Morgunblaðið - 27.09.2006, Page 30

30 MIÐVIKUDAGUR 27. SEPTEMBER 2006 MORGUNBLAÐIÐ
UMRÆÐAN
Á FUNDI skipulagsnefndar
Sveitarfélagsins
Skagafjarðar 19. sept.
sl. samþykktu fulltrú-
ar Samfylkingar og
Framsóknarflokks:
„að í aðalskipulagi
verði gert ráð fyrir og
sýnd möguleg svæði
til virkjunar Héraðs-
vatna þ.e.a.s. við
Skatastaði og Vill-
inganes……“.
Skipulagsráðgjöfum
og skipulagsfulltrúa
var falið að breyta að-
alskipulagstillögunni í
samræmi við ofangreinda bókun.
Aðalskipulag fyrir Skagafjörð hef-
ur verið í vinnslu undanfarin ár og
hart deilt um virkjanir í Jökuls-
ánum. Héraðsvötn ehf sem eru að
meirihluta í eigu Kaupfélags Skag-
firðinga og RARIK hf á réttinn til
Villinganesvirkjunar. Hún stendur
tilbúin, hefur farið í gegnum mat á
umhverfisáhrifum og fengið til-
skilin leyfi frá umhverfis- og iðn-
aðarráðuneyti. Aðeins hefur
strandað á að sveitarstjórn gæfi
grænt ljós á framkvæmdina. Nú á
að ryðja þeirri hindrun úr vegi.
Fagra Ísland
Samfylkingin hefur kynnt nýja
stefnu í umhverfis- og náttúru-
vernd undir yfirskriftinni „Fagra
Ísland“. Margir glöddust við, þar á
meðal ég sem vonaðist til að loksins
gæti Samfylkingin sem flokkur tek-
ið á með Vinstri grænum í þeim
málum. Í yfirlýsingunni segir m.a.:
„Samfylkingin vill þegar í stað
tryggja friðun eftirfarandi fallvatna
og háhitasvæða: Skjálfandafljóts,
Jökulánna í Skagafirði, Torfa-
jökulssvæðisins, Kerlingarfjalla,
Brennisteinsfjalla, Grændals.“ Hér
er tekið fullkomlega
undir tillögur og kröf-
ur Vinstri grænna um
friðun þessara svæða.
Þeim verður þó flest-
um spillt nái álvers-
draumar hinna ýmsu
forkólfa Samfylking-
arinnar vítt og breitt
um landið fram að
ganga.
Verður fullt af
álverum og
virkjunarlónum?
Samfylkingin studdi
og styður enn herförina gegn nátt-
úrunni við Kárahnjúka. Á Húsavík
heimtar oddviti Samfylkingar og
varaþingmaður álver og virkjanir. Í
Hafnarfirði vinnur meirihluti Sam-
fylkingar á fullu að stækkun ál-
versins í Straumsvík með tilheyr-
andi nýjum virkjunum. Á Suður-
nesjum krefst forysta Samfylking-
ar nýrra virkjana og álvers í
Helguvík. Í Skagafirði samþykkja
fulltrúar Samfylkingar í sveitar-
stjórn að fordæmdar virkjanir í
Jökulsánum fari inn á aðalskipulag
og gefa grænt ljós á Villinganes-
virkjun.
Tvískinnungnum
verður að ljúka
Á lista Samfylkingarinnar til
sveitarstjórnar Skagafjarðar er
m.a. þingmaður flokksins sem held-
ur að samtímis sé hægt „að tryggja
þegar í stað friðun Jökulsánna“ og
samþykkja að virkjanir í þeim
sömu ám fari inn á aðalskipulag.
Þessum tvískinnungi Samfylking-
arinnar verður að ljúka. Það eru
verkin, atkvæðagreiðslur þinga-
manna og sveitarstjórnarfólks sem
tala. Ef flokkurinn vill í raun vera
stóriðju- og virkjanaflokkur og
halda herförinni gegn náttúru
landsins áfram, hér eftir sem hing-
að til, á hann að viðurkenna það
fyrir félögum sínum og kjósendum.
Samfylkingin á að standa eða falla
með stóriðjustefnu sinni, ef það er
hún sem á að verða ofan á í raun.
Hreinar línur Vinstri grænna
„Héraðsvötnin og Jökulsárnar
móta ásýnd og ímynd Skagafjarðar
og eru undirstaða hins síkvika líf-
kerfis héraðsins allt frá jöklum til
hafs. Tækifæri framtíðarinnar fel-
ast í því að nýta þau óspjölluð í
tengslum við fjölbreytta útivist,
veiði, ferðaþjónustu, landbúnað og
aðra umhverfisvæna starfsemi.
