Morgunblaðið - 27.09.2006, Blaðsíða 29

MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 27. SEPTEMBER 2006 29
Fjöldi aukahluta
Lágvær og þrælsterk,
endist kynslóðir
Bréf til blaðsins
Morgunblaðið Hádegismóum 2, 110 Reykjavík  Bréf til blaðsins | mbl.is
ÆSKUFÓLK allra landa heims! Þið
sem eruð að erfa landið. Börn, ung-
lingar og hið unga og efnilega náms-
fólk um gjörvalla heimsbyggðina.
Það er ykkar hjartans mál að
tryggja framtíð ykkar í friðsælum
og lífvænlegum heimi. Nú blasir það
við, að markvissar og róttækar að-
gerðir þarf til að sporna við mengun
og öðrum náttúruspjöllum, sam-
kvæmt niðurstöðum nútímavísinda.
Þetta er nú þegar kunnugt og við-
urkennt og er eitt mikilvægasta mál
samtímanns.
Þegar framtíð ykkar er stefnt í
tvísýnu, þá er réttmætt að vara ykk-
ur við og hvetja ykkur til dáða. Þessi
barátta á auðvitað að vera friðsöm,
en ykkar hlutverk er að halda mál-
inu vakandi. Ég er ekki að gera því
skóna að foreldrarnir vilji ykkur
ekki allt hið besta, það vantar bara
frumkvæði og enginn er líklegri en
þið, unga fólkið, til að koma þessu
heilu í höfn, því framtíðin er ykkar
og þetta er einn af ykkar stærstu
málaflokkum. En umfram allt, farið
friðsamlega fram. Með tillitssemi,
friðsemd og kærleika. Ófriður hefir
alltaf í för með sér margfalda meng-
un. Málin þarf að leysa friðsamlega.
Hið vel menntaða æskufólk mun
kjósa friðsemd og góðvild og það
veit um mistök fortíðar og mun ekki
falla í þá gryfju að endurtaka þau.
Nú er rekstrarkerfi heimsins í
annarra höndum en æskufólksins.
Hvernig getur það haft áhrif á þessi
mál? Æskufólkið er fjölskyldu-
meðlimir allra þeirra sem vasast
með þessi mál. Af þeim sökum mun
verða hlustað á ykkur. Það má nátt-
úrlega ekki gera þetta að baráttu-
máli innan hverrar fjölskyldu. Því
þurfa æskulýðsfélög, skólafélög og
hvers konar samtök æskufólks að
stofna landssambönd um málið. Þau
þurfa að stofna alþjóðasamband með
góðri sátt og samvinnu við Samein-
uðu þjóðirnar. Það hefir þótt á
skorta í nútímaþjóðfélagi að æskan
hefði næg viðfangsefni til að glíma
við.
Hér er svo sannarlega stór-
fenglegt og verðugt viðfangsefni fyr-
ir hina glæstu kynslóð framtíð-
arinnar að glíma við. Og þau eru
eflaust fleiri. Ég óska ykkur svo til
hamingju með viðfangsefnin, en
munið ætíð að þessi barátta, sem
kann að verða ströng með köflum,
verður ævinlega að vera drengileg
og ef þið eruð efablandin á hvernig
skuli halda á hinum einstöku málum,
þá leitið inn á við að því besta sem
býr í ykkar eigin brjósti, því þar er
guðsneistinn sem gefur okkur líf og
yndi. Ykkar er framtíðin. Í Guðs
friði.
GUNNÞÓR GUÐMUNDSSON,
rithöfundur og fyrrverandi bóndi.
Ákall til æskufólks
Frá Gunnþóri Guðmundssyni:
Í MORGUNBLAÐSGREIN hinn 19.
september ræðir Jón Bjarnason al-
þingismaður um jarðakaup og land-
búnað. Skoðun hans kristallast í heiti
greinarinnar ,,Uppkaup jarða ein
mesta ógn við landbúnaðinn“. Í grein
sinni afgreiðir Jón flókið mál með
heldur yfirborðslegum hætti og
kemst að þeirri niðurstöðu að í ís-
lenska löggjöf um viðskipti með bú-
jarðir vanti sérákvæði um búsetu-
skyldu og aðrar kvaðir sem hann vill
setja eignarhaldi og meðferð jarða og
búvöruframleiðslu.
Almenn ákvæði eða sérákvæði?
Grundvallarspurningin í þessu efni
er það hvort viðskipti með jarðir geti
farið eftir almennum leikreglum um
viðskipti, eða hvort setja þurfi sér-
reglur og þá hverjar.
