Morgunblaðið - 27.09.2006, Page 31

MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 27. SEPTEMBER 2006 31
UMRÆÐAN
NÚ ER verðbólgan komin upp í
8,6% á ársgrundvelli. Svo mikil
verðbólga hefur ekki þekkst hér á
landi í meira en ára-
tug. Verðbólga hefur
slæm áhrif á efnahags-
líf og þjóðfélagið í
heild. Verðbólga lækk-
ar laun að raunvirði,
étur upp óverð-
tryggðan sparnað,
hækkar vísitölubundin
lán, hækkar vexti og
stuðlar að ójöfnuði og
óvissu í atvinnulífinu.
Afleiðingar hennar
geta verið enn víðtæk-
ari. Hinn endanlegi
kostnaður verðbólg-
unnar lendir á þeim
sem síðast fá hina ný-
prentuðu seðla í hend-
urnar, td. launþegar,
eftirlífeyrisþegar og
aðrir þjóðfélags-
þegnar sem síst geta
varið sig.
Framleiðsla verð-
mæta (lífsgæða) er
takmörkuð. Fólk get-
ur ekki keypt sér flott-
ustu bílana, stærstu
húsin, besta matinn
eða sleppt því að
vinna. Við verðum að
sætta okkur við að
kaupa okkur bíla, hús,
mat og fleira eftir efn-
um. Verðbólga í einföldu máli er
þegar peningar í umferð aukast,
t.d.vegna meiri útlána, og fólk fer að
nota fleiri krónur til þess að kaupa
sömu hluti og áður. Heildarfram-
leiðsla verðmæta er takmörkuð til
skemmri tíma og þess vegna hækk-
ar verð framleiðslunnar og verðgildi
peninga minnkar. Í einföldu máli er
ekki hægt að auka framleiðslu í
heiminum með því einu að prenta
peninga. Eina leiðin til að auka lífs-
gæði er að auka framleiðslu þeirra
með meiri og bættri nýtingu fram-
leiðsluþátta þjóðfélagsins.
Verðbólga og markaðurinn
Meiri peningar í umferð rugla
samskipti markaðarins, skapa t.d.
bæði falskan hagnað og sýndar-
góðæri. Aukinn hagnaður fyrirtækja
byggist á fleiri krónum sem hafa þó
mun minna verðgildi en áður.
Lækkandi laun að raunvirði ásamt
áframhaldandi verðbólgu gera það
að verkum að hægt er að ráða fleira
fólk í vinnu (laun geta verið þau
sömu í krónum talið og áður en
krónurnar eru minna virði og launin
því lægri). Fyrirtækjum er mis-
munað því þau fyrirtæki sem fyrst
fá hinar nýju krónur í hendurnar
geta boðið meira fyrir vinnuafl og
aðföng þó svo þau séu ekki hag-
kvæm og hafi alls engan rekstr-
argrundvöll undir eðlilegum kring-
umstæðum á markaðinum. Með
öðrum orðum er framleiðsluþáttum
þjóðfélagsins ráðstafað með óhag-
kvæmari hætti en raunin hefði ann-
ars getað orðið og þjóðfélagið í heild
verður fátækara á eftir.
Þegar verðbólga hefur náð að
festa rætur er mjög erfitt að ráða
niðurlögum hennar nema með hörð-
um aðhaldsaðgerðum sem oftast
enda með niðursveiflu og atvinnu-
leysi á meðan samfélag og efnahags-
líf laga sig að eðlilegum kringum-
stæðum.
Tengsl atvinnu og verðbólgu
Allt tal um að verðbólga geti verið
jákvæð, jafnvel tímabundið eins og
segir í stjórnmálaályktun flokks-
þings framsóknarmanna sem sam-
þykkt var fyrir nokkru, er rangt!
Mér finnst ályktunin sýna að mikils
misskilnings gætir um eðli, orsakir
og afleiðingar verð-
bólgu hjá ráðherrum,
þingmönnum og öðrum
meðlimum Framsókn-
arflokksins.
Í ályktuninni segir
meðal annars: „Þótt
verðbólga sé slæm þá
er tímabundin verð-
bólga ásættanlegri en
tímabil atvinnuleys-
is …“
Það hefur aldrei ver-
ið hægt að velja á milli
atvinnu og verðbólgu.
