Neisti - 20.05.1984, Side 17

Suður-Ameríka
Verkafólk tekur forystu,
vinnur bandamenn.
Eftir því sem baráttan gegn einræðis-
st jómum þessara landa hefur vaxið hef-
ur hlutur iðnverkalýðsins og námu-
verkamanna orðið meira áberandi.
Verkafólk hefur verið knúið til aðgerða
vegna kreppunnar og aðhaldsaðgerða
og hefur skilið hve brýna nauðsyn ber til
að hrifsa til sín helstu mannréttindi úr
höndum herforingjanna til að geta betur
snúist gegn kaupráni og skerðingu fé-
lagslegrar þjónustu.
Jafnframt hefur verkafólk með bar-
áttuaðferðum sínum vísað á bug til-
raunum borgaralegrar stjómarandstöðu
til að takmarka baráttuna við að ná aftur
lýðræðislegum réttindum. Verkafólk
heimtar ekki bara „frelsi" heldur
líka „brauð og atvinnu". Verkafólk í
Bólivíu hefur t.d. ekki látið við það sitja
að komið hefur verið á „lýðræði" held-
ur efast um réttmæti þess að ríkisstjóm-
in fari eftir heimsvaldasinnuðum fyrir-
mælum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins.
Verkafólk hefur fundið mikilvæga
bandamenn meðal annarra kúgaðra
hópa í þjóðfélaginu. Á sjötta og sjöunda
áratugnum sættu bændumir í Bólivíu
sig fullkomlega við hemaðareinræði
Banzers og Barrientos en nú hafa þeir
komið fram sem skipulagðir og ákveðnir
bandamenn verkalýðsstéttarinnar. í
Chile vom hveitibændur, nautabændur,
vörubílstjórar og smákaupmenn helstu
stuðningsmenn afturhaldsins fyrir tíu
árum. Nú blasir gjaldþrot við þeim og
hafa þeir bæst í hóp andstæðinga
Pinochets. Námsmenn gegndu sérstak-
lega mikilvægu hlutverki í Uruguay en
þar heyrist oft slagorðið: „Verkamenn
og námsmenn sækjum saman fram“.
Endurheimt lýðréttinda og fall her-
foringjastjóma setur ný verkefni á dag-
skrá hjá verkafólki og bandamönnum
þess. Á næstunni má búast við tímabili
mikillar stéttabaráttu milli verkalýðs og
bænda annars vegar og borgarastétta og
heimsvaldasinna hins vegar þar sem
reynir á hvor aðilinn er sterkari.
Nú hafa myndast möguleikar fyrir
nýja hópa byltingarmanna sem náð geta
saman við reynda byltingarsinna sem
dregið hafa lærdóma af ósigrum tveggja
áratuga og þeim sigrum sem unnist hafa
síðan 1979. Nú er hægt að færa sér í nyt
áunnin lýðréttindi og byggja upp bylt-
ingarsinnuð verkalýðssamtök, ná
áheym og stuðningi meðal stórra hópa
öreigastéttarinnar og bandamanna
hennar og marka stefnu í yfirstandandi
félagslegum og efnahagslegum baráttu-
málum sem miðar að valdatöku verka-
lýðs og bænda.
Borgaraflokkarnir hafa
engar lausnir
Ríkjandi stétt og heimsvaldasinnar
vita vel að þetta em mál málanna hjá
alþýðu manna í löndum Suður-
Ameríku. Þess vegna reyna þeir að
forða því að múgurinn taki völdin með
því að vekja upp gamla, frjálslynda og
þjóðernissinnaða flokka. Sumir þeirra
hafa enn tiltrú fólksins vegna ofsókna
sem þeir hafa sætt af hálfu herforingja-
st jómanna eða minninga um félagslegar
ráðstafanir sem þeir hafa beitt sér fyrir
þegar þeir vom við völd fyrir áratugum.
Þannig er t.d. hluti gömlu þjóðlegu
byltingarhreyfingarinnar við völd £
Bólivíu en 1952 var hún í forystu fyrir
vinsælli byltingu gegn gömlu fámennis-
stjóminni. Róttæki flokkurinn sem nú
er við völd í Argentínu hafði ekki sigrað
í frjálsum kosningum síðan 1928. Þó
Kristilegir Demókratar í Chile hafi fagn-
að valdaráninu þar árið 1973 em þeir nú
í forystu fyrir baráttunni gegn Pinochet.
En þessi taktík er áhættusöm fyrir
valdhafana sem ekki hafa mikið svig-
rúm. Borgaralegir stjómarandstöðu-
flokkar hafa lent í miklum erfiðleikum
með að hafa taumhald á almennri and-
ófshreyfingu þegar hún er einu sinni
komin af stað. Ef þeir hika og reyna
málamiðlanir við einræðisherrana verða
þeir fljótt óvinsælir og missa forystuna
til verkalýðsaflanna. Ef þeir komast til
valda geta þeir ekki uppfyllt þær vonir
sem bundnar hafa verið við þá en það
hafa þeir Siles í Bóhvíu og Alfonsín í
Argentínu fengið að reyna. Kreppan í
undirstöðum efnahagslífsins og þrýst-
ingur frá heimsvaldasinnum valda því að
þeir geta þetta ekki. Þegar frjálslyndir
borgarar reynast ófærir um að sh'ta af sér
spennitreyju kapítalismans geta róttæk
verkalýðsöfl auðveldlega unnið til sín
fylgi þeirra meðal lýðsins.
