Morgunblaðið - 28.02.2009, Page 28

28
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 28. FEBRÚAR 2009
Einar Sigurðsson.
Ólafur Þ. Stephensen.
Forstjóri:
Ritstjóri:
STOFNAÐ 1913
Útgefandi: Árvakur hf., Reykjavík.
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal.
Útlitsritstjóri:
Árni Jörgensen.
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á slóðinni http://morgunbladid.blog.is/
Átökum umbreyt-ingar á
lögum um Seðla-
banka Íslands er
nú lokið. Þau
hafa tekið of mikinn tíma og
orku hjá stjórnmálamönn-
unum. Þótt sjálfsagt hafi
verið að Alþingi vandaði sig
við setningu þeirra hefur
umræðan um of farið um
víðan völl og snúizt um ann-
að en aðalatriði. Önnur brýn
hagsmunamál fyrirtækja og
almennings hafa ekki ko-
mizt á dagskrá á meðan
stjórn og stjórnarandstaða
hafa þjarkað um Seðlabank-
ann.
Nú verður almenningur
að vona að stjórnmálamenn-
irnir geti snúið sér að þeim
málum. Tíminn, sem núver-
andi ríkisstjórn hefur fram
að kosningum, er skammur.
Val ríkisstjórnarinnar á
seðlabankastjóra til bráða-
birgða er snjallt. Svein Har-
ald Øygard uppfyllir allar
þær kröfur, sem gerðar eru
til seðlabankastjóra um
menntun og reynslu sam-
kvæmt nýju lögunum og
raunar gott betur. Sér-
staklega vegna þess að hann
er settur til skamms tíma er
ágætt að enginn þurfi að
velta fyrir sér tengslum
hans eða fortíð hér innan-
lands. Maðurinn getur ein-
faldlega gengið
beint til verks og
óskandi er að
hann fái til þess
vinnufrið.
Stjórnarand-
staðan á Alþingi leggst von-
andi ekki í fleiri lagakróka
til að vefengja að rétt hafi
verið að ráðningu hins nýja
seðlabankastjóra staðið.
Kostirnir við að fá útlending
í starfið, að minnsta kosti
um skamman tíma, liggja
nefnilega í augum uppi.
Reynsla Øygards af því að
fást við bankakreppuna í
Noregi á sínum tíma, kynni
hans af hinum alþjóðlega
fjármálaheimi og tengsl
hans við pólitíska stefnu-
mótun í heimalandinu eru
allt augljósir kostir. Hann
nálgast efnahagsvanda Ís-
lands sem fagmaður, frjáls
af tengslum við hina oft og
tíðum þröngu umræðu hér á
landi. Sér til fulltingis hefur
hann Arnór Sighvatsson að-
stoðarseðlabankastjóra, sem
er í hópi virtustu og hæf-
ustu hagfræðinga landsins.
Líta verður á ábendingu
norskra stjórnvalda um
Øygard sem enn einn vin-
argreiðann úr þeim ranni.
Norðmenn hafa ásamt Fær-
eyingum staðið þéttast við
bakið á okkur Íslendingum í
erfiðleikunum að undan-
förnu.
Kostirnir við að fá
útlending í starfið
liggja í augum uppi}
Vinnufriður?
Það er ekkiraunhæft að
Íslendingar og
Norðmenn taki
upp mynt-
samstarf,“ sagði Jens Stolten-
berg, forsætisráðherra Nor-
egs, í viðtali við fréttastofu
Sjónvarps á fimmtudags-
kvöld. „Norska krónan er
bundin við norska þjóð og
verður því ekki tekin upp af
öðrum. Evran byggir á gjald-
eyrissamstarfi margra þjóða
og hana er hægt að taka upp
gangi þjóðin í Evrópusam-
bandið.“
Svo mörg voru þau orð
norska forsætisráðherrans og
verða vart afdráttarlausari.
Steingrímur J. Sigfússon
fjármálaráðherra hefur verið
helsti talsmaður þess að skoða
möguleikann á samstarfi við
Norðmenn. Ástæður Norð-
manna fyrir að vilja slíkt sam-
starf gætu helgast af því að
þeir vildu að Íslendingar
stæðu áfram með þeim í EES-
samstarfinu og þar með utan
Evrópusambandsins. „Ég
leyfi mér að fullyrða, og ég
hef býsna góð sambönd í
norskum stjórn-
málum, að ósk af
þessu tagi yrði
ekki hafnað,“
sagði Steingrímur
í viðtali fyrir stjórnarskipti.
Það kann að vera hægt að
rekja það til einhverra vær-
inga í norskum stjórnmálum
að vísbendingar Steingríms
skuli stangast á við fullyrð-
ingar forsætisráðherrans.
Nú hafa hins vegar verið
tekin af öll tvímæli um mögu-
leikann á því að taka upp
norsku krónuna á Íslandi.
Forsætisráðherra Noregs
hefur ekki áhuga á slíku sam-
starfi og færir að því einföld
og skýr rök. Það væri harla
undarlegt að taka upp norsku
krónuna í óþökk Norðmanna.