Það hefur stundum ver-
ið talið að þarna á milli
væru sterk tengsl, að
með aukinni verðbólgu
aukist atvinna og með
minni verðbólgu minnki
atvinna. Tengslin eru
hins vegar veik og ná
alls ekki að vega upp á
móti þeim slæmu af-
leiðingum sem fylgja
því að gefa verðbólg-
unni lausan tauminn,
prenta seðla til þess að
auka eftirspurn í þjóð-
félaginu og minnka at-
vinnuleysi, því áhrifin
vara skammt. Hinar
slæmu afleiðingar verð-
bólgunnar vara miklu
lengur, atvinnuleysi, samdráttur,
háir vextir, óhagkvæm nýting fram-
leiðsluþátta þjóðfélagsins, eignaupp-
taka, eignatilfærslur, lækkun bóta
og margt fleira sem flestir vildu
vera án.
Barátta gegn verðbólgu
Það eru nokkrar leiðir til að draga
úr verðbólgu. Þær eru meðal annars
að lækka útgjöld ríkisins, hækka
skatta, draga úr útlánum, hvetja til
sparnaðar einstaklinga og hækka
stýrivexti.
Seðlabanki hefur hækkað stýri-
vexti mjög mikið undanfarin misseri
án þess að mikill árangur hafi náðst.
Nú er komið að hinu opinbera að
skerast í leikinn og hjálpa Seðla-
bankanum að lækka verðbólguna.
Með því að beita ofangreindum að-
ferðum við að minnka eftirspurn
ætti að vera hægt að minnka verð-
bólgu án þess að það hefði slæm
áhrif á efnahagsmál.
Fljótlega myndi ég vilja sjá minni
útgjöld ríkis og sveitarfélaga, aug-
lýsingar sem hvetja til meiri sparn-
aðar, minni útlán (með beinum eða
óbeinum aðgerðum) og niður-
greiðslu erlendra skulda. Ef þetta
gengur ekki þarf að skoða hvort
ekki þurfi að hækka tekjuskatt lít-
illega, a.m.k. þarf að fresta fyrirhug-
uðum skattalækkunum.
Það er nauðsynlegt að grípa til
aðgerða sem fyrst og draga úr verð-
bólgu til að minnka skaðann sem
hún er að valda heimilunum í land-
inu nú þegar.
Ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og
Framsóknarflokks er búin að sýna
með verkum sínum að hún vill ekki
taka á verðbólgunni, við finnum það
öll á sívaxandi framfærslukostnaði.
Þess vegna tel ég það nauðsynlegt
að við launþegar gefum þessari rík-
isstjórn frí og kjósum flokka sem
hafa bætt lífskjör okkar að leiðar-
ljósi í næstu kosningum.
Verðbólga og
afleiðingar hennar
Lúðvík Júlíusson skrifar um
áhrif verðbólgu á efnahaginn
Lúðvík Júlíusson
» Allt tal umað verðbólga
geti verið já-
kvæð, jafnvel
tímabundið eins
og segir í stjórn-
málaályktun
flokksþings
framsókn-
armanna sem
samþykkt var
fyrir nokkru, er
rangt!
Höfundur er sjómaður og stuðnings-
maður Samfylkingarinnar.
… með röngum tölum og dreg-
ur upp gamlar klisjur úr dánarbúi
Alþýðuflokksins, sem sumir krat-
arnir beittu fyrir 15–20 árum.
Eitt það versta sem hendir
stjórnmálamann er að segja ósatt
og bera á borð upplýsingar sem
eru rangar. Formaður Samfylk-
ingarinnar virðist nú hafa stungið
hendi sinni í upplýsingakassa Al-
þýðuflokksins sáluga. Þaðan
dregur hún alls konar frasa og
skoðanir um íslenskan landbúnað
og bændur inn í umræðu dagsins,
sem eiga ekki við rök að styðjast.
Það hefur hent formann Samfylk-
ingarinnar í fleiri en einu viðtali í
fjölmiðlum að segja, að bein-
greiðslur til bænda væru 10 millj-
arðar króna og tók svo, eins og
sumir kratarnir í gamla daga, að
deila þessum peningum jafnt út á
alla bændur.
Beingreiðslur eru stuðningur
við byggð og landbúnað á Íslandi,
en hafa það meginmarkmið að
lækka vöruverð á matvælum til
neytenda. Þess vegna er það hót-
fyndni að láta liggja að því að
þessa peninga eigi að gefa bænd-
um eftir jafnaðarmannaleið án til-
gangs.
