Vikan - 28.02.1980, Síða 50

Undarleg atvik — Ævar R. Kvaran
SKUGGALEG
FORTÍÐ
Eg veit ekki hvort þú ert mér sammála.i
lesandi góður, en ég veit fátt jafnheill-
andi og manneskjur. Það er gaman að
virða fólk fyrir sér, þegar það veit ekki af
því. Strætisvagnar og veitingastaðir eru
hentugar athuganastöðvar til slíkra
iiluta. Einkanlega þykir mér þetta
skemmtilegt erlendis, þegar maður er
nokkurn veginn viss um að líta viðkom-
andi manneskju aldrei framar. Reyndar
hefur það líka oft fyllt mig einkenniiegri
saknaðartilfinningu.
Maður veltir því fyrir sér hvað búi á
bak við þetta andlit. Hver er þessi
persóna? Hver er gleði hennar og sorg?
Hvað hefur hún lifað?
Við skulum nú til gamans bregða
okkur vestur til Bandaríkjanna og nema
staðar I borginni Worchester í
Massachusettsfylki. Við erum stödd i
veitingahúsi við þjóðveginn út úr
borginni. Bak við afgreiðsluborðið er
maður um sextugt að sinna afgreiðslu-
störfum. Við skulum nú virða þennan
mann ofurlítið fyrir okkur meðan við
drekkum kaffisopann okkar.
Hann er í lægra lagi, grannholda.
Langir fingur fagurrar handar gætu
tilheyrt listamanni. Hann er fríður
sýnum. Grátt hárið í vöngunum setur
fyrirmannsblæ á persónuna. Snoturt
yfirskeggið er líka aðeins farið að grána.
Röddin er lág og þýð og viss menningar-
blær á framburðinum, sem maður getur
varla vænst af afgreiðslumanni i slíku
veitingahúsi. Já, við nánari athugun
minnir hann jafnvel dálítið á hinn
geðslega leikara Ronald Colman.
Engirm gefur honum neinn sérstakan
gaum nema við. í augum viðskiptavina
er hann ekkert annað en afgreiðsluþjónn
sem á að afgreiða þá í hvelli.
En við höfum þegar tekið eftir því að
hann er frábrugðinn venjulegum
þjónum. Forvitni okkar vaknar.
Við skulum nú skyggnast inn í fortíð
þessa manns og ganga úr skugga um
það, hvort grunur okkar um það að
hann sé eitthvað annað en starf hans
bendir til er réttur eða ekki.
Hann heitir Arthur Barry og er
fæddur í þessari sömu borg, Worchester,
árið 1896. Hann var eitt af níu börnum
írskra innflytjendahjóna. Þetta var gott
fólk og öll systkin Arthurs komust vel til
manns og urðu sæmdarfólk. En hans
sjálfs biðu önnur óheillavænlegri örlög
og taldi hann eina ástæðuna til þess vera
þá að hann var orðinn líkamlega
fullþroska þegar 13 ára gamall. Hann
sætti sig því ekki við að umgangast jafn-
aldra sína. en lenti í þess stað i því að
verða eins konar sendill fyrir vissa
syndaseli.
Einn þessara manna var náungi að
nafni Lowell Jack og hann var
sérfræðingur í þvi að opna peninga-
skápa. En hann var að visu þá hættur
fyrri atvinnu og fékkst um þær mundir
við að framleiða nitroglycerin fyrir
innbrotsþjófa, sprengiefni sem meðal
annars er notað til að sprengja upp
peningaskápa. Hann þurfti á röskum
sendli að halda og réð Barry til starfans
gegn 4 eða 5 dala þóknun fyrir hverja
sendiferð. Og ekki leið á löngu áður en
Barry var talinn fullgildur og
trúverðugur í hópi glæpamanna borgar-
innar.
