Morgunblaðið - 05.10.2006, Blaðsíða 16

16 FIMMTUDAGUR 5. OKTÓBER 2006 MORGUNBLAÐIÐ
ÚR VERINU
Tangagrunnið var úfið þennan morg-
un þegar dráttur á línunni hófst hjá
piltunum á Sturlu GK 12 frá Grinda-
vík. Suðvestan kaldaskítur og stærsti
straumur lofaði ekki góðu með fisk-
iríið. Ekkert mátti klikka því aðeins
var hægt að leggja þrjár lagnir þar
sem stímið á miðin fyrir Austurlandi
og aftur til baka til Grindavíkur var
alveg um þrír sólarhringar. Sami
tími og að leggja aðrar þrjár lagnir.
Strákarnir á morgunvaktinni tóku
baujuna snarlega þegar báturinn
renndi upp að henni. Færið, 90 faðm-
ar og 30 faðma viðbót, var fljóttekið
enda dýpið ekki mikið. Senn byrjaði
línan að spólast inn krók fyrir krók,
gegnum burstasettið, rúlluskífuna og
áfram í gegnum rör þvert yfir milli-
dekkið inn á uppstokkarann í bak-
borðssíðu bátsins. Öllu haganlega
fyrirkomið. Framundan var langur
dráttur. Næturvaktin hafði lagt 30
rekka um nóttina. Hver rekki var
með 1.520 króka þannig að alls um 45
þúsund krókar voru í sjó, beittir síld
og sára, Kyrrahafsmakrílnum sem
hefur gefið góða raun. Nokkrir vænir
þorskar komu inn á rúlluna. Her-
móður vaktformaður tók fyrsta
klukkutímann á rúllunni og síðan
skiptust menn á verkum á klukku-
tíma fresti. Rúllan, aðgerð, upp-
stokkari og lest. Hermóður hafði
ekki undan að gogga inn fisk.
Í brúnni blótaði karlinn, Sig-
urbjörn Guðmundsson, hann var að
setja nýjan afleysingastýrimann,
Viðar Benediktsson, fyrrum skip-
stjóra á Helgu RE, inn í tækja-
frumskóginn í brúnni.
„Fari það í helv. … , allt fullt af
þorski og það á drullunni, sagði Sig-
urbjörn, þegar þeir félagar fylgdust
með rúllumanninum á tölvuskjá sem
sýndi frá eftirlitsmyndavél hvað var
að gerast.
Feðgar á ferð
„Þetta er þér að kenna, þú lagðir
línuna, og ákvaðst staðsetninguna,
svaraði Viðar glottandi um leið og
hann bað um frekari útlistun á tæk-
inu sem taldi rekkana, fiskana og
krókana. Sigurbjörn glotti og sagði
sem von var að alltaf væri það þannig
að menn fiskuðu best þegar þeir
ættu ekki von á neinu og það í brælu
og stærstum straumi.
Viðar og Sigurbjörn eru svo sem
ekkert ókunnugir, þó svo að Viðar sé
búinn að vera fjölda ára með Helg-
una RE og síðustu árin á Flæmska
hattinum við ráðgjafarstörf.
Viðar var stýrimaður hjá pabba
Sigurbjörns í tvö ár, Guðmundi
Karlssyni frá Karlsskála í Grindavík
á Þóri GK á sjöunda áratug síðustu
aldar og var þá Sigurbjörn, ungling-
ur, að byrja til sjós sem háseti. Nú
vill svo til að Viðar kemur heim til Ís-
lands í frí í tvo mánuði þrjátíu árum
seinna og fréttir Sigurbjörn af því.
Hann er í vandræðum með að fá af-
leysingastýrimann sem getur verið
nokkrar vikur hjá honum vegna veik-
inda og barneignafrís hjá stýrimönn-
unum. Viðar sem varla er búinn að
vera heima í einn dag er ekki lengi að
hugsa sig um og er kominn á Aust-
fjarðamið daginn eftir og nú með
öðrum feðgum í fjölskyldunni því
vaktformaðurinn á dagvaktinni er
sonur Sigurbjörns, Birgir, 19 ára.
Trúlega eru ekki margir sem róið
hafa sem stýrimenn með tvennum
feðgum eða þremur ættliðum í sömu
fjölskyldu.
Eins og milli Akureyrar
og Reykjavíkur
Nú bregður svo við að fiskiríið
dettur niður enda stendur það á end-
um að búið er að draga yfir drullu-
botninn og línan á lofti þar sem hún
liggur fram af kanti. Sigurbjörn hef-
ur lagt austur Tangagrunnið að
norðanverðu niður í Seyðisfjarð-
ardýpið og upp í kantinn á Seyð-
isfjarðargrunninu og síðan til baka
með ýmsum sveigjum og beygjum
þar sem voru vænlegir blettir.
Lengdin á svona línu er sögð vera
eins og milli Akureyrar og Reykja-
víkur og getur fólk ímyndað sér að
keyra þá leið á valtara til að fá sömu
tilfinningu og skipstjórinn hefur þeg-
ar hann situr í brúnni á drættinum.