Sannleikurinn er sá að heildar-
greiðslur til mjólkurframleiðenda
eru 4,5 milljarðar króna, til sauð-
fjárframleiðslu 3 milljarðar og til
ylræktar 355 milljónir króna. Af
þessum heildargreiðslum upp á
tæpa 7,9 milljarða króna eru bein-
greiðslur sem slíkar um 6,7 millj-
arðar króna.
Í hvaða tilgangi talar formaður-
inn um upphæð sem er röng og
allir sem lesa fjárlög munu stað-
festa?
Hins vegar finnst mér að gömlu
klisjur kratanna um að bændur
geti hvorki lifað né dáið og séu í
miðstýrðu kerfi, séu ekki síður
settar fram til að skapa deilur um
landbúnaðinn og tala niður til
bænda.
Samfylkingin hefur sett fram
tillögur um lækkun matvælaverðs
sem hefðu það í för með sér að
þúsundir starfa á landsbyggðinni
og einnig á höfuðborgarsvæðinu
væru í uppnámi.
Ég tel mikilvægt að bjóða Ingi-
björgu Sólrúnu og Össuri Skarp-
héðinssyni í ferðalag um sveit-
irnar, sem eru í mikilli nýsköpun
og uppbyggingu, og fara yfir fé-
lagslega stöðu bænda og það
frelsi sem þeir búa við í dag.
Guðni Ágústsson
Ingibjörg Sólrún
slær um sig og
slær …
Höfundur er landbúnaðarráð-
herra.
Í VIKUNNI sem leið ákvað borg-
arráð með atkvæðum fulltrúa Sjálf-
stæðisflokks og Framsóknarflokks
að ráða nýjan sviðs-
stjóra Velferðarsviðs
Reykjavíkurborgar.
Hlutverk Velferðar-
sviðs er að móta stefnu
í velferðarmálum og
búa Reykjavíkurborg
undir að taka við verk-
efnum frá ríkinu; mál-
efnum fatlaðra, aldraða
og heilsugæslu. Vel-
ferðarsvið sinnir að
mjög litlu leyti rekstri.
Starfið hlaut hæfur við-
skiptafræðingur með
MBA-próf, en meiri-
hlutinn í borgarstjórn gekk framhjá
enn hæfari einstaklingum með
meistara- og/eða doktorsnám í vel-
ferðarfræðum og sérhæfingu í
stjórnun og stjórnsýslu.
Faghópur hvað?
Meirihluti borgarráðs ver gjörðir
sínar og segir að faghópur hafi einum
rómi talið viðskiptafræðinginn hæf-
astan. En hvernig var þessi faghópur
samansettur? Í honum sátu formað-
ur Velferðarráðs, sem er borgar-
fulltrúi Sjálfstæðisflokks, skrif-
stofustjóri borgarstjóra sem er
viðskiptafræðingur og fyrrverandi
starfsmaður borgarstjórnarflokks
Sjálfstæðisflokksins og tveir starfs-
menn frá starfsmannaskrifstofu
borgarinnar, hagfræðingur og mann-
auðsráðgjafi.
Enginn utanaðkomandi mann-
auðsráðgjafi var kallaður til í ráðn-
ingarferlinu, eins og talað hafði verið
um í borgarráði þegar staðan var
auglýst, né nokkur sérfræðingur í
velferðarfræðum eins og félagsráð-
gjöf. Enn hefur meirihlutinn ekki út-
skýrt hvaða forsendur liggja að baki
ráðningunni. Tillögu borgarráðs-
fulltrúa Samfylkingarinnar og
Vinstri grænna um sundurliðaðan
samanburð á fimm hæfustu umsækj-
endunum hvað varðar menntun,
þekkingu, reynslu og hæfni til að
gegna faglegri forystu Velferðar-
sviðs, var hafnað. Í ráðningarferli
sem þessu er ákveðið fyrirfram
hvaða þætti eigi að skoða, s.s. há-
skólamenntun, stjórnunarreynslu,
forystuhæfileika, skipulagshæfileika,
samskiptahæfileika, tungumála-
kunnáttu og hæfni til að setja fram
mál í ræðu og riti. Allir sem koma að
viðtölunum gefa einkunnir fyrir
hvern þátt og þannig er fundin út
meðaltalseinkunn hvers umsækj-
anda, allt til að finna hæfasta um-
sækjandann í starfið, eins og skylda
er og vera ber.
Hæfur – hæfari – hæfastur
Ekki efast ég um að nýráðinn
sviðsstjóri sé hæfur einstaklingur og
þekki ég það að viðkomandi er mikl-
um mannkostum búin. Það er bara
ekki nóg.
