Ægir - 01.01.1951, Side 13

Æ G I R
7
Basjarútgerð Hafnarfjarðar tuttugu ára.
Viátal viá Björn jóhannesson.
1 uinróti síðustu áratuga hefur margt
sogazt í kaf, er áður flaut vel uppi, en
onnað stungið upp kolli, seih fyrr mátti
ehki örla á. Þannig háttar ælíð, þar sem
einhvcrju miðar fram á leið. Ekki eru ýkja
mörg ár undan, síðan bæjar- og sveitar-
fólög töldu þá eina leið hæfa í afskiptum
sinum af þegnunum, ef þá bar upp á sker,
:*ð miðla þeim úr fátækrasjóði. En afskipta-
laust var það látið af yfirvöldum sveita og
kæja, þótt hina sömu menn skorti markað
fj’rir vinnuafj sitt. í þessum efnum hefur
orðið mikil breyting. Hór verður hún ekki
rakin, en aðeins á hana minnzt vegna þess,
að hún liefur nokkra þýðingu haft fyrir at-
vinnuþróun þjóðarinnar, og þá eldvi sizt
fyrir sjávarútgerð og fisldðnað.
Jafnan er örðugt að fullvrða, hvar kveik-
**r að einni eða annarri huginynd kann
fyrst að liafa legið, því að eldd flíka allir
hugdettum sínum. En hversu sem því Jcann
:*ð vera farið, er haft fvrir satt, að Hannes
Hafliðason, forseti Fiskifélags Islands, hafi
fyrstur íslenzkra manna orðað það, að bæj-
arfélag keypti togara og gerði út. Var það
i öndverðri fyrri lieimsstvrjöld, að liann
vildi láta Reykjavíkurbæ brjóta ísinn og
ráðast í slílct. Eigi þarf að fjölyrða um,
hvað úr því varð. Mörg ár liðu, og það féll
í hlut annars bæjarfélags að gera þessa til-
raun. Og það, sem olli því, að í liana var
ráðizt, var nýtt viðhorf þeirrar sameignar-
stofnunar, er við köllum bæjar- eða sveit-
arfélag, til einstaklingsins, lil þeirra, sem
eiga sitt undir atvinnumarkaðnum. Það var
sem sé valið á milli þess að slcapa vinnu-
marlcað og lúta happi eða liættu, sem því
hynni að fylgja, og hins, að taka króka-
laust á sig' þær byrðar, sem ónógur vinnu
markaður hlýtur jafnan að hafa í för með
sér.
Bæjarstjórn Hafnarfjarðar varð fyrst til
þess að fara þessa ótroðnu leið, þ.’e. a. s.
meiri hluti hcnnar, og nú er svo Jcomið, eftir
tveggja áratuga reynslu, að nálega allir
lcaupstaðir landsins hafa runnið í slóðina.
Nýlega ræddi ég við Björn Jóhannesson í
Hafnarfirði um Bæjarútgerð Hafnarfjarðar,
en hann hefur lengst af þann tíma, sem
bæjarútgerðin hefur starfað, setið í bæjar-
stjórn og starfað hjá bæjarútgerðinni sem
fulltrúi i nær áratug. Hann er því hnútum
öllum kunnur.
Ég spurði Björn fyrst um tildrögin til
Bæjarútgerðar Hafnarfjarðar, en því svar-
aði hann á þessa leið:
„Svo horfði í byrjun árs 1927, að at-
vinnuleysi mundi verða milcið í Hafnarfirði
þá um veturinn. Meiri hluti bæjarstjórnar,
cr þá var skipaður Alþýðuflokksmönnum,
geldc jjess elclci dulinn, að leita þyrfti ein-
hverra ráða til þess að auka vinnumark-
aðinn í bænum, ef eklci ætti að gerast mjög
jiröngt i búi hjá sjómönnum og verkamönn-
um. Undan þessum rifjum var það runnið,
að bæjarstjórnarmeirihlutinn hreyfði þeirri
hugmynd að taka togara á leigu og gera
hann út yfir vertíðina. Mætti það mjög
mildlli ándúð hjá minni hlutanum, en hún
var að vettugi virt og afráðið að talca tog-
arann Clementinu á leigu að hálfu við út-
gerðarfélagið Alcurgerði. Leið svo vertíð-
in og veturinn, að margir Hafnfirðingar, er
mundu hafa haft lítið fyrir stafni, unnu við
litgerð jiessa á sjó og landi. Um sumarið
flaut einnig allmilcil atvinna til bæjarbúa
vegna Clementinuútgerðarinnar. Þegar ver-
tíð laulc, slepptu leigutakar, Hafnarfjarðar-
bær og Alcurgerði, skipinu. Beinn hagnaður
af þessari útgerð var lítill, og var hann lát-
inn ganga til stúdentagarðsins.
Þessi litla reynsla lofaði því fremur góðu,