Jörð - 01.10.1943, Blaðsíða 10

eru þegar raunverulega úr gildi gengin, þó að
eftir sé að ganga frd bókstafnum og það verði að bíða
hentugleika.* — Allir lögfræðingar og margir menntaðir
leikmenn þekkja hin lögfræðilegu orðlök „de facto“ (—
raunverulega) og „de jure“ (að lagabókstaf). Það er al-
kunna, að rás viðburða breytir á stundum viðhorfum, er
tilteknir samningar eða tiltekin lög byggjast á, þannig,
að engnm dettur í lmg að ganga eftir framfylgingu samn-
ingsins eða lagaálcvæðisins. Það er orðið úrelt, „de facto“
úr gildi, þó að bókstafnum sé ekki enn breytt, annað
Iivort af trassaskap, gáleysi, vanafestu, eða af þvi, að
bentugleikar eru beinlínis ekki til þess um liríð. Standa
þá fyrirmælin enn í gildi „de jure“ — en það er bara
ckki tekið til greina, þegar þau eru ú r gildi „de facto“.
Þetta dstand er einmitt hér um að ræða. Ríkissljóri fer
liér vitanlega með vald konungs, úr þvi sem komið er,
þangað til forseti verður kosinn. Sendisveitir íslands í
Bandaríkjunum og Bretlandi starfa vitanlega áfram og
erlendar sendisveitir sömuleiðis bér á landi, þó að svo fari
— sem vonandi verður ekki langt að bíða — að Danir
gætu í sjálfu sér tekið aftur við umboði fvrir oss i utan-
ríkismáfunum.
Þá skal aðeins vikið að skilningi stjórnmálamanna vorra
og alþjóðlegum nútímaskilningi á orðinu „fullveldi“ og
á bina svonefndu norrænu samvinnu. Svo er belzt að sjá
sem stjórnmálamenn vorir lifi svo að segja algerlega í
úreltum 19.-aldar-bugmyndum um fullveldi og meini með
því nærri því bið sama og einangrun. Hins vegar virðist
svo af nútíma umræðum um fullveldi erlendis, sem erf-
itt verði fvrir bvaða ríki sem er að komast bjá því að
taka þátt i bandalögum, er í öryggisskyni befti einstakl-
ingssjálfsræði bvers einstaks ríkis á ýmsan liátt, sem varla
* Þetta er einmitt það, sem yfirlýsing Alþingis 17. Maj 1941
fjallar raunverulega um, þar sem tekið er fram, að ísland hafi
orðið rétt til sambandsslita (vegna rásar viðburðanna), en muni
ekki nota hann til hins ýtrasta, að þvi er form snertir, þangað
til betur standi á.
262
JÖRÐ