Morgunblaðið - 27.09.2006, Qupperneq 27

MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 27. SEPTEMBER 2006 27
ÉG KALLA eftir svörum við
áleitnum spurningum sem hafa leit-
að á huga minn og margra fleiri að
undanförnu. Tilefnið er, að fyrir
nokkru var organistanum í Skál-
holti sagt upp störfum og því borið
við að það væri gert vegna skipu-
lagsbreytinga á Skálholtsstað. Lát-
um svo vera. Þetta er
algeng aðferð hjá
fyrirtækum til að
breyta skipulagi eða
þá til að losa sig við
starfsmenn. Hver
túlkar það með sínum
hætti.
Hitt er svo annað
mál, að í huga okkar
sem búum í uppsveit-
um Árnessýslu er
þetta mál umfangs-
meira en svo að það
snúist um persónu eins
manns eða starfs-
krafta. Staða Skálholts og kirkj-
unnar í heild sinni hlýtur að bland-
ast inn í þessa umræðu með
afgerandi hætti.
Hver er staða Skálholts?
Ég freista þess að svara fyrir mig
og óska eftir leiðréttingu ef ég fer
með einhverja vitleysu. Frá því að
Skálholt varð biskupssetur fyrir 950
árum hefur staðurinn gegnt fjöl-
breyttu hlutverki, að undanteknum
erfiðum tíma sem lauk þegar aftur
var reist glæsileg dómkirkja, sem
var vígð 1963. Skálholt var ekki að-
eins biskupssetur, heldur einnig
skólasetur og menningarsetur. Það
er nákvæmlega það sem ég tel að
Skálholt eigi að vera. Á staðnum er
nú biskupssetur og þar er Skál-
holtsskóli, sem þó er varla hægt að
kalla skóla í venjulegum skilningi,
heldur miklu fremur einhvers konar
menningarmiðstöð kirkjunnar og
hótel. Þá stendur eftir þetta með
menningarsetrið, og í tengslum við
það að skilgreina hug-
takið „menning“. Í
mínum huga er menn-
ing það sem mennirnir
búa til og njóta. Því
fleiri sem taka þátt í
menningarstarfsemi,
því blómlegri er menn-
ingin.
Það var lengi
áhyggjuefni íbúa í ná-
grenni Skálholts, að
staðurinn tengdist um-
hverfi sínu ekki nægi-
lega vel. Það var því
fagnaðarefni þegar
byggður var skóli og rektor hans
settist að á staðnum, vígslubiskup
fluttist á staðinn og ráðinn var
organisti í samvinnu við sóknir í
Biskupstungum og Biskupstungna-
hreppi, sem einnig settist að í Skál-
holti. Fram að því hafði stjórn stað-
arins verið í höndum „þeirra fyrir
sunnan“ eins og það var kallað. Því
miður hefur til þessa ekki tekist
sem skyldi að breyta stöðu Skál-
holts í huga heimamanna nema að
einu leyti. Organistinn varð mjög
fljótt afar virkur í samfélagi okkar
sveitamannanna. Koma hans ger-
breytti menningarlífinu og hefur
starf hans með kóra í sveitinni vakið
athygli bæði heima og erlendis, en
greinilega ekki nógu víða. Það kem-
ur skýrt fram í því sem haft er eftir
söngmálastjóra í blöðum að undan-
förnu. Hann telur að: „ekki verði
séð að þeir fjármunir sem kirkjan
leggur sérstaklega til þessa starfs-
þáttar skili sér í blómlegra starfi í
Skálholtskirkju en almennt gerist.“
Það kann að vera að þessi skoðun
söngmálastjóra helgist af því að
hann viti ekki betur, eða þá að hans
skilgreining á blómlegu starfi snúi
fyrst og fremst að flutningi merkra
orgeltónverka, og þjónustu við
ferðafólk sem sækir staðinn heim,
en síður um öflugt starf með fólkinu
í nágrannasveitum. Söngmálastjóri
telur að „æskilegt sé að hraða þess-
ari vinnu ef að mögulegar breyt-
ingar á fyrirkomulagi Sumartón-
leikanna og samstarfi Tónskóla
þjóðkirkjunnar, Skálholtsskóla,
Listaháskólans og Háskóla Íslands
eiga að koma til framkvæmda á
árinu 2007.“
Þetta er allt gott og blessað, en í
mínum huga eru þessar tilvitnanir
og aðrar sem birst hafa eftir honum,
skýr dæmi um það að þá, sem um
málefni Skálholts véla, skorti
ákveðið jarðsamband. Í tengslum
við það sem ég hef fjallað um hér að
ofan er mér spurn: Er það stefna
þjóðkirkjunnar að Skálholt eigi að
vera miðstöð hámenningar og þá
fyrst og fremst hljóðfæraleiks, og
ferðaþjónustu? Er það stefna þjóð-
kirkjunnar að skera á þau mikil-
vægu tengsl sem Skálholt hefur öðl-
ast við umhverfi sitt á undanförnum
árum? Er eitthvað sérstakt sem
mælir gegn því að hámenningin og
grasrótin geti mæst á stað eins og
Skálholti? Ég ætla ekki að spyrja
um hlutverk Skálholts sem kirkju-
staðar, þó margt megi sjálfsagt
segja um þau mál, en vek athygli á
því að Skálholtskirkja er sóknar-
kirkja hluta Biskupstungnamanna.