Og það sama á reyndar við um
aðrar fjallabaksleiðir, sem
nefndar eru í gjaldmið-
ilsmálum að því er virðist í
þeim tilgangi einum að kom-
ast hjá þeim kosti, sem blasir
við: Inngöngu í Evrópusam-
bandið og upptöku evru í
framhaldinu. Einhliða upp-
taka erlends gjaldmiðils getur
ekki verið lausn til frambúðar.
Norska krónan er
fyrir Norðmenn}Skýrt svar Stoltenbergs
N
ú er ég eldri en tvævetur í starfi
mínu sem blaðamaður, en þó
ekki miklu eldri en það. Fjöl-
miðlalandslagið á Íslandi hefur
á þeim tíma sem ég hef starfað
á Morgunblaðinu nánast umturnast og reynd-
ustu blaðamenn hafa upplifað breytingar á
starfsumhverfi sínu sem líkja mætti við bylt-
ingu. Þrátt fyrir að ákveðinni óvissu hafi verið
eytt hvað eignarhald á Morgunblaðinu varðar,
þora fæstir að varpa öndinni léttar án þess að
svolítill fyrirvari sé á þeim útblæstri. Nýju
eigendurnir eiga enn eftir að sanna fyrir
starfsmönnum Morgunblaðsins en ekki síður
fyrir þjóðinni að þeir séu ábyrgðarfullir eig-
endur fjölmiðils í landi sem á í miklum vanda.
Ég vil trúa því að svo sé.
Að undanförnu hefur sú krafa heyrst að
fjölmiðlar ættu að biðjast afsökunar á því að hafa ekki
staðið sína plikt í góðærinu. Gagnrýnin er sú að þeir hafi
flutt fólki gagnrýnislausar fréttir af viðskiptalífinu og
jafnvel upphafið útrásina. Vel má vera að íslenskir fjöl-
miðlar hefðu getað gert betur í þeim fréttaflutningi en
hins vegar má ekki gleyma því aðhaldi sem fjölmiðlarnir
þó veittu viðskiptalífinu. Hér í Morgunblaðinu var ekki
skortur á gagnrýni í garð ofþenslunnar í fjármálakerf-
inu, hvort sem var á almennum fréttasíðum blaðsins eða
í forystugreinum þess. Ég man vel eftir því að í þau
skipti sem Morgunblaðið tók ekki undir með greining-
ardeildum bankanna eða öðrum klappliðum útrásarvík-
inganna, var blaðið harðlega gagnrýnt fyrir
skemmdarverkastarfsemi, öfundsýki, sér-
hagsmuni og að fréttaflutningurinn hlyti að
ráðast af einhverju öðru en þeirri skyldu
blaðsins að miðla fréttum til lesenda sinna.
Mér dettur ekki í hug að halda því fram að
fréttaflutningur blaðsins hafi verið óskeikull
en ónýtur var hann ekki. Langt því frá.
Með hvaða hætti fjölmiðlar ættu að biðjast
afsökunar er mér heldur ekki ljóst. Þeir sem
hafa farið fram á slíkt bera greinilega ekki
mikla virðingu fyrir fjölmiðlastéttinni og hafa
ábyggilega aldrei gert. Þvert á trú þeirra er
það hins vegar ekki svo að blaðamenn séu
beðnir – og hvað þá skyldaðir til – að skrifa
gegn betri vitund eða samvisku. Blaðamenn
bera persónulega ábyrgð á skrifum sínum og
það er ekki síður ritstjóranum mikilvægt að
slík vinnubrögð séu bæði virt og viðhöfð á hverjum degi
og við vinnslu hverrar fréttar. Ef ekki væri fyrir þennan
óskrifaða sáttmála nyti blað eins og Morgunblaðið ekki
mikils trausts. Eða samræmist það kannski hugmyndum
þeirra sem kalla á syndajátningu fjölmiðlanna, að sér-
hver blaðamaður stígi fram og biðji þjóðina afsökunar?
Það sjá allir að það gengi ekki upp. Sú stétt sem ég til-
heyri er vönd að virðingu sinni og þetta skyldu allir þeir
sem hafa áhuga á að reka fjölmiðil vita. Þá virðingu er
ekki hægt að hafa af okkur blaðamönnum án þess að um
leið sé gerð gróf aðför að frelsi þjóðarinnar.
hoskuldur@mbl.is
Höskuldur
Ólafsson
Pistill
Er mönnum treystandi?
FRÉTTASKÝRING
Eftir Andra Karl
andri@mbl.is
T
VEIMUR málum var vís-
að frá Hæstarétti um
miðja viku vegna ann-
marka á kæru til rétt-
arins. Það kom lög-
mönnum nokkuð í opna skjöldu enda
sömu vinnubrögð viðhöfð við kæru
úrskurðar héraðsdóms og venjulega.
Hjá Hæstarétti fengust þau svör að
verið væri að skerpa á í samræmi við
ný sakamálalög sem tóku gildi um
áramót.
Í báðum tilvikum var um að ræða
gæsluvarðhaldsúrskurði og við upp-
kvaðningu í héraði var bókað eftir
sakborningum að þeir kærðu úr-
skurðinn til Hæstaréttar. Ekki var
hins vegar bókað í hvaða skyni kært
var og var því ekki komist hjá frávís-
un, skv. dómum Hæstaréttar.
