Sjómannadagsblaðið - 01.06.1976, Page 54

og þar með einnig til samvizku samfélagsins. Og ég
veit, að þú tekur undir það með mér, að væri sú skír-
skotun virk, ef menn kæmu til hans í einlægni og segðu
í auðsveipni við hans vilja og anda: Segðu okkur
bræðrunum báðum, öllum, mér og hinum, hvað er
rétt, hvernig við eigum að skipta með okkur, þá yrðu
hnútarnir leystir, flækjurnar greiddar.
II.
I guðspjallinu talar Jesús um efnahagsmál á sinn
sérstæða hátt. Hann staðhæfir eitt, sem varla verður
véfengt: Þótt einhver hafi allsnægtir, þá er líf hans ekki
tryggt með því. Og til áréttingar segir hann dæmisögu
um ríkan mann.
Hvað er að vera ríkur?
Svarið er ekki svo einsætt sem ætla mætti. Ríki-
dæmi er teygjanlegt hugtak og breytilegt.
Þegar ég var barn í sveitinni minni eystra í grennd
við sjó, þótt þar væri nær aldrei farið á sjó, til þess var
brimströndin of óvarin og háskaleg, þá mátti sjá troll-
arana, eins og þessi skip voru almennt kölluð þá, ösla
úti fyrir, rétt að segja við fjöruborðið, og ausa upp afla.
Og þá var það almenn skoðun þar í sveit, að sá, sem
væri svo heppinn að komast á trollara, yrði ríkur
maður. Það var talið geysilegt keppikefli ungum
mönnum. Og það komst enginn nema hann hefði
sambönd. Menn komust ekki í hásetarúm á togara
nema „gegnum klíku“, svo notað sé hversdagslegt nú-
tímamál. Og þetta var áður en vökulög voru sett, áður
en löggjafinn fór að sporna við takmarkalítilli vinnu-
þrælkun á þeim sjómönnum, sem með höndum sínum
sneru gróttakvörnum gullsins. Menn voru sem sé al-
mennt svo fátækir á íslandi í þá daga, að krónurnar,
sem menn gátu unnið sér inn og átt fríar eftir vertíð á
togara, voru í augum manna of fjár. Það þótti mikið
happ fyrir sveitapilt, sem hugði á búskap, að komast í
þessa feitu atvinnu. Sá mundi á skömmum tíma eign-
ast fúlgu til þess að koma sér upp bústofni, hann
mundi koma undir sig fótum og búa að því til margra
ára.
Þannig var þá. Það breytist margt frá einum tíma til
annars.
En sumt breytist ekki. Það er t.d. alveg óbreytt
staðreynd þetta: Þótt einhver hafi allsnægtir, þá er líf
hans ekki tryggt með eigum hans.
Með þessu er Jesús ekki að segja, að allsnægtir séu
neinn hégómi, því síður slæmur hlutur í sjálfu sér. Því
fer fjarri. Það er enginn hégómi, að sulturinn, sem var
alltaf á næstu grösum á íslandi áður fyrri og árvíst
fyrirbæri víða í byggðum, jafnvel þótt sæmilega áraði,
er úr sögunni. Það er ekki lítilvægt, að sú tíð er horfin,
þegar menn kepptu um hvert handarvik og voru
öfundaðir af því að komast í þann þrældóm, sem var
hverjum meðalmanni ofraun til langframa. Það er
enginn hégómi, að maður skuli ekki þurfa að horfa
upp á horuð börn, sín eigin eða annarra.
En það eru til lönd og þau hvorki fá né smá, þar sem
hungrið er landlægt og hörmungar skortsins blasa við
hvar sem farið er. Slík lönd eru ekki fjær en sem nemur
skemmtiflugi til mjög sóttra sólarstranda. Hvernig
þessi gífurlegi munur á kjörum á þessum litla hnetti er
til kominn og hvort hann sé eðlilegur, það er spurning,
sem vert væri að hugsa út í. Eg er hættur að skilja
hvernig það má vera, að þetta skuli ekki óróa samvizku
heimsins framar en orðið er. Og það væri líka vert að
hugleiða, hvernig ísland hefur á skömmum tíma
komizt úr örbirgð í allsnægtir. Er það sjálfsagður
hlutur? Og hlýtur þetta svo að verða um alla framtíð,
hvernig sem öllu vindu fram og hvernig sem menn
haga sér, sóa, heimta og svindla?
III.
Hvað sem þessu líður, þá er eitt óhaggáð: Lífið er
ekki tryggt með allsnægtum. Það sýnir dæmi ríka
bóndans og óteljandi önnur. Það skiptir að sjálfsögðu
engu, að það er bóndi, sem tekinn er til dæmis. Hann
hefði eins getað verið útgerðarmaður, óbreyttur sjó-
maður eða enn annað. Og þegar litið er á hið jákvæða
í þessari sögu, þá er um mann að ræða, sem gengur vel,
atvinna hans gefur góðan arð, hann hefur mikið upp
úr sér, hagur hans stendur með blóma. Jákvætt allt
vissulega. Ekki er Jesús neitt óhýr yfir slíku. Hann
varar aldrei við í nöldurón. Hann er ekki sjúklega
tortrygginn á lífið og gjafir þess, hann getur vel séð
geisla án þess að minna á einhvern skugga um leið.
Honum er gjarnara að muna og þakka það, að þyrn-
arnir eru með rósum en að rósir bera þyrna.
En Jesús gleymir aldrei stóru spurningunni: Hvert
stefnir þú? Hver ertu innst? Hvernig skiptirðu við
sjálfan þig? Hvað ertu öðrum mönnum?
Jesús varar við af því hann veit hvers virði lífið er.
Hann kom hingað í þetta útver, sem heitir jörð, kom
hingað til þess að ganga um borð á því skipi, sem vér
erum munstraðir á allir saman og vér vissum ekki,
hvaðan það lagði út og ekki heldur hvert það er að
fara, vitum ekki, hvað er fyrir stafni — brot og brim-
strönd eða höfn. Og vér þekkjum næsta lítið inn á
sjókortið og erum ekki rétt vel læsir á kompásinn og
kunnara en frá þurfi að segja, að það er auðgert að
hrasa á dekkinu. Jesús kom til þess að vera með inn-
anborðs og standa þar við hliðina á hverjum einum.
Hann veit hver þessi undarlega sigling er, ferðin um
lífsins haf, veit hvernig á henni stendur og hvert halda
skal, hann kann á kortið og áttavitann.
Nú segir hann hér sögu af manni, sem var framsýnn
og forsjáll og duglegur og hafði uppi miklar áætlanir.
Allt jákvætt út af fyrir sig. En hann gleymdi einu.
Hverju? Ég þarf ekki að svara því. Þú ert búinn að
46 SJÓMANNADAGSBLAÐIÐ