Hver er staða kirkjunnar?
Hvað er kirkja? Fyrir hvern er
hún? Er hún fyrir leikmenn, eins og
mig, sem nálgast starf kirkjunnar
með því að taka þátt í kórstarfi? Er
hún fyrir hinn almenna borgara,
yfirleitt?
Ég er þeirrar skoðunar um mál-
efni kirkjunnar og hlutverk hennar,
að henni hafi ekki tekist að aðlaga
sig samfélagsbreytingum. Sú var
tíðin að prestar voru nánast einu
menntuðu einstaklingarnir í sam-
félaginu og til þeirra leitaði fólk
leiðsagnar í andlegum málum og
veraldlegum einnig. Samfélag nú-
tímans einkennist af efahyggju og
orð prestsins eru ekki lengur talin
hinn eini sannleikur. Kirkjan hefur
fjarlægst hinn venjulega einstakl-
ing, sem vill iðka trú sína en finnur
ekki til þess farveg hjá þessari
stofnun, sem enn freistar þess að
sanna fyrir umhverfinu að hún viti
betur.
Ég er þeirrar skoðunar, að þegar
upp sé staðið þá eigi kirkjan að vera
fólkið. Ég á að geta sagt að kirkjan
sé til fyrir mig, en ekki ég fyrir
hana. Kirkja er ekki hátimbruð höll
þar sem valdi er beitt til að ná fram
markmiðum sem oft eru sett af
þingum og ráðum sem þekkja ekki
vel til grasrótarinnar. Kirkja á að
vera hluti af samfélaginu og það á
að vera eitt af stórum markmiðum
hennar að vinna með venjulegu
fólki; miklu síður að ákveða fyrir
það hvað því er fyrir bestu.
Því miður virðist mér að með því
að segja upp organistanum í Skál-
holti sé kirkjan að stíga þau skref
sem hún síst skyldi. Að einangr-
unarstefnan hafi orðið ofan á. Að
þeir sem ráða innan kirkjunnar
segi: „Kirkjan, hún er ég“.
Kirkjan, er hún ég?
Páll M. Skúlason fjallar um
málefni Skálholts og uppsögn
organistans
» Því miður virðistmér að með því að
segja upp organistanum
í Skálholti sé kirkjan að
stíga þau skref sem hún
síst skyldi. Að einangr-
unarstefnan hafi orðið
ofan á.
Páll M. Skúlason
Höfundur er félagi í Skálholts-
kórnum.
ÞVÍ ekki að skoða
allan þann fjölda ung-
menna sem alla daga
vinnur samvisku-
samlega og af miklum
metnaði að því að
byggja sig upp, bæta
við sig þekkingu bæði
í skólanum sínum og í
skóla lífsins, brosandi
af lífsgleði og geisl-
andi af orku?
Við sem tökum þátt
í stjórnun bæjarfélaga
á Íslandi þekkjum vel
þessi ungmenni. Þau
hvetja okkur áfram til
að hjálpa þeim til að
vera sterk og sjálf-
bjarga. Þau eru
ástæðan fyrir því að
við viljum setja mikla
peninga í að byggja
upp íþróttamannvirki,
tómstundaheimili og
menningarhús. Það
eru þau sem segja
okkur með góðum ár-
angri í námi, íþróttum
og listum að við erum
á réttri leið.
Hér í Reykjanesbæ er rétta leiðin
ekkert sú eina rétta og því síður er
um eina leið að ræða. Það sem okk-
ur finnst skipta aðalmáli er að við
séum öll á sömu leiðinni og að við
sendum börnunum okkar sam-
hljóma skilaboð. Samhljóminn finn-
um við með því að tala saman og
með því að nota réttu „hljóðfærin“.
Þegar rétt er á tónsprotanum
haldið kemur út það hljómfagra
tónverk sem lætur vel í eyrum bæði
foreldra og ungmenna.
Hvaða „hljóðfæri“ er verið að tala
um?
Eitt þeirra heitir Frístundaskóli,
strax að loknu námi dag hvern, sem
gefur nemendum okkar möguleika
á að ljúka heimanámi, menningar-,
íþrótta- og tómstundastarfi innan
skólatíma.
Rannsóknir sýna að aukin sam-
vera foreldra og barna hefur
gríðarlegt forvarnargildi.
Annað „hljóðfæri“
köllum við „heitar og
hollar hádegismáltíðir í
öllum skólum“. Þar
spilar saman sú stað-
reynd að södd börn eru
líklegri til að vera ham-
ingjusöm og afkasta-
mikil börn.
Það hefur vakið tölu-
verða athygli að marg-
vísleg þjónusta sem
Reykjanesbær býður
börnum og ungmenn-
um, s.s. sund, strætó
og tónlistarnám í
grunnskóla er ókeypis.
En ekkert er ókeypis.