Samkvæmt jarðalögum frá 2004
eru afar litlar hömlur á því hverjir
geta eignast bújarðir og hvaða starf-
semi er þar stunduð. Meginrök-
semdir fyrir breytingu á jarðalög-
unum til núgildandi horfs voru
annars vegar athugasemdir Eftir-
litsstofnunar EFTA, og hins vegar
almenn þróun í þjóðfélaginu um auk-
ið viðskiptafrelsi. Landbúnaðarráð-
herra orðaði þetta svo í framsögu
fyrir núgildandi jarðalögum: ,,Með
ákvæðum þessa frumvarps er stefnt
að því að færa löggjöf um jarðir í átt
til nútímans og að samræma eins og
unnt er eignarrétt og umsýslu jarða
þeim meginreglum sem gilda um aðr-
ar fasteignir í íslenskri löggjöf. Eins
og áður hefur verið gerð grein fyrir
eru í gildandi löggjöf verulegar tak-
markanir á ráðstöfunarrétti jarðeig-
enda og ýmsar kvaðir lagðar á þá
sem geta verið mjög íþyngjandi og
hafa oft í framkvæmd reynst ósann-
gjarnar. Með frumvarpi þessu er ætl-
unin að bæta að nokkru leyti úr þess-
um annmörkum án þess að gengið sé
lengra en þörf krefur.“ Alþingi gekk
síðan lengra í að afnema forkaups-
rétt sveitarfélaga en frumvarp land-
búnaðarráðherra gerði ráð fyrir.
Ef lögum verður breytt í átt til
þess að handstýra viðskiptum með
jarðir eða hagnýtingu þeirra, er aug-
ljóst að verð þeirra muni lækka og
einhvers konar handval mun eiga sér
stað á þeim sem fá að eignast jarðir.
Ef jarðarverðið verður knúið niður
með þessum hætti verður eignin lak-
ara veð og fjármálastofnanir munu
hækka vexti á þeim lánum sem
kunna að hvíla á viðkomandi jörð. Í
ljósi þess að heildarskuldir íslenskra
bænda eru tugir milljarða er þetta
atriði sem verður að ræða í fullri al-
vöru. Þá er einnig rétt að minna á
friðhelgi eignarréttarins, en vissu-
lega þarf löggjafinn stundum að setja
almennar reglur sem rýra verðmæti
eigna, enda liggi fyrir að slíkt sé
óhjákvæmilegt.
Handval á einstaklingum/aðilum
sem fá að eignast jarðir er afleitt og í
raun skömmtunarkerfi sem við eig-
um að forðast í lengstu lög.
Það er mín niðurstaða að við eigum
ekki að svo komnu að hverfa frá nú-
gildandi lagaákvæðum um viðskipti
með jarðir. Það er hins vegar nauð-
synlegt að fylgjast með þróuninni og
greina hvort einhver þau vandamál
eru að koma upp sem kalla á við-
brögð. Huglæg greining Jóns
Bjarnasonar er algerlega ófullnægj-
andi og úrræðin líklegri til skaða en
úrbóta.
ÞÓRÓLFUR SVEINSSON,
Ferjubakka II.
Verslun með jarðir
Frá Þórólfi Sveinssyni:
EFTIR Lagarfljóti heitir Fljóts-
dalur og Fljótsdalshérað eftir daln-
um. Fljótið er lífæð Héraðsins og í því
býr sál þess í líki Orms-
ins. Frá upphafi byggð-
ar hefur það verið ör-
lagavaldur. Halldór
Laxness yrkir um
,,fljótsins dreymnu ró“.
( Helgi Hallgrímsson:
LAGARFLJÓT)
Í júlí sl.var göngu-
hópur Augnabliks á
ferð niður með Jökulsá
í Fljótsdal. Áin geymir
fegurstu fossaröð Ís-
lands, nú eign ALCOA.
Hún er aurminnsta
jökuláin öfugt við stöllu
sína Jökulsá á Brú sem
er aurugust. Því varð-
veittist þessi einstæða
fossaröð.
Gengið var niður
með ánni og áð við hinn
magnaða foss Faxa.
Sumir gengu niður að
fossinum, aðrir tóku
upp nesti. Ég ráfaði
eitthvað um, sá örfáar
kindur framundan og
þótti ein hafa æði
skrýtið vaxtar- og göngulag, ekki
kindarlegt. Þarna kjagaði álft með
blessuðum skjátunum. Hugsaði ég
ekki meir útí það en settist hjá fólk-
inu.
Sem við sitjum þarna þá flýgur
álftin yfir, segir „gvak“ og svo rak-
leitt í fossinn. Þögn sló á hópinn og
leitt að sjá blessaða skepnuna farast í
fossinum. Veltu menn vöngum en
komust ekki að niðurstöðu. Kona stóð
við fossinn og sýndist henni álftin
reyna að bremsa sig af áður en hún
hvarf í iðuna. Þegar við héldum af
stað á ný sá ég hvar álftin duggaði í
ánni hinumegin við bakkann og kom í
ljós að hún var lifandi og spræk. Hvar
sem þessi saga var sögð þótti mönn-
um undrum sæta.
Mánuði seinna er ég enn á ferð
þarna og er gengið upp með ánni, frá
Glúmsstaðaseli. Þegar við komum að
Axaránni sjáum við álftina á kletta-
syllu í brattri hlíðinni fast við fossinn,
einsog að hún lægi á hreiðri sem var
auðvitað ekki raunin. Fylgdist hún
stóísk með okkur. Var þetta und-
arlegur staður fyrir álft að halda sig
á. Sagði ég Helga Hallgrímssyni alla
álftarsöguna þegar ég kom til
byggða. Hann spyr hvort ég sé
skyggn. Ég neita og bendi á að allir
hafi séð álftina. Þá segir Helgi að sagt
sé að Lagarfljótsormurinn birtist
gjarnan í álftarlíki á undan stórtíð-
indum. Finn ég strax að skýring
Helga muni rétt.
