Ritmennt - 01.01.2001, Síða 138

Ritmennt - 01.01.2001, Síða 138
INGI SIGURÐSSON RITMENNT Óðinn 28 (1932), bls. 49. Jón Helgason (1866-1942). ýmsu leyti af kenningum þýzkra guðfræð- inga á 19. öld. Nýja guðfræðin lagði áherzlu á sögulega, gagnrýna umfjöllun um Biblíuna og vildi laga guðfræði að hugmyndaheimi nýs tíma. Hún fól í sér ákveðið andsvar við gagnrýni á kristindóm, sem tengist trú á mátt vísinda og framsókn pósitívisma í víð- um skilningi eftir um 1870. Um það leyti urðu þáttaskil í danskri hugmyndasögu vegna þessara hræringa. Det