Þýðing Vatnanna fyrir uppeldi fisk-
seiða, bæði ferskvatnsfiska og sjáv-
arfiska er einnig ómetanleg. Vinstri
græn í Skagafirði leggjast alfarið
gegn öllum hugmyndum um virkj-
anir í Jökulsánum í Skagafirði og
því að gert sé ráð fyrir slíkum
framkvæmdum á aðalskipulagi
Skagafjarðar.“ (Ályktun aðalf. VG í
Skagafirði 29. jan. 2006.
Samfylking og Framsókn
gefa grænt ljós á virkjanir í
Jökulsám Skagafjarðar
Jón Bjarnason fjallar um aðal-
skipulag fyrir Skagafjörð og
virkjanir í Jökulsánum.
» Vinstri græn íSkagafirði leggjast
alfarið gegn öllum
hugmyndum um virkj-
anir í Jökulsánum í
Skagafirði ...
Jón Bjarnason
Höfundur er þingmaður Vinstri
grænna í Norðvesturkjördæmi.
UNGIR jafnaðar-
menn, ungliðahreyfing
Samfylkingarinnar,
héldu nýverið sitt 7.
landsþing í Mosfellsbæ
og niðurstaðan er
stjórnmálaafl sem
stefnir að frjálslyndu
og sanngjörnu sam-
félagi. Stóru málin hjá
Ungum jafnaðar-
mönnum eru forgangs-
röðun í þágu menntun-
ar, aukin velferð þeirra
sem minna mega sín,
en ójöfnuður og mis-
skiptingin í íslensku
samfélagi hefur stór-
lega aukist undanfarin
ár, lýðræðis- og jafn-
réttismál, aðild að
Evrópusambandinu og
upptaka evrunnar,
raunsæ umhverfis-
stefna þar sem náttúr-
an nýtur vafans og að
lokum manneskjuleg
utanríkisstefna.
Af öðrum minni mál-
um, ef svo má að orði
komast, er hægt að
nefna aðskilnað ríkis
og kirkju, fækkun
ráðuneyta, landið eitt
kjördæmi, afnám ald-
ursákvæðis í lögum um
ættleiðingar, tungu-
málakennsla fólks af
erlendum uppruna
verði efld, atvinnuleyfi
erlends vinnuafls verði
bundið við einstaklinga
en ekki viðkomandi
vinnuveitanda eða fyrirtæki, endur-
vinnsla sorps, sjálfbær orkubúskap-
ur, færsla framhaldsskóla og heilsu-
gæslu yfir á sveitarstjórnarstigið og
faglegar ráðningar og heilbrigðari
viðhorf gagnvart embættum líkt og
seðlabankastjóra, sendiherra og
hæstaréttardómara.
Jafnrétti ofar öllu
Stjórnvöld eiga að tryggja öllum
aðgang að góðri menntun, góðri heil-
brigðisþjónustu og félagslegri að-
stoð. Þessa grunnþjónustu á að
greiða niður með sameiginlegum
sjóðum landsmanna enda er með öllu
óviðunandi að aðgangur fólks að
menntun, heilbrigðisþjónustu og fé-
lagslegri þjónustu takmarkist af
efnahag.
Lýðræði þarf að efla
Mikilvægt er að efla lýðræði í ís-
lensku samfélagi. Lýðræðið á að vera
í stöðugri endurskoðun svo nýta
megi það tæki sem það er til fulln-
ustu og til réttlætis í íslensku stjórn-
kerfi og samfélagi. Það er skilyrði
lýðræðislegra stjórnarhátta að sjón-
armið þeirra sem málið varðar komi
fram og að tekið sé tillit til þeirra
sjónarmiða þegar ákvarðanir eru
teknar. Af þessu leiðir að ef konur
koma ekki að ferli við ákvarðanatöku
sem snertir íslenskt þjóðlíf er lýð-
ræðishalli á samfélaginu. Það sama á
við um fólk af erlendum uppruna,
samkynhneigða, fatlaða og aðra
minnihlutahópa í íslensku samfélagi.
Sjálfstæði í utanríkismálum
Íslendingar verða að móta og
mynda sér sjálfstæða utanríkisstefnu
og ákveða hvernig þeir vilja beita sér
á alþjóðavettvangi. Bandaríkin eru
ein af fjölmörgum vinaþjóðum okkar
en það þýðir samt ekki það að við eig-
um að fylgja þeim í einu og öllu. Ung-
ir jafnaðarmenn kalla eftir sjálfstæði
í utanríkismálum og vilja að íslensk
stjórnvöld beiti sér fyrir friði í heim-
inum. Íslendingar voru fyrstir þjóða
til að viðurkenna tilvistarrétt ný-
frjálsra Eystrasaltsríkja. Sú gjörð
hafði veigamikil áhrif í sjálfstæð-
isbaráttu þeirra þjóða og sýndi vel
þann mátt sem smáríki getur haft í
alþjóðasamfélaginu.
