks
flytja þau hjónin, Harry og Janice, í „betra” hverfi.
Söguþráðurinn gerist hins vegar andspænis at-
burðum, þar sem allt er á niðurleið. Skylab (ef ein-
hver man eftir henni) er að falla til jarðar (i
„Rabbit Redux” voru Bandarikjamenn hins vegar
að senda menn til tungslins), bensinið er af skorn-
um skammti og Bandarikjamenn eru gislar hjá
trönum. Bandarikin og Harry „Rabbit” Angstrom
erusem sé i vanda. Þetta sögusvið gefur Updike til-
efni til að varpa ljósi á ýmis einkenni bandarisks
nútimalifs og velta vöngum um hin margvislegustu
málefni.
AD LOKUM JOHN CHEEVER. I þessum verð-
launamánuði vestra hefur hann verið sæmdur
„National Medal for Literature” eða „Bókmennta-
orðunni”, sem svo er nefnd og er hann fimmtándi
handhafi þessarar orðu. Cheevers er einn virtasti
höfundur Bandarikjanna um þessar mundir. Að þvi
er þessa bókmenntaorðu snertir má segja að hann
sé i góðum félagsskap, þvi meðal fyrri orðuhafa eru
Thornton Wilder,Edmund Wilson, W.H. Auden,
Vladimir Nabokov, Robert Lowell og Archibald
MacLeish.
Cheever hefur skrifað nokkuð á annan tug skáld-
verka,skáldsögur og smásagnasöfn, en fyrsta bók
hans kom út fyrir um fjórum áratugum siðan. Nýj-
asta skáldsagan var hins vegar aö sjá dagsins ljós
nú um daginn. Hún heitir „Oh, What a Paradise It
Seems”, og sögð stutt en eftirminnileg saga.
Elías
Snæland
Jónsson
skrifar
* V ís^