Morgunblaðið - 05.10.2006, Blaðsíða 31

MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 5. OKTÓBER 2006 31
Sjálfstæði Alþingis
Að fenginni reynslusem alþingismaðursíðastliðin þrjú árer ég þeirrar skoð-
unar að efla þurfi sjálfstæði
Alþingis og styrkja innviði
þess. Það er áhyggjuefni að
Alþingi virðist á nokkrum
sviðum ekki hafa burði til að
standa undir löggjafar-
hlutverki sínu og veita jafn-
framt framkvæmdavaldinu
aðhald.
Glöggt má sjá að Alþingi
hefur setið eftir þegar
rekstrarkostnaður Alþingis á
fjárlögum er borinn saman
við rekstrarkostnað á að-
alskrifstofum ráðuneyta ann-
ars vegar og A-hluta ríkis-
sjóðs hins vegar milli áranna
2004 og 2006 (sjá meðfylgj-
andi töflu). Hlut-
fallsleg hækkun
rekstrargjalda Al-
þingis er 12,4% á
meðan rekstrar-
gjöld á aðalskrif-
stofum ráðuneyta
hækkuðu um á
bilinu 9,3% til
32,9% og að með-
altali um 19,8%.
Rekstrargjöld A-
hluta fjárlaga, ráðu-
neyta ásamt und-
irstofnunum, hafa
hækkað um 18,7%
fyrir sama tímabil.
Á sama tíma og
ráðuneyti og und-
irstofnanir taka til
sín aukið fjármagn
vegna þeirra verk-
efna sem þar eru
unnin situr þingið
því eftir með því
sem næst óbreyttan
rekstur. Saman-
burður þessi er á
verðlagi hvers árs en vísitala
neysluverðs hefur hækkað um
rétt rúm 11% tímabilinu.
Niðurstöðuna fyrir Alþingi er
út af fyrir sig hægt að vera
sáttur við út frá sjónarmiðum
um aðhald og ráðdeild í opin-
berum rekstri. En auðvitað
verður að vera tryggt að Alþingi
geti staðið undir löggjaf-
arhlutverki sínu, þannig að
framkvæmdavaldinu sé veitt að-
hald. Gæta verður að þjóðrétt-
arlegum skuldbindingum í lög-
gjafarstarfinu hvort sem er
gagnvart EES-samningnum eða
vegna annarra alþjóðlegra
skuldbindinga og þá er mikil-
vægt að þingmenn geti aflað sér
þekkingar og tengsla, auk sér-
fræðiaðstoðar í tengslum við
störf sín.
Framkvæmdavaldinu
veitt aðhald
Sjálfstæði Alþingis er einn af
hornsteinum lýðræðisins. Ef
horft er til stjórnskipunarreglna
er hið þjóðkjörna þing ótvírætt
valdamest þriggja handhafa rík-
isvaldsins og sjálfstæði þingsins
gagnvart öðrum handhöfum rík-
isvalds er tryggt í stjórnarskrá.
Til þess að Alþingi geti staðið
undir hlutverki sínu þarf það að
hafa burði til þess að veita
framkvæmdavaldinu aðhald.
Störf þingsins eru að miklu
leyti háð áherslum ríkisstjórn-
arinnar, en þingræðisreglan set-
ur möguleikum ríkisstjórnar-
innar til áhrifa á þingstörfin
skýr mörk. Þingið á síðasta orð-
ið. Greina hefur mátt aukinn
þunga í umræðunni um að þing-
meirihlutinn láti í of miklum
mæli undan vilja ríkisstjórnar-
innar. Því má þó ekki gleyma að
þingræðisreglan byggist á því
að ríkisstjórn á hverjum tíma
situr í skjóli löggjafarvaldsins
og afgreiðsla þingmála frá ríkis-
stjórn, eða öllu heldur ein-
stökum ráðherrum, grundvallast
á vilja meirihluta þingsins
hverju sinni. Í
seinni tíð má vafa-
laust finna dæmi
þess að meirihluti
þingsins hafi sýnt
ríkisstjórninni full-
mikinn sveigj-
anleika við af-
greiðslu
stjórnarfrumvarpa.
Fyrir þessu eru
fjölbreyttar ástæð-
ur sem ekki er ætl-
unin að gera að um-
fjöllunarefni hér.