Viðar er ekki lengi að átta sig á
hvað honum ber að varast á andófinu
og fljótlega fer karlinn í koju eftir
langa og stranga nótt á lögninni, með
þeim orðum að hann verði vakinn ef
eitthvað bjáti á.
Sólin angrar Viðar, því hún er
komin upp, beint fram undan bátn-
um og blindar bæði á útkíkið úr brú-
arglugganum eða frá myndavélinni.
Aftan við bátinn teygir austfirski
fjallgarðurinn sig suður og norður
svo langt sem augað eygir. Dyrfjöllin
við Borgarfjörð eystri gnæfa yfir en
önnur fjöll renna frekar saman þó að
greina megi Dalafjöllin á Dalatanga,
Norfjarðar-Nípuna og Gerpi, aust-
asta tanga landsins, en önnur fjöll
eru ógreinilegri í blámóðu morguns-
ins.
Hafsjór af sögum
Viðar er hafsjór af sögum enda
hefur hann verið til sjós í 44 ár. Hann
fékk merkilegt bréf frá Bretlandi í
sumar, nánar tiltekið frá Fleetwood
þar sem honum var boðið að vera við-
staddur afhjúpun minnisvarða um
togarann Goth sem fórst við Ísland
daginn sem Viðar fæddist á Hólma-
vík 14. desember 1948.
„Árið 1997 var ég að toga á nýju
Helgu RE, norðvestan við Halann,
þegar við festum trollið í festu sem
var ekki merkt inn á plotterinn hjá
okkur. Við vorum á rækju svo þetta
var ekki hefðbundin togslóð,“ segir
Viðar og sýnir mér bréfið frá
Fleetwood og bætir við að þar sem
dýrir aflanemar séu á trollunum
verði að reyna að slæða trollið upp.
Strompur af
gömlum gufutogara
„Eftir nokkrar tilraunir, þar sem
höfuðlínan kom fyrst ásamt slitrum
af yfirbyrðinu fengum við restina
upp og blasti þá við í trollinu gamall
strompur af gufutogara og reyndist
hann vera af breska togaranum Goth
frá Fleetwood, sem hafði horfið 1948
en enginn vissi hvar eða hvernig,
nema að fárviðri geisaði þessa daga á
Halamiðum,“ segir hann og bendir á
hvar fram kemur í bréfinu að ætt-
ingjar þeirra sem fórust stofnuðu
minningarsjóð til að reisa minn-
isvarða þar sem strompurinn yrði
notaður. Þetta er nú að verða að
veruleika. Bréfritari, David Pears,
ritari sjóðsins og blaðamaður í
Fleetwood, einn ættingjanna, segir
að verkefnið hafi tekið lengri tíma en
upphaflega var ráð fyrir gert og
mætt ýmsum vandamálum á leiðinni.
Aðstandendurnir hafi aldrei misst
trúna og nú sé stundin að renna upp
15. desember og vonast hann til að
Viðar sjái sér fært að heimsækja
Fleetwood og taka þátt í athöfninni
þegar minnisvarðinn verður afhjúp-
aður.
Fiskiríið glæðist aftur þó að það
megi vera meira að mati áhafn-
arinnar. Lífið fer í fastar skorður,
vinna, borða og sofa. Sex tímar á
vakt og sex tíma frívakt með smá-
tíma í tölvuleiki og tónlist eftir mat-
inn eða gláp á gervihnattarsjónvarp,
en fljótlega sigrar þreytan og svefn-
inn. Ræs! Næsta vakt. Tíminn er
fljótur að líða og næsta vakt er byrj-
uð áður en varir.
200 fiskar af handahófi
Fiskistofa fylgist með bæði á
staðnum og úr fjarlægð. Ragnar
Guðmundsson, veiðieftirlitsmaður
frá stofnuninni, er við eftirlitsstörf
um borð og tekur mælingar tvisvar á
sólarhring eða oftar ef ástæða er til
þess. Í hverju úrtaki eru rúmlega 200
fiskar af handahófi eins og þeir koma
inn á rúlluna. Verið er að fylgjast
með hvort fiskur reynist of smár á
veiðisvæðum svo ástæða sé til að loka
svæðunum tímabundið af þeim sök-
um. „Reglan er sú, að ef 25% eða
meira af þorskinum reynist undir 55
cm að lengd í einni eða fleiri mæl-
ingum á sama svæði, höfum við sam-
band við fiskifræðing á vakt hjá Haf-
rannsóknastofnun og leggjum til að
slóðinni verði lokað,“ sagði Ragnar
þar sem hann kepptist við að mæla
og lesa tölurnar inn á segulband sem
hann hafði um hálsinn. Upplýsingar
úr þessum mælingum eru svo not-
aðar hjá Hafrannsóknastofnun
vegna stofnstærðarmælinga á hinum
ýmsu tegundum.