Viðurkenna ber sjálf-
stæði Palestínu og
verða við óskum stjórn-
valda í Sri Lanka um að
Íslendingar beiti sér af
fullum þunga við að
koma á friði þar í landi.
Jafnframt verða íslensk
stjórnvöld að reyna
hvað þau geta til að
koma íbúum Darfurhér-
aðs í Súdan til hjálpar,
en það er hræðilegt til
þess að hugsa að þjóð-
armorð líkt og áttu sér
stað í Rúanda séu nú að
endurtaka sig í hér-
aðinu.
Velferðarmál
Allir eiga að hafa
jafnan aðgang að heil-
brigðiskerfinu óháð
efnahag og öðrum fé-
lagslegum aðstæðum.
Ójöfnuður og misskipt-
ing í íslensku samfélagi
hefur stórlega aukist
undanfarin ár. Sam-
kvæmt viðurkenndum
mælikvörðum hefur
ójöfnuðurinn á Íslandi
aukist hvað mest allra
þróaðra ríkja. Nú er
misskiptingin á Íslandi
orðin svipuð og í Bret-
landi og með sama
áframhaldi mun hún
verða orðin svipuð og
misskiptingin er í
Bandaríkjunum innan
fárra ára.
Menntun fyrir alla
Þekking er mikilvægasta forsenda
allra framfara. Nauðsynlegt er að
yfirvöld tryggi aðgang allra lands-
manna að menntun við sitt hæfi, enda
er það grundvallaratriði í réttlátu
samfélagi, þar sem allir njóti sömu
tækifæra til lífshamingju og velmeg-
unar. Ungir jafnaðarmenn vilja setja
málaflokkinn í algjöran forgang og
stuðla að því að þau verði eitt af
stærstu baráttumálum Samfylking-
arinnar á komandi kosningaári.
Náttúran njóti vafans
Nauðsynlegt er að viðhalda ímynd
Íslands sem hreint, fagurt og um-
hverfisvænt land og leggja áherslu á
hátækni- og þekkingariðnað sem get-
ur haldist í hendur við nýsköpun í
ferðaþjónustu og hefðbundnu at-
vinnugreinunum, sjávarútvegi og
landbúnaði. Frekari stóriðjufram-
kvæmdum ber að fresta þangað til
fyrir liggur nauðsynleg heildarsýn
yfir verðmæt náttúrusvæði Íslands
og verndun þeirra hefur verið
tryggð.
Evran og ESB
Ungir jafnaðarmenn hafa frá
stofnun hreyfingarinnar fyrir sex ár-
um hafnað þeirri einangrunarhyggju
sem birtist í stefnu annarra stjórn-
málaflokka og vilja að Ísland hefji að-
ildarviðræður við ESB og beri síðan
aðildarsamninginn undir þjóðar-
atkvæðagreiðslu þar sem íslenska
þjóðin mun eiga síðasta orðið. Ungir
jafnaðarmenn hafna einhliða upp-
töku evru og telja að hún geti ekki
komið í stað ESB-aðildar. Þátttöku í
myntbandalaginu verður að fylgja
full þátttaka í innri markaði Evrópu-
sambandins með öllum þeim kostum
sem því fylgja.
Víðsýn og frjáls-
lynd stjórnmála-
hreyfing ungs fólks
Magnús Már Guðmundsson og
Valdís Anna Jónsdóttir fjalla
um stefnumál ungra jafn-
aðarmanna
Magnús Már
Guðmundsson
» Stjórnvöldeiga að
tryggja öllum
aðgang að góðri
menntun, góðri
heilbrigðisþjón-
ustu og félags-
legri aðstoð.
Magnús Már er formaður Ungra jafn-
aðarmanna, ungliðahreyfingar Sam-
fylkingarinnar, og Valdís Anna er
varaformaður Ungra jafnaðarmanna.
Valdís Anna Jónsdóttir
SKÓLABÖRN í fimmtíu löndum
gera sér dagamun í dag, í tilefni al-
þjóða skólamjólkurdagsins. En
mjólk og mjólkurvörur eru ákaflega
mikilvægar fyrir
þroska og viðhald
beinanna í líkamanum.