Of algengt er
hins vegar að frum-
vörp frá þingmönn-
um fái ekki umfjöll-
un á þinginu eða
komist ekki úr
nefnd. Þegar fasta-
nefndir tefla fram
frumvarpi eru þó
almennt ágætar lík-
ur á að málið kom-
ist á dagskrá.
Ef mál er þannig vaxið að ut-
anaðkomandi sérfræðiaðstoð
þurfi við frumvarpsgerð hefur
þingið nær ekkert fjárhagslegt
svigrúm til slíkrar vinnu. Dæmi
eru um að fastanefnd hafi ekki
fengið frumvarp samið af þess-
ari ástæðu. Ekki er það til
merkis um mikið sjálfstæði
gagnvart framkvæmdavaldinu.
Það á ekki einungis að vera á
færi ráðuneyta að leggja fram
viðamikil lagafrumvörp, en ef
þingið á ekki að vera alfarið upp
á framkvæmdavaldið komið með
frumvarpsgerð er ljóst að
breyta þarf áherslum og auka
fjárveitingar til nefndasviðs
þingsins til þessara verkefna.
Nefndasviðið hefur nú 370 þús.
kr. á ári til ráðstöfunar til
kaupa á sérfræðiþjónustu.
Sjálfstæð skoðun á þjóðrétt-
arlegum skuldbindingum
Algengt er að ráðherrar leggi
fyrir þingið frumvörp sem ætlað
er að breyta íslenskum lögum
eða setja nýjar lagareglur á
grundvelli skuldbindinga okkar
samkvæmt EES-samningnum
eða öðrum alþjóðlegum skuld-
bindingum. Við útfærslu slíkra
lagareglna hafa þjóðríkin iðu-
lega ákveðið svigrúm. Við fram-
kvæmd löggjafarstarfsins er því
eðlilegt að spurt sé hvort þjóð-
réttarlegar skuldbindingar okk-
ar standi til þess að ganga jafn-
langt í breytingaátt og
frumvarpstillögur gera ráð fyrir.
Oft á tíðum vilja þingmenn
ýmist ganga skemur í átt til
breytinga en gert er í slíkum
frumvörpum eða kanna aðrar
leiðir, standi heimildir til þess.
Reynir í þessu efni á túlkun til-
skipana eða reglugerða á vett-
vangi EES-samningsins eða
túlkun annarra alþjóðasamn-
inga. Við slíka túlkun er þingið
nær algerlega háð áliti embætt-
ismanna ráðuneyta og stofnana
þeirra, þar sem nauðsynleg
þekking hefur ekki verið byggð
upp með markvissum hætti hjá
þinginu. Þetta er óviðunandi.
Það er grundvallaratriði að
þingið geti myndað sér sjálf-
stæða skoðun um atriði af þess-
um toga, óháð áliti þeirra sem
að frumvarpsgerðinni stóðu.
Slíka sérþekkingu þarf að
byggja upp skipulega á nefnda-
sviði þingsins og styrkja með
því þingið í löggjafarhlutverki
sínu.
Styrkja þarf innviði
Alþingis
Efla þarf stuðning við þing-
menn í löggjafarstarfi sínu,
þannig að þeir geti viðað að sér
þekkingu, aflað sér tengsla og
einnig notið nauðsynlegrar sér-
fræðiaðstoðar.
Einn liður í starfi þingmanna
er alþjóðleg samskipti. Á Al-
þingi starfa 8 alþjóðanefndir en
á vettvangi þeirra eiga þing-
menn mikilvæg samskipti við
þingmenn annarra þjóða um
ýmis alþjóðamál. Forseti Al-
þingis og forsætisnefnd hafa
umsjón með þessum sam-
skiptum. Um utanríkismál
fjallar utanríkismálanefnd
þingsins en nefndin skal vera
ríkisstjórninni til ráðuneytis um
meiri háttar utanríkismál og
skal ávallt bera undir nefndina
slík mál, jafnt á þingtíma sem í
þinghléum, eins og segir í þing-
sköpum.
Til þess að rækja þetta mik-
ilvæga hlutverk sitt er ljóst að
utanríkismálanefnd þarf að vera
virk í alþjóðlegum samskiptum,
t.d. með því að fylgjast með þró-
un mála í Evrópusambandinu,
eiga samskipti við mikilvægar
alþjóðastofnanir, fylgjast með
þróunarstarfi og halda tengslum
við utanríkismálanefndir ann-
arra ríkja eftir atvikum.