Barry framdi fyrsta innbrot sitt þegar
hann var 15 ára, en upp úr þvi hafði
hann 100 dali. Brátt fylgdu fleiri innbrot
i kjölfarið þangað til hann var stöðvaður
á" þessaTÍ hálu braut með því að vera
kvaddur til herþjónustu i heimsstyrjöld-
inni fyrri. Eftir stríðið settist hann að i
Wetý York. Það hvarflaði aldrei að
honum i neinni alvöru að afla sér heiðar-
legrar atvinnu. Vandinn var bara sá að
ákveða hvers konar þjófur hann ætti að
verða. Honum leist ekki á peningaskápa-
innbrot og honum fannst ósamboðið
virðingu sinni að stunda venjuleg
innbrot. Það var einungis ein tegund
þjófnaðar sem honum gast að. Það var
skartgripaþjófnaður.
Þegar hann nú hafði tekið ákvörðun
um það hverju hann ætlaði að stela var
aðeins eftir að ákveða frá hverjum ætti
aðstela.
Sjálfur hefur hann sagt svo frá: „Eg
tók eftir þvi að margar auðugar konur
voru vanar að fá sér hressingu á
skemmtistaðnum í Central Park. Ég hélt
því þangað, og þegar ég kom auga á
konu sem bar mikið af demöntum elti ég
hana að bílnum hennar og skrifaði niður
númer hans. Síðan hringdi ég til
miðstöðvar umferðarlögreglunnar og
sagði: „Þetta er Schultz umferðar-
lögregluþjónn, einkennisnúmer mitt er
465786. Það hefur orðið slys hérna og ég
þarf að fá nafn og heimilisfang eiganda
að New York-kadilják númer XYZ-123.
Skrifstofan gaf sér aldrei tíma til að
ganga úr skugga um hver Schultz
lögregluþjónn væri. Þeir gáfu mér bara
þær upplýsingar sem ég bað um.”
Barry valdi einnig fórnardýr sin úr
röðum heldra fólksins þegar nöfn þess
birtust í blöðunum. Einkum gætti hann
þess að gefa gaum að því þegar tilkynnt
var um samkvæmi á norðurströnd
Langeyjar (Long Island) en það var eftir-
lætisveiðiland hans.
Hann var vanur að koma bíl sínum
fyrir í námunda við húsið þar sem
samkvæmið fór fram. Siðan klæddist
hann samkvæmisfötum og stalst svo inn
i samkvæmið. Þegar það fór fram úti í
garði, eins og oft tiðkaðist, var þetta
sérstaklega auðvelt því þá þurfti hann
ekki annað en klifra yfir limgerði eða
vegg og taka fullt glas af bakka hjá ein-
hverjum þjónanna og hverfa síðan inn í
hóp gestanna. Eftir það var auðvelt að
reika inn í húsið og festa sér vel I minni
herbergjaskipun og reyna að komast að
raun um líklega felustaði fyrir skartgripi.
Það kom aldrei fyrir að nokkur efaðist
um rétt hans til að vera viðstaddur slik
tækifæri. Framkoma hans var lýtalaus
og málfarið í besta lagi. Já, hann hefði
jafnvel getað leikið á sjálfan Breta-
konung i þeim efnum. Og reyndar gerði
hann það eitt sinn, þegar Játvarður VIII
var prins af Wales.
Hann hitti prinsinn á bar árið 1924 og
geðjaðist hinum tigna manni svo vel að
honum að þeir drukku saman þó nokkra
stund og lét prinsinn þá móðan mása en
hefur ef til vill verið heldur opinskár því
nokkrum dögum síðar braust þjófur inn
á heimili þar sem frændi prinsins, Louis
Mountbatten lávarður, og frú hans
héldu til sem gestir húsráðanda og
komst undan með 150.000 dala virði í
skartgripum.
Á árunum 1925-’26 var þýfi hans að
jafnaði orðið um 500.000 bandarískir
dalir á ári. En hylmararnir, sem hann
seldi þýfið, vildu ekki nema mestu
dýrgripina og greiddu vitanlega aðeins
brot af sannvirði þeirra. Barry var vanur
að losa sundur hálsfestar, nælur og þess
háttar gripi og hirða aðeins úr þeim
stærstu steinana og fleygja hinu. Hann
var tíður farþegi á ferjubátum. Mátti þá
oft sjá myndarlegan heldri mann standa
út við borðstokkinn og fleygja í sjóinn
einhverju sem líktist helst vindlaöskju.
Þögn og fimleikur einkenndu verk
hans. Þannig hurfu t.d. um hábjartan
dag skartgripir sem metnir voru á
700.000 dali úr hótelíbúð frú James P.
Honahue, en hún var dóttir hins stór-
auðuga F. W. Woolworths sem allir
kannast við. Þjófnaðurinn var framinn
meðan frúin sat í baði sínu í aðeins
nokkurra feta fjarlægð. Þerna var i
næsta herbergi og nuddkona i öðru.
Hvorug þeirra heyrði minnsta hljóð.
Meðal hinna stolnu gripa var demants-
hringur, sem var yfir 50.000 dala virði,
og perluhálsband, sem var metið á
hvorki meira né minna en 450.000 dali.
Höfuðsmaður í lögreglunni, sem
fjallaði um málið, sagði: „Hver sá sem
hefur tekið þessar perlur var handviss
um hvað hann var að gera. Það voru
fimm perluhálsbönd i skúffunni og voru
fjögur þeirra eftirlíkingar. Og þær voru
svo vel gerðar að varla var á færi nema
sérfræðings að greina þær frá dýr-
gripunum.”
Eitt verkiðskaut lögreglunni verulega
skelk í bringu. Barry hafði komist að
raun um að auðkýfingur einn geymdi
skartgripi sina í peningaskáp sem var í
öðrum skáp í svefnherbergi hans. Barry
gerði sér lítið fyrir og klifraði upp stiga í
svefnherbergið, læddist að skápnum og
kippti peningaskápnum upp á herðar sér
án þess að minnsta hljóð heyrðist til
hans. Þetta sýnir að Barry var maður
rammur að afli, þótt ekki væri hann
hávaxinn. Siðan fór hann með peninga-
skápinn sömu leið og hann kom.
Barry framdi 150 meiriháttar þjófnaði
en var aðeins dæmdur fyrir einn þeirra.
Það var 100.000 dala virði af skart-
gripum sem hann stal frá Jesse
nokkrum Livermore, fjármálamanni í
Wall Street.
Kl. 2.30 að morgni þess 29. mai 1927
klifruðu þeir Barry og félagi hans,
„Boston Billy” Monaghan, upp stiga og
komust þannig inn í herbergi á annarri
hæð sem gestir húsráðenda, herra og frú
Aronsohn. dvöldust i. Hjónin vöknuðu
þegar í stað. „Gott kvöld,” sagði Barry
sinni rólegu og þýðu rödd. „Við erum
bara komnir til þess að hirða skart-
gripina. Vinsamlegast forðist allan
æsing.” Síðan klippti hann sundur
simaþræðina í svefnherberginu.
„Guð,” sagði frú Aronsohn, „ég held
það sé að tíða yfir mig.” „Nei, fyrir alla
muni frú," sagði Barry. „Má bjóða yður
aspirín?”
„Já, það held ég,” sagði frúin. Og hún
reis úr rekkju til þess að ná í aspirínið
meðan Barry valdi úr skartgripunum á
snyrtiborðinu. Þar lá meðal annars
armbandsúr en slíka gripi hirti hann
venjulega ekki. En þar eð þetta úr var úr
hvítagulli og hann virti það á 1500 dali
tók hann það. „Fyrir alla muni takið þér
ekki úrið mitt," sagði herra Aronsohn.
„Þetta er gjöf frá móður minni.”
„Jæja,” sagði Barry. „Ég hef sjálfur
átt móður. Og ef þér takið þessu með
jafnaðargeði, þá kann ég að skilja það
eftir hjá Livermore-hjónunum á útleið.”
Því næst fóru þeir Barry og
Monaghan til svefnherbergis Livermore-
50 Vikan 9. tbl.