Það er skylda hvers opinbers
stjórnvalds að velja þann hæfasta til
starfa, ekki bara þann sem er hæfur.
Þessa ábyrgð stjórnvaldsins er mjög
mikilvægt að axla af metnaði því það
eru skattgreiðendur sem greiða laun
embættismanna og borgunarfólkið á
rétt á hæfasta (ekki bara hæfu) fólk-
inu í mikilvægar stöður innan opin-
bera geirans.
Mikið hefur verið gert úr því að
nýráðinn sviðsstjóri hafi starfað sem
staðgengill fyrrverandi félagsmála-
stjóra. Á þeim tíma þótti henta mjög
vel að hafa viðskiptafræðimenntaðan
staðgengil við hlið yfirmannsins sem
var félagsráðgjafi. Á þeim tíma
gömlu Félagsþjónustunnar var mik-
ill rekstur á ábyrgð Félagsþjónust-
unnar, sem nú er kominn út á þjón-
ustumiðstöðvar sem tilheyra öðru
sviði borgarinnar. Í dag þegar sviðs-
stjóri er fyrst og fremst faglegur
yfirmaður getur viðskiptafræðingur
ekki sinnt því frekar en á lækninga-
sviði LSH eða á spádeild Veðurstof-
unnar.
Til hvers að mennta sig?
Skilaboðin með meirihluti borgar-
stjórnar gefur ungum
metnaðarfullum borg-
arbúum eru ekki góð.
Fólk spyr sig; af hverju
ætti ég að mennta mig
á sviði velferðarmála, af
metnaði og áhuga? Af
hverju ætti ég að fara í
virtustu háskóla í heimi
og ljúka doktorsgráðu?
Námið er í engu metið
þegar kemur að ráðn-
ingu í ábyrgðarmestu
stöðurnar á viðkomandi
sviði.
Stundum er sagt að
ekki eigi aðeins að líta til menntunar
fólks, heldur samskiptahæfni. Því er
til að svara að enginn umsækjenda
um þessa stöðu hefur neitt gegn sér í
samskiptahæfni, raunar voru allir
umsækjendur afskaplega hæfir á því
sviði. Dylgjur í þá átt eiga því ekki
við hér.
Er þetta bara pólitík?
Þetta er ekki flokkspólitískt mál,
eða ætti ekki að vera það. Raunar
veit ég ekki hvar þeir umsækjendur
sem sóttu um stöðuna, en fengu ekki,
standa i pólitík. En þegar borgarráði
er neitað um faglegan samanburð og
málið keyrt áfram gegn hagsmunum
allra í málinu fer maður óneitanlega
að trúa hinu versta.
Ég krefst þess að sjá opinberan
samanburð á menntun, reynslu og
hæfni þeirra umsækjenda sem sóttu
um stöðuna. Ráðning sviðsstjóra Vel-
ferðarsviðs er pólitísk og það er kurr
í fagfélagi félagsráðgjafa og annarra
sem að velferðarmálum starfa. Ég
hvet Bandalag háskólamanna til að
láta í sér heyra vegna þessara grófu
brota gegn fagþekkingu. Þá trúi ég
því að einhverjir umsækjendur leiti
réttar síns og knýi á um þann hæfis-
dóm sem átti að liggja til grundvallar
ráðningunni. Einn galli á slíkum
kærumálum er að þau hafa litlu skil-
að. Reynslan sýnir okkur að þeir sem
ráðnir hafa verið pólitískt í stöður
hæstaréttardómara eða ráðuneytis-
stjóra sitja þar áfram þó svo að dóm-
ar hafa fallið gegn þeim ráðningum.
Fagþekkingu fórnað
á pólitísku altari
Björk Vilhelmsdóttir skrifar
um ráðningu nýs sviðsstjóra
Velferðarsviðs Reykjavíkur-
borgar
»… þegar sviðsstjórier fyrst og fremst
faglegur yfirmaður get-
ur viðskiptafræðingur
ekki sinnt því frekar en
á lækningasviði LSH
eða á spádeild Veður-
stofunnar.
Björk Vilhelmsdóttir
Höfundur er félagsráðgjafi, fyrrver-
andi formaður BHM og borgar-
fulltrúi.
Sagt var: Seldar voru veitingar í nýja mötuneyti skólans.
RÉTT VÆRI: ...í nýju mötuneyti skólans.
Eða: ...í hinu nýja mötuneyti skólans.
Gætum tungunnar
ÁSKRIFTARSÍMI 569 1100