Það verklag hefur mótast í
þessu sambandi að nefndin fari
annað hvert ár til að fylgjast
með þróun mála í Brussel, en
aðrar ferðir hafa ekki verið
farnar. Og að jafnaði hefur
þingið ekki fjárveitingar til að
senda alla nefndina, enda eru
heildarfjárheimildir til utanferða
allra 12 fastanefnda þingsins
einungis 4,2 milljónir á ári.
Ljóst er að Alþingi hefur
gengið of langt í því að eftirláta
framkvæmdavaldinu að fylgjast
með þróun mála á alþjóðavett-
vangi. Alþingi sker sig enda
með áberandi hætti úr í sam-
anburði við aðrar þjóðir í þessu
efni.
Nýkjörinn forseti Alþingis,
Sólveig Pétursdóttir, sagði við
upphaf þingstarfa mikilvægt að
alþingismenn líti í eigin barm og
hugi að því hvort störf og
starfshættir Alþingis séu í sam-
ræmi við kröfur tímans. Undir
þetta má taka og því ber að
fagna að forseti vinni um þessar
mundir að heildarsamkomulagi
um umbætur á þingstörfum.
Þingið á síðasta orðið
Eftir Bjarna Benediktsson
»… er égþeirrar
skoðunar að efla
þurfi sjálfstæði
Alþingis og
styrkja innviði
þess.
Bjarni Benediktsson
Höfundur er alþingismaður.
Breyt. í %
Fjárlög (rekstur) 2006 2004 2006/2004
Alþingi 1748,7 1556,0 12,4
Aðalskrifstofa ráðuneyta:
Forsætisráðuneyti 242,6 205,4 18,1
Menntamálaráðuneyti 553,6 431,7 28,2
Utanríkisráðuneyti 991,6 808,4 22,7
Landbúnaðarráðuneyti 219,1 180,4 21,5
Sjávarútvegsráðuneyti 202,7 153,2 32,3
Dóms- og kirkjumálaráðuneyti 297,7 263,9 12,8
Félagsmálaráðuneyti 236,9 178,2 32,9
Heilbrigðis- og tryggingarmálaráðu-
neyti 440,2 393,6 11,8
Fjármálaráðuneyti 547,8 496,3 10,4
Samgönguráðuneyti 277,3 212,6 30,4
Iðnaðarráðuneyti 148,6 123,5 20,3
Viðskiptaráðuneyti 126,6 115,8 9,3
Umhverfisráðuneyti 263,9 234,2 12,7
Samtals 4.548,6 3.797,2 19,8
Rekstrargj. samt. – A-hluti fjárlaga 149.688 126.102 18,700
Heimild: Fjárlög 2004 og 2006. Fjárhæðir í milljónum kr.
maður Ör-
á Dönum
sýnt fram
lifað leng-
ur með sjúkdóminn heldur geti það
lifað sjálfstæðu og mjög innihalds-
ríku lífi. Þetta sé hægt þótt máttur
sé farinn úr útlimum og jafnvel
öndunarfærum en þá þarf fólk önd-
unarvél og einstaklingsbundinn
stuðning með hjálparmönnum.
„Danir eru komnir langt með
þetta kerfi en þar er fólk metið og
fær að ráða sér hjálparmenn, allt
að sex. Matið er unnið út frá því að
hver og einn geti lifað sjálfstæðu
lífi og oft stundað einhverja vinnu.
Þetta kerfi hafa Danir verið með
síðan 1981 en hjá þeim eru núna
ríflega 1400 manns sem lifa utan
stofnana í öndunarvél. Hjá Svíum
er ekki gefinn möguleiki á hjálp-
armönnum eftir að fólk er komið í
öndunarvél. Við getum tekið það
besta frá öðrum Norðurlöndum og
komið á stuðningskerfi fyrir fólk.
Það sem skiptir máli er að það er
með þessum stuðningi verið að
gefa fólki lífsmöguleika,“ sagði
Sigursteinn.
Hann sagði og að áhersla væri
lögð á það að fólk væri utan stofn-
ana, þannig væri tilvera þess ein-
faldari og það væri ódýrara fyrir
samfélagið en að fólkið væri vistað
á stofnun. Auk þess sem það væri
mun áhugaverðara fyrir hvern ein-
stakling. Talið er að um 50 manns
gætu átt rétt á hjálparmannakerfi
hér á landi en Sigursteinn telur að
eðlilegt fyrsta skref sé að gefa fólki
sem er á þeim tímamótum að fá
öndunarvél möguleika á frekara
lífi.