Beinþynning er
sjúkdómur sem ein-
kennist af því að bein-
in tapa kalki en þá
minnkar styrkur
þeirra og þau verða
brothætt. Ástæður
beinþynningar geta
verið margar. Því mið-
ur er útilokað fyrir
okkur að stjórna sum-
um helstu áhættuþátt-
um; eins og aldri (bein-
þynning eykst með aldrinum),
kynferði (algengara meðal kvenna)
og erfðum. Hins vegar getum við
haft áhrif á ýmsa aðra áhættuþætti.
Þannig er jákvætt samband milli
reglubundinnar þjálfunar og bein-
þéttni auk mataræðis sem skiptir
miklu máli þegar kemur að bygg-
ingu og viðhaldi beina. Mikilvægt er
að temja sér hreyfi- og neysluvenj-
ur sem teljast heppilegastar til for-
varnar gegn beinþynningu, venjur
sem fyrst og fremst felast í reglu-
bundinni hreyfingu, fjölbreyttu
mataræði en hófsemi, þar sem
manneldisráðleggingar eru hafðar
til hliðsjónar.
Ákveðin aldursskeið virðast sér-
staklega mikilvæg með tilliti til
vaxtar og þroska beina. Frá fæð-
ingu til tveggja ára aldurs á mikill
vöxtur sér stað. Einnig taka beinin
mikinn vaxtarkipp á unglingsárum,
um 11–14 ára aldurinn hjá stúlkum
og 13–17 ára hjá drengjum. Á þess-
um árum er mikilvægt að huga vel
að þeim þáttum sem
hafa jákvæð áhrif á
beinin svo sem að
góðri næringu.
Því miður verður að
segjast eins og er að
matarvenjur margra
unglinga eru æði bág-
bornar þegar bein-
heilsa er annars vegar.
Ljóst er að sumir ung-
lingar neyta of lítils
kalks, frekar stúlkur
en drengir. Mjólk og
mjólkurvörur eru þær
fæðutegundir sem gefa
hvað mest kalk og er það mörgum
áhyggjuefni að mjólkurdrykkja
virðist fara minnkandi hjá ungling-
um en gosdrykkjaneysla eykst ár
frá ári. Samkvæmt rannsóknum
virðast vera sterk tengsl milli gos-
drykkjaneyslu og kalkneyslu, en
stúlkur sem til að mynda drekka
reglubundið gos neyta að meðaltali
um 20% minna magn kalks en þær
sem ekki drekka það. Ráðlagður
dagskammtur af kalki er 1.000 mg
fyrir unglinga og 800 mg fyrir full-
orðna. Eins og áður hefur komið
fram er mjólkurmatur ein auðug-
asta uppspretta kalks. Sem dæmi
má nefna að í hálfum lítra af mjólk
eru hátt í 600 mg af kalki. Við fáum
220 mg af kalki í 200 g af skyri; 250
mg í 200 g af jógúrt; 160 mg í 25 g af
osti; 105 mg í 50 g af hörfræi; 85 mg
í 50 g af hafrahringjum; 130 mg í
100 g af spínati og 100 mg í 100 g af
spergilkáli.
Auðvitað skipta önnur næring-
arefni en kalk máli þegar beinin eru
annars vegar. D-vítamín stuðlar til
dæmis að upptöku kalks í bein. Ef
verið er úti við í dagsljósi nær lík-
ami okkar, með aðstoð sólarljóssins,
að framleiða dagsþörf á D-vítamíni
á innan við hálftíma. Þar sem D-
vítamín er ekki að finna í miklu
magni í hefðbundnum mat er mikil-
vægt að neyta D-vítamíns í fæðu-
bótarformi, ef reglubundin útivera
er ekki stunduð. Lýsi er D-vítamín-
rík afurð en í einni teskeið af
þorskalýsi eru 12,5 míkrógrömm af
D-vítamíni. Ráðlagður dag-
skammtur af D-vítamíni er 10 mík-
rógrömm á dag.
Lengi býr að fyrstu gerð og þar
sem vel nærður líkami elur af sér
sterk bein felst besta forvörnin í því
að temja sér góðar neysluvenjur frá
fyrstu tíð og mjólk í skólanestið hef-
ur sitt að segja fyrir beinin.
Skólamjólkin leggur grunn
að sterkum beinum
Ólafur G. Sæmundsson skrifar í
tilefni af alþjóða skólamjólkur-
deginum
»… þar sem vel nærð-ur líkami elur af sér
sterk bein felst besta
forvörnin í því að temja
sér góðar neysluvenjur
frá fyrstu tíð …
Ólafur G. Sæmundsson
Höfundur er næringarfræðingur.