Um miðjan ágúst er ég á ný í ferð
niður með ánni. Heitt er í veðri og allt
eins unaðslegt og á verður kosið, geti
maður gleymt því að ALCOA fékk
fossana að gjöf og ætlar að múlbinda
þá. Það er lenska í þessum ferðum að
taka fjaðrir sem á vegi verða, aðal-
lega gæsafjaðrir og skreyta sig með
þeim. Er þá stundum sem fari þar
indíánahópur! Ég leita að álftinni
minni, orminum mínum, en sé hann
hvergi. Þá liggur allt í einu fyrir fót-
um mér drifhvít álftarfjöður sem eng-
inn hafði komið auga á. Veit ég um
leið að þar eru komin skilaboð frá
Orminum til mín að nú sé hann kom-
inn í ormshaminn og því finni ég hann
ekki í álftarlíki. Var ég hrærð og glöð
og huggun að vita að nú sé hann kom-
inn á vaktina að verja sitt Fljót. Ekki
hafa Héraðsbúar í sér
döngun að reyna að
halda hlífiskildi yfir líf-
æð síns Héraðs, þeirri
náttúruperlu og
Héraðsstolti sem Fljótið
er og ætti að vera.
Malda þeir ekki í móinn
yfir að foraðinu, Jöklu
blessaðri skuli veitt milli
vatnasviða, sem er skýrt
lögbrot og siðlaust með
öllu. Má vart á milli sjá
hvort það er meiri
móðgun fyrir Jöklu eða
Fljótið. Það er eins
rangt og hugsast getur
að raska þannig jafn-
vægi Móður Náttúru
sem veit hvað hún syng-
ur.
En hún tekur til sinna
ráða og Austfirðingar
kalla hefnd hennar yfir
þjóðina með því að
heimta álversskrímslið,
Héraðsbúar með að
verja ekki sitt Hérað,
ríkisstjórnin með sið-
spillingu og þjóðin með að fljóta sof-
andi að feigðarósi og vilja ekki vita
hvað átt hefur fyrr en misst hefur.
Jökla hefnir sín með Dauðalóni
(Hálslóni). Gróðri og náttúruperlum
verður drekkt, dýra- og fuglalífi rask-
að, leirfok spillir lífsgæðum á Héraði
um ókomna tíð. Lagarfljót breytist úr
dulúðugu vatnsfalli í drullupoll. Ekki
þarf skyggnigáfu til að sjá að Aust-
firðingar verða lagðir í einelti þegar
fram líða stundir fyrir að heimta
þennan skerf þjóðaeignarinnar með
offorsi. Fari á versta veg getur orðið
hamfarahlaup. Er þá ekki spurt að
leikslokum.
Allt leggst á eitt um að vara okkur
við að halda þessari virkjun til
streitu, og enn er hægt að hætta við. Í
niðurstöðu Skipulagsstofnunar segir
að ,,Kárahnjúkavirkjun … muni hafa
í för með sér umtalsverð umhverfis-
áhrif og að ekki hafi verið sýnt fram á
að annar ávinningur af fyrirhuguðum
framkvæmdum verði slíkur að hann
vegi upp þau verulegu, óafturkræfu,
neikvæðu umhverfisáhrif sem fram-
kvæmdin muni fyrirsjáanlega
hafa …“ Alþjóð veit að Skipulags-
stofnun lagðist gegn framkvæmdinni
og gaf falleinkunn. Að auki er eitt-
hvað bogið við að ekki megi tala um
nýtt arðsemismat en þjóðin neydd til
fjárhagslegrar ábyrgðar á fram-
kvæmdinni. Ekki er seinna vænna að
vakna til vitundar og hlusta á viðvar-
anir, þessa heims og annars.
Að lokum er góð ábending frá
Landsvirkjun af kortinu ,,Ferðaleiðir
á öræfum umhverfis Snæfell“. Þar er
bent á að eyða ekki né spilla gróðri,
trufla ekki fugla- og dýralíf og ekki
hlaða vörður (bara stíflur!). Svo koma
gullvæg orð sem ég bið þá sjálfa og
alla íbúa þessa lands að íhuga: MUN-
IÐ AÐ ÞAÐ ER ENGIN SKÖMM
AÐ ÞVÍ AÐ SNÚA VIÐ Í TÍMA.
Álftin, ormurinn
og fljótið
Gréta Ósk Sigurðardóttir
fjallar um umhverfismál og
náttúru á Héraði
Gréta Ósk
Sigurðardóttir
»Ekki erseinna
vænna að vakna
til vitundar og
hlusta á viðvar-
anir, þessa
heims og ann-
ars.
Höfundur er bóndakona á Vaði í
Skriðdal.
Fossinn Faxi.