„Ég hef mikla trú á því að þetta
náist í vetur. Ráðamenn hafa tekið
þessu vel en mikilvægast er að
byrja á því að bjarga mannslífum.
Við getum náð því á stuttum tíma
að vera með fyrirmyndarþjónustu
á þessu sviði utan stofnana. Ég er
bjartsýnn á að þetta verði að veru-
leika því þegar við þekkjum mál-
efnin vel þá erum við Íslendingar
þannig að við tökum upp það besta
sem mögulegt er að fá,“ sagði Sig-
ursteinn Másson formaður Ör-
yrkjabandalags Íslands.
eftir fyrirmynd
ður Jónsson
dalags Ís-
ngsmiðuð
na aðeins
ag. Önd-
ð viðkom-
an sólar-
gt í Dan-
Íslend-
ingar standa þeim verulega að baki í
þessum efnum, enn sem komið er.
„Við ætlum okkur að verða betri en
Danir í þessu eins og öðru. Nema fót-
bolta, kannski, það virðist helvíti erf-
itt,“ segir Guðjón og hlær.
Með Guðjóni í ferðinni til Dan-
merkur í ágúst sl. voru fulltrúar m.a.
frá Hafnarfjarðarbæ, Landspítala –
háskólasjúkrahúsi og heilbrigðis- og
félagsmálaráðuneyti.
„Viðbrögð heilbrigðisyfirvalda hafa
verið mjög jákvæð,“ segir Guðjón.
„En málið er að okkur liggur lífið á í
orðsins fyllstu merkingu.“
Spurður um hvar málið sé statt hjá
stjórnvöldum svarar Guðjón: „Það er
kominn skriður á þetta. Það er vinna í
gangi í félagsmálaráðuneytinu sem
miðar að því að koma á þessari ein-
staklingsmiðuðu þjónustu. Ég veit að
heilbrigðisyfirvöld eru að fjalla um
málið. En nákvæmlega hvar málið er
statt veit ég ekki. En vonandi sem
fyrst.“
á
erkingu“
Morgunblaðið/Ómar
öndunarvél eða deyja,“ segir Guðjón Sigurðsson.
Í HNOTSKURN
»Motor neuron disease(MND) er framsækið sjúk-
dómsástand sem einkennist af
vöðvarýrnun. Vöðvamáttur
þverr og dánarorsök er yfirleitt
ófullnægjandi öndunargeta.
»Árlega greinast um sex nýirMND-sjúklingar á Íslandi.
Meðallíftími (án öndunarvélar-
meðferðar) er rúm 3 ár.
»Undanfarið hafa 15–20MND-sjúklingar verið í
umsjá MND-teymis sem starfar
við taugadeild LSH.
mestu leyti, sé fyrir hendi á LSH en leysa
þurfi fjölmörg mál er varða skipulag, fjármál
og einnig siðfræðileg um meðferðarlok.
„Sólarhringsmeðferð sjúklings með öndun-
arvél í heimahúsi er flestum framandi við
fyrstu sýn,“ segir Þórarinn. „Sjúklingahópur-
inn er misleitur. Líklega velkist enginn í vafa
um réttmæti þess að meðhöndla einstaklinga
með mænuskaða, sem með réttri meðferð
gætu lifað í áratugi meðan spurningar vakna
um þá sem eru með framsækinn sjúkdóm sem
oft fer hratt versnandi. En málið er þetta: Við
getum sett alla þessa sjúklinga saman á stofn-
un og lágmarkað fjölda hjúkrunarfólks, en ef
við ætlum að hafa lífsgæði sjúklingsins að leið-
arljósi, þannig að hann geti verið í sínu eigin
umhverfi utan stofnunar, kostar þetta mun
meiri peninga. Þetta er spurningin sem ís-
lenskt samfélag á eftir að gera upp við sig.
Danskt samfélag hefur þegar tekið ákvörðun í
málinu. Hvað viljum við gera?“
úklinga til muna
eldari öndun Sjúklingur með svokall-
arkarennu sem er svo tengd við barka
ndunarvél sjúklings í langtímameðferð
sólarhringinn).