Veiðieftirlitsmenn Fiskistofu fara
út með öllum bátum með mismun-
andi veiðarfæri á öllum veiðiskap.
Þeir fylgjast með að veiðileyfi séu
fyrir hendi, að afladagbók sé færð
eins og vera ber og eins ef þeir verða
varir við brottkast. Ragnar sagði að
fyrir hefði komið að þeir þyrftu að
gera athugasemdir um meðferð á
auðlindinni, því miður.
Í brúnni eru vaktaskipti eins við
önnur störf í skipinu. Sigurbjörn er
búinn að hreiðra um sig í stólnum og
Viðar er hvíldinni feginn. Sigurbjörn
hefur verið lengi skipstjóri hjá Þor-
birni hf. og lengst af síðustu árin með
togara félagsins, meðal annars
gömlu Sturluna GK, sem var lítill
skutari, gamla Þuríður Halldórs-
dóttir GK.
Línuskipið Sturla GK 12 hét áður
Guðmundur VE, loðnuskip sem bar
1.000 tonn af loðnu. Skip sem smíðað
var fyrir fjörutíu árum, en kom fyrst
til Íslands 1972. Því var breytt í línu-
skip fyrir tveimur árum í Póllandi og
er enn með gömlu aðalvélina, 1.100
hestafla M.A.K.-vél, þar sem ventl-
arnir eru handsmurðir, tifandi ofan á
rokknum.
Hljóðið er þungt í karlinum og
greinilegt að hann er ekki sáttur með
hvernig er komið fyrir íslenskri sjó-
mannastétt.
Máttlaus forusta
„Sjómannaforustan er máttlaus,“
segir hann og bætir við að þeir hefðu
aldrei átt að standa utan við án þess
að segja orð þegar peningarnir fóru
af stað í kvótaviðskiptunum. „Nú er
svo komið að hjá mörgum útgerðum
fást ekki Íslendingar á sjó og verið að
manna skipin með útlendingum, ein-
hverjum austanjárntjaldsmönnum.
Ég var að ræða í gær við vin minn
Guðmund Einarsson frá Bolung-
arvík, þar sem hann var að draga út
af Langanesi á Einar Hálfdán ÍS,
gamla Albatros frá Grindavík. Hann
hefur verið í miklum erfiðleikum með
að manna bátinn og nú er svo komið
að helmingur áhafnarinnar er Pól-
verjar. Þetta er ekki einsdæmi, því
svo sækir á víða,“ segir Sigurbjörn
og setur bógskrúfuna á til að fá bát-
inn meira á stjór í andófinu.
Fiskiríið er blettótt og ekki til að
ergja sig út af við þessar aðstæður.
„Í landi er stofnun sem kallast
Samkeppnisstofnun. Hún hefur ekk-
ert með það að gera hvort útgerð-
irnar eru að kaupa upp hver aðra í
nafni hagræðingar eða hvað þetta
allt saman heitir sem það er látið
heita. Auðvitað er verið að þjappa
öllu saman til að ekki sé samkeppni
um fiskinn og síðan eru sjómennirnir
látnir borga kvótann með í fiskverð-
inu sem ekki hækkar ár frá ári. Ég
verð að segja að eitthvað er að þessu
verðmyndunarkerfi, þegar fiskurinn
er dýrari í kaupum óveiddur sem
kvóti, en þegar hann stendur inni á
fiskmarkaðsgólfi, nýveiddur með
ærnum kostnaði, olíu, veiðarfærum,
mannakaupi og fleira og fleira,“ segir
Sigurbjörn og rýkur upp úr stólnum
því átaksmælirinn rauk upp.
Hann hefur hraðar hendur um
stjórntækin því enginn tími er til að
standa í brasi sem fylgir því að slíta
línuna. Þar með var það tækifæri um
hugrenningar skipstjórans runnið út
í sandinn að sinni.
Morgunblaðið/Kristinn Benediktsson
Í brúnni Sigurbjörn Guðmundsson skipstjóri ásamt Viðari Benediktssyni
afleysingarskipstjóra og syni sínum Birgi.
Eftirlit Fulltrúi Fiskistofu, Ragnar Guðmundsson, að störfum.
Hundleiðinlegur
veiðiskapur í
kalda og straumi
Það er töluverð vinna í því að leggja línu, sem er
jafnlöng og leiðin milli Reykjavíkur og Akureyr-
ar. Kristinn Benediktsson brá sér í línuróður með
Sturlu GK í kalda og straumi.
Veiðar Það hefur yfirleitt verið mokfiskirí á línuna síðustu ár. Línan Krókarnir eru margir, upp í 45.000 í sjó í einu.
krben@internet.is
Í HNOTSKURN
»Næturvaktin hafði lagt 30rekka um nóttina. Hver
rekki var með 1.520 króka
þannig að alls um 45 þúsund
krókar voru í sjó
» Í trollinu var gamallstrompur af gufutogara og
reyndist hann vera af breska
togaranum Goth frá Fleet-
wood, sem hafði horfið 1948