Orðið „ókeypis“ ruglar
margt fólk í ríminu og
kannski sérstaklega
ungt fólk.
Verðmætamat þeirra
brenglast, nema við
kennum því að allt
þetta sem boðið er upp
á án endurgjalds hjá
okkur og mörgum öðr-
um bæjarfélögum, er í
raun sá verðmiði sem
við setjum á velferð unga fólksins.
Það er okkar hlutverk og skylda
að fræða börnin okkar um þetta og
um leið vekja virðingu þeirra fyrir
umhverfinu, lífinu og síðast en ekki
síst fyrir þeim sjálfum.
Sjálfsvirðing er lykillinn að því að
móta sjálfan sig og styrkja gegn
þeim freistingum sem verða á vegi
okkar alla ævi.
Við notum einmitt eitt „hljóð-
færið“ til að efla sjálfsvirðinguna og
jákvæða sjálfsmynd. Það heitir
Heiðurslisti grunnskóla og inn á
þann lista geta börn auðveldlega
komist með því að sýna t.d. fram-
farir, áhuga og/eða stundvísi. Þetta
er aðeins ein tegund af nauðsyn-
legri hvatningu sem öll börn þurfa
að fá og verða að fá. En auðvitað
verður sú hvatning að vera verð-
skulduð.
Ég fagna því frumkvæði sem for-
seti Íslands sýnir með því að efna til
sérstaks Forvarnadags í grunn-
skólum, með góðri aðstoð fjöl-
margra sem hafa um árabil látið sig
forvarnamál miklu skipta. Þeirra
framlag verður seint fullþakkað.
Ég hvet foreldra og ungt fólk til
að taka frá sérstakan tíma til að
ræða saman í einlægni um þær
hættur og eiturlyfjagildrur sem
leynast víða í heiminum í dag.
Ræðið líka saman um allt það já-
kvæða sem í boði er og alla þá fjöl-
breyttu möguleika sem íslensk ung-
menni hafa til að lifa skemmtilegu
og vímuefnalausu lífi.
Spjallið saman um að orðið af-
skiptasemi er bara annað orð yfir
ást. Segjum börnunum okkar bæði í
orði og sýnum ekki síður í verki hve
vænt okkur þykir um þau. Ungling-
arnir flissa kannski sumir, en allir
tárast þeir af gleði þegar enginn
horfir á.
Segjum börnunum okkar líka frá
tvíburunum sem eru allt of oft að-
skildir, viljandi eða ekki.
Þeir heita Réttindi og Skyldur og
eru í raun Síamstvíburar. Það tekur
stundum nokkur ár fyrir ungt fólk
að læra þá staðreynd, en hjálpar
þeim gríðarlega í samskiptum við
alla.
Hvernig verða unglingar besta
fólk í heimi ?
Með því að fá tækifæri til að
verða besta fólk í heimi.
Grípum tækifærið !
Vissir þú að unglingar eru
besta fólk í heimi ?
Árni Sigfússon skrifar um
unglinga og forvarnir
Árni Sigfússon
» Það semokkur finnst
skipta aðalmáli
er að við séum
öll á sömu leið-
inni og að við
sendum börn-
unum okkar
samhljóma
skilaboð.
Höfundur er bæjarstjóri í Reykja-
nesbæ.
Milljónaútdráttur
Þar sem einvörðungu er dregið úr seldum miðum þarf miðaeigandi bæði að
hafa rétt númer og bókstaf til að hljóta vinning í þessum útdrætti.
Birt með fyrirvara um prentvillur.
9. flokkur, 26. september 2006
Kr. 1.000.000,-
704 E
1621 G
2489 E
5585 B
6441 B
8099 H
13989 B
15161 B
20118 B
23768 E
24028 F
24065 G
28542 B
30578 B
33217 E
35196 B
36990 G
39729 B
43389 G
43813 G
46849 H
50258 H
50681 G
51660 E
51892 B
52987 B
54616 H
55066 H
57707 B
59775 B
Munið Mastercard
ferðaávísunina
Frábærar helgarferðir
Fegursta borg Evrópu og eftirlæti Íslendinga sem fara þang-
að í þúsundatali á hverju ári með Heimsferðum. Haustið er
frábær tími til að heimsækja borgina. Fararstjórar Heims-
ferða gjörþekkja borgina og kynna þér sögu hennar og heill-
andi menningu. Góð hótel í hjarta Búdapest auk frábærra
veitinga- og skemmtistaða.
Búdapest
6. eða 13. október
frá kr. 39.990
Verð kr.39.990 -
Netverð á mann m.v. 2 í herbergi 6. eða 13.
okt. í 4 nætur á Hotel Mercure Duna
með morgunmat.
Verð kr.49.990 - 13. okt. Netverð á mann m.v. 2 í herbergi 13. okt.
í 4 nætur á Hotel Novotel Centrum með morgunmat.
Skógarhlíð 18 • sími 595 1000 • www.heimsferdir.is
Stórhöfða 21, við Gullinbrú, s. 545 5500.
www.flis.is ● netfang: flis@flis.is
lím og fúguefni