„Púritanískur formalismi“
„Þetta hefur ekki komið upp áður
í tengslum við gæsluvarðhald. Það
hefur verið venjan, í tíð eldri laga, að
bókað var eftir sakborningi að hann
kærði úrskurðinn. Síðan sendi mað-
ur inn nánari rökstuðning, eins og ég
gerði,“ segir Sveinn Andri Sveins-
son, lögmaður í öðru málinu.
Sveinn tekur fram að þótt áhrifin
hafi ekki verið mikil í málinu –
gæsluvarðhaldið rann út í gær – sé
makalaust að sakborningur sé látinn
dúsa í gæsluvarðhaldi á þeim grund-
velli að kröfugerð hans sé ekki ná-
kvæmlega bókuð. „Við erum ekki að
ræða víxilmál, heldur frelsissvipt-
ingu. Það er ekki hægt að afgreiða
slík mál með púritanískum formal-
isma.“
Þessi nákvæmni Hæstaréttar
komst fyrst í hámæli 19. janúar sl.
Þá vísaði Hæstiréttur frá dómi máli
ákæruvaldsins á hendur athafna-
manninum Jóni Ólafssyni vegna
meintra skattalagabrota.
Í því tilviki var ekki litið til nýju
laganna, heldur þeirra eldri. Voru
sömu rök færð fyrir frávísun eða að
tiltaka bæri „í yfirlýsingu um kæru í
hvaða skyni kært væri og hvaða
kröfur væru gerðar“.
Helgi Magnús Gunnarsson, sak-
sóknari efnahagsbrota, var ósáttur
við þessa lyktan mála, enda hafði
hann fyrir réttinum vísað til dæma í
dómaframkvæmd þar sem slík bók-
un var látin átölulaus. Segir þá í
dómi Hæstaréttar: „Tilvik, sem
[Helgi Magnús] hefur vísað til í
þessu sambandi, eiga það sammerkt
að úrskurður eða ákvörðun hefur
verið bundin við eitt efnisatriði og
aðeins snúið að lögreglustjóra eða
ákæranda sem eina gagnaðila sak-
bornings sem kærði, en þegar svo er
ástatt getur enginn vafi verið um í
hvaða skyni kært sé.“
Umræddir gæsluvarðhalds-
úrskurðir bera það einmitt með sér
að aðeins er um eitt efnisatriði að
ræða. Taka ber þó fram að sakborn-
ingur getur einnig farið fram á
styttra gæsluvarðhald, en ekki að-
eins að fella úrskurðinn úr gildi.
Rætt meðal héraðsdómara
Símon Sigvaldason, formaður
dómstólaráðs, segir dómana benda
til að breytingar hafi orðið hjá
Hæstarétti. „Í tíð eldri laganna voru
samsvarandi ákvæði um að menn
skyldu taka fram í hvaða skyni kært
væri, en það var sjaldnast gert.
Þannig að Hæstiréttur er kannski að
leggja strangari línur hvað þetta
varðar undir það síðasta.“ Hann seg-
ir að menn verði að laga sig að breyt-
ingunum og þær verði án efa ræddar
meðal héraðsdómara.
Þorsteinn A. Jónsson, skrif-
stofustjóri Hæstaréttar, bendir á að
um áramót hafi tekið gildi ný lög um
meðferð sakamála. Hann segist ekki
hafa borið saman ákvæðin í nýju lög-
unum og þeim gömlu en „það er
skerpt á þessu í nýju lögunum og við
fylgjum því“.
Hæstiréttur fer fram
á meiri nákvæmni
Morgunblaðið/Kristinn
Hæstiréttur Íslands Farið er fram á meiri nákvæmni við kæru úrskurða.
144. gr. laga um
meðferð opinberra mála
[…]
2. Kærandi skal lýsa kæru sinni
innan þriggja sólarhringa frá
því hann fékk vitneskju um þá
úrlausn sem hann vill kæra.
3. Kæru skal lýst bréflega til
dómara eða með bókun í þing-
bók og skal koma fram í henni
í hvaða skyni kært er og hvaða
kröfur séu gerðar, svo og aðrar
athugasemdir og skýringar
sem kæranda þykir ástæða til.
193. gr. laga um
meðferð sakamála
[…]
Nú vill maður kæra úrskurð og
skal hann þá lýsa því yfir innan
þriggja sólarhringa frá því að
hann fékk vitneskju um úr-
skurðinn.
Sé kæru lýst yfir á dómþingi
má kærandi láta við það sitja
að bókað verði um hana í þing-
bók, þar á meðal í hvaða skyni
kært er. Að öðrum kosti skal
hann afhenda héraðsdómara
skriflega kæru þar sem greint
skal frá því hvaða úrskurður sé
kærður, kröfu um breytingu á
honum og ástæður sem kæra
er reist á.
Skriflegri kæru skulu fylgja ný
gögn sem kærandi hyggst bera
fyrir sig.
Ákvæði gömlu og
nýju laganna