Langvarandi stöðugleiki þar sem
borgaralegt lýðræði ríkir er því úti-
lokaður í Suður-Ameríku. Slíkt stjóm-
arfar mun alla tíð lenda á steðja verka-
lýðsstéttarinnar og almennrar and-
spymu og undir hamri heimsvaldastefn-
unnar sem reynir að ná meiri verðmæt-
um frá hálfnýlenduheiminum.
Þegar iðnaðarframleiðslan í heims-
valdalöndunum minnkaði, féll mjög
skyndilega niður eftirspum eftir hráefn-
um eins og chileönskum kopar, bóhví-
önsku tini og brasilísku jámi. Þetta
þýddi verðlækkun á þessum hráefnum.
Heimskreppan orsakaði líka minnkandi
sölu á vömm eins og argentínsku og
uruguayönsku kjöti, brasilísku kaffi
o.s.frv. Eftir því sem vemdartollastefna
færðist í aukana í heimsvaldalöndunum
varð erfiðara að selja iðnframleiðslu
frá þessum löndum. Á sama tíma hélst
verðlag á olíu, neysluvömm og vélum
frá heimsvaldalöndunum hátt.
Afleiðingarnar urðu harkaleg
greiðsluþrot þessara landa. Argentína
og Bólivía hættu að geta greitt erlend lán
á réttum gjalddögum. Bankakerfið í
Chile hmndi. Brasilía, sem skuldar meir
en nokkurt annað land í heiminum eða
90 milljarða dollara komst einungis hjá
greiðsluþroti með því að semja upp á
nýtt við lánadrottna sína í heimsvalda-
löndunum um endurgreiðslur en þeir
óttuðust um stöðugleika bankakerfisins.
Allt þetta hafði í för með sér versn-
andi Hfskjör verkalýðs og bænda. Bank-
ar í heimsvaldalöndunum skám niður
lán til rómönsku-Ameríku. Alþjóða-
gjaldeyrissjóðurinn krafðist aðhaldsað-
gerða ef veita ætti meiri lán. Raunlaun
og félagsleg þjónusta vom skert enn
frekar. Gengisfelhngar helltu meiri oh'u
á verðbólgubálið sem var þó ærið fyrir
víðast hvar. Vegna harðskeyttrar út-
Iánastefnu og minnkandi eftirspumar
eftir neysluvömm varð mikið um gjald-
þrot hjá litlum og meðalstórum fyrir-
tækjum sem framleiddu fyrir innan-
landsmarkað en það jók enn atvinnu-
leysið. Smábændur lentu í miklum
þrengingum vegna lækkandi verðs á
afurðum og minni lána til kaupa á út-
sæði, áburði og vélum.
Að öðm óbreyttu hefðu svona efna-
hagsþrengingar í kjölfar ógnarstjómar í
mörg ár átt að auka enn frekar á von-
leysi fólks. En fleiri þættir spiluðu inm'.
í Nicaragua sannaðist 1979 þegar
Somoza var steypt af stóli og bændur og
öreigar sigmðu þjóðvarðhð hans sem
fengið hafði þjálfun í Bandaríkjunum
að enginn harðstjóri er ósigrandi
hversu grimmilega sem hann beitir valdi
sínu. Svipaða sögu er að segja frá íran
en sama ár var keisaranum sem CIA
hafði komið til valda steypt af stóli í
geysilega fjölmennri uppreisn. í E1
Salvador og Guatemala og annars stað-
ar þar sem einræðisherrar ríktu með til-
styrk Bandaríkjastjómar kom til vopn-
aðra fjöldauppreisna og á Grenada var
harðstjórinn Gairy gerður landrækur og
ríkisstjóm verkalýðs og bænda komið á
'egg-
Þessir sigrar komu í kjölfarið á ósigr-
um heimsvaldasinna í Indokína og sunn-
anverðri Afríku þar sem nýlenduveldi
Portúgala liðaðist í sundur. Um þetta
leyti fór póitískur orðstír kúbönsku bylt-
ingarinnar vaxandi vegna aðstoðar
Kúbu við andheimsvaldabaráttu í
Afríku og góðrar frammistöðu Fidels
Castro sem talsmanns hagsmuna hálfný-
lendnanna þegar hann var formaður
samtaka óháðra ríkja.
Þessi þróun vakti vonir hjá alþýðu
manna í Suður-Ameríku á meðan efna-
hagskreppan gróf undan félagslegum
grundvelli einræðisstjómanna. Við mið-
stéttum sem fram til þessa höfðu sætt sig
við einræðisstjómimar vegna þess að
þær höfðu „stöðugleika" í för með sér
17