Æskan - 01.04.1994, Síða 4

LÝÐVELÞISSTOFNUNIN
Eflaust vitið þið
öll aó eftir fáeina
daga verður lýð-
veldið ísland fimm-
tíu ára, í skólum og
fjölmiðlum hefur
verið fjallað um
stofnun lýðveldis á
íslandi 17. júní
1944, sjálfstæðis-
baráttuna, hug-
sjónir fólks og drauma, lífshætti og
veruleika á þeim árum.
í raun var íslenska lýðveldið end-
urreist á Þingvöllum 1944. Það var
stofnað 930 af frjálshuga forfeðrum
okkar - á þeim sama stað.
Fyrir hálfri öld ritaði Guðjón Guð-
jónsson, þá ritstjóri Æskunnar, grein
í blaðið okkar. í henni lýsir hann af
næmleik þeim tilfinningum sem
bærðust í brjósti fólks. Því á vel við
að birta hluta hennar hér:
VEGAMÓT
„Dagana 24.-26. júní 1930 var há-
tíð haldin á Þingvöllum við Öxará,
hinum fagra og fornhelga stað, og
mun hún öllum minnisstæð er við
voru. Nær þrjátíu þúsundir manna
sóttu samkomuna eða um þaó bil
fjórði hver maður á landinu. Hátíðin
var haldin til að minnast þess ein-
stæða atburðar að þá voru liðin þús-
und ár frá því er Alþingi var sett á
þessum stað í fyrsta sinni og stofn-
aó með lögum frjálst og sjálfstætt
lýðveldi á íslandi.
Nú er fyrirhuguð önnur þjóðar-
samkoma á Þingvöllum 17. júní sem
vonandi er að ekki stafi minni Ijómi
af en Alþingishátíðinni 1930. Þá eiga
að rætast óskadraumar vormanna
íslands, foringjanna í frelsisbarátt-
unni á þessari öld og síðastliðinni,
draumurinn um það að ísland verði
aftur frjálst og sjálfstætt ríki. Þá á að
endurreisa íslenska lýðveldið á Þing-
völlum.
NÝR DAGUR RENNUR
Mér er í fersku minni eitt atvik frá
hátíðinni á Þingvöllum árið 1930 og
sennilega er svo um fleiri. Tveir dag-
ar hátíðarinnar voru liðnir og aðfara-
nótt hins síðasta voru margir á ferli.
Veður var eins fagurt og framast
varð á kosið, milt og hlýtt. Litadýrð
sólarlagsins var máð og kulnuð og
hálfgagnsæ húmblæja sveipaði
hraunið og fjöllin. Kyrrðin var svo
djúp að eyrað nam fremur en heyrði
nið vatnanna sem ár og síð falla
óséð fram undir úfnu yfirborði
hraunsins, þungum og óstöðvandi
straumi.
Er leið að óttu braust skyndilega
gullinn bjarmi fram
undan Ármanns-
felli og breiddist
óðfluga um aust-
urloftið. Fjalla-
skuggarnir urðu
djúpbláir og purp-
uralitir og svo
brunaði sólin fram
undan feilinu.
Mannfjöldinn, sem
vakað hafði í tjaldborginni, varð eins
og töfrum bundinn og frá sér num-
inn, heillaður af fegurð hins rísandi
dags. í dreymnum fagnaðarsvip
mannanna mátti lesa meira eða
minna Ijóst hugboð um að þessi
dýrðlegi morgunn væri tákn þess að
nýr dagur í þjóðlífi íslendinga væri
að renna, bjartur og fagur.
Allir góðir íslendingar, ungir og
gamlir, munu sameinast í þeirri ósk
að þetta hugboð rætist og leggja til
þess alla orku sína, manndóm og
drengskap. En mestu máli skiptir
hvernig hin unga og vaxandi kynslóð
bregst við og rækir skyldurnar við
sjálfa sig og ættjörðina. Ef hún legg-
ur sig alla fram í hverju góðu máli og
lætur jafnan vitið, drenglyndið, hóf-
semina og mannúðina vera Ijós á
vegum sínum mun þjóðinni farnast
vel. Þá mun lýðveldishátíðin á Þing-
völlum verða vígsluhátíð nýrrar og
fagurrar gullaldar."
(Grein Guðjóns Guðjónssonar ritstjóra
ÍÆskunni, 6.-7. tölublaði 1944. Stytt).
4 Æ S K A N