Sjómannablaðið Víkingur


Sjómannablaðið Víkingur - 01.07.1954, Blaðsíða 16

Sjómannablaðið Víkingur - 01.07.1954, Blaðsíða 16
Gísli Konráðsson: Jón Emarsson á Sauðá Einar hét maður, er sagt er byggi í Ketu á Skaga og svo á Gauksstöðum. Þeir voru bræður hans Teitur í Ketu og Arngrímur á Gauksstöðum. Hans son var Pétur Arngrímsson, glímumaður mikill. Hann fékk Bjargar, dóttur Dúks-Árna í Sæmundarhlíð. Þau Pétur Arngrímsson og Björg bjuggu á Geirmundarstöðum, urðu ei gömul og fóru bæði í sömu gröf. Jón Einarsson, bróðurson Arngríms, var hraustmenni mikið, meðal- maður að vexti, en mjög riðvaxinn, breiðleitur, sléttur á kinn og dökkur á hár. Reri hann ungur litla hríð út á Skaga, en fáa vetur suður. Miklu var Jón upp- vöðslumeiri þegar á unga aldri en Arngrímur bróðir hans, er lundhægur var; er og oft sagt, að Jón kallaði hann bleyðu eina sínka, því Arngrími græddist fé miklu meira Jóni, er mjög var örr af fé þá til var, og kall- aðir voru þeir óskaplíkir. Var það og enn, að Arn- grímur var þurrlyndur, en Jón gleðimaður mikill, lét og ekkert fyrir brjósti brenna og hirti ei um, hver í hlut átti. Það var, er Jón Einarsson mundi nær hálfþrítugur, að hann lá með grasafólki fram í Tjarnadölum eða Þjófadölum, þar áður hétu Hvinverjadalir. Jón var einn karla við grösin og unglingur sá er Jón hét Jóns- son, Styrbjörnssonar, er síðan var ýmist kallaður Jón stutti, Staðar-Jón eða Vatnshlíðar-Jón, og lengi var lausamaður. Hefur hann frá þessu sagt, því ei vildi Jón Einarsson sjálfur um það ræða. Margt var kvenna með þeim á grasafjallinu. Var það þá í göngu einni, er þoka var á, að maður allgildlegur kom til grasakonu einnar, þar hún var ein. Spurði hann hvaðan fólk þetta væri. Hún segir: „Úr Skagafirði". Frétti hann þá, hvað margt karlmanna væri með því. „Einn", kvað hún, „og unglingur lítill, á hann að gæta hrossanna". Hún spyr þá, hvaðan hann var. Hann lézt sunnan úr Biskups- tungum. Skildu þau við það. Gat hún um þetta við tjaldið, er til svefns var gengið. Jón Einarsson kvaðst hyggja, að maður sá hefði logið að henni, hvaðan hann væri, því engin tjöld lægi þar í námunda sunnan eða austan. Var sem honum þætti þetta grunsamlegt og mælti ei um fleira. Það var litlu síðar, að Jón litli fór til hrossa, og er hann kemur aftur segir hann sig vanta 3 hestana beztu og einn frá folaldsmeri, er hann hafði aldrei við skilið. Jón Einarsson kvað það ei mannlaust orðið hafa, fór síðan á stað með sveininum og kvaðst vilja sjá, hvað dyggilega hann hefði að gætt. En er til hrossanna kom sá Jón, að sveinninn hafði satt sagt. Tók Jón þeim þá 2 hesta, riðu þeir þá ei lengi áður Jón kæmi á þriggja hesta spor í moldarflagi. Riðu þeir þá sem hvatast í þá átt, er sporin lágu, og ei langt áður þeir sæi tvo menn ríðandi og teyma lausan hest. Þekkti Jón þar hesta sína. Kallar hann þá hátt, — var hann og maður skapharður og bráðlyndur, og heimti að þjófar þeir sleppti hestunum. Stöldruðu þeir þá við og báðu hann sækja þá, ef hann þyrði og hefði þrek til. Jón hafði járnbúna svipu í hendi allþunga, en í því þeir stigu allir af hestum, óð Jón að þeim og sló af öllu afli svipuskaftinu í höfuð öðrum þeirra, svo hann svimaði við og rauk út af í öngvit, en sá eftir var réðst móti Jóni. Glímdu þeir allsterklega langa hríð, að ei sást fyrir hvor af öðrum bera mundi áður útilegumað- urinn féll. Kyrkti Jón hann, þó ærin væru umbrot hans meðan. En Jón skar þann, er í öngvitinu lá, og var Jón svo afarreiður, að hann æskti, að leika mætti hann svo við fleiri þjófa og illræðismenn. Dysjaði þá síðan í moldflagi einu og tók hesta sína, en bannaði sveininum um að geta við neinn mann, og það enti Jón stutti meðan Jón Einarsson lifði, þó síðar segði hann frá því. Var og ymtur mikill á því, að Jón hefði úti- legumann eða menn drepið. Það hélt Jón stutti, að lík- ast væri sem hamremmi eða berserksgangur færi að Jóni, er hann fékkst við útilegumenn þessa. Væri hann og sumar það allt skaphægri en venja hans var til, er þeir menn sögðu, er með honum voru. En það er frá Jóni stutta að segja, að fyrst var hann húskarl á Eeynistað, en síðan lausamaður og græddi þá ei alllítið fé í útróðrum sínum. Gerði síðan fóstbræðralag við Jón smið Rögnvaldsson. Bjuggu þeir þá á Sjávarborg, er Jörgen danski reið um Norðurland. Eftir það skildu þeir félag sitt og kvonguðust. Fékk Jón Rögnvaldsson Ragnheiðar Þorfinnsdóttur frá Brenniborg og Sigxíðar Símonsdóttur Bekks, en Jón stutti Guðrúnar dóttur Magnúsar bónda í Vatnshlíð, Ásgrímssonar. Ei átti Jón stutti börn með henni né öðrum konum. Dó hann vestur á Fjósum í Svartárdal um áttrætt. 3. Jón Einarsson kvongaðist; ætlum vér hann byggi allan sinn búskap að Sauðá, Reynistaðarklausturjörð einni. Formaður var hann góður og aflamaður, reri og hvert vor til Drangeyjar nema hafís meinaði, reri og oft í hákarlalegur innan úr Sauðárkrók allt norður á Svörtubrún eða Ketubrúnir út með Skaga. En það var vor það, er Reykjarharðindin hófust (1783), að Jón 142 VIKlN G U R

x

Sjómannablaðið Víkingur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Sjómannablaðið Víkingur
https://timarit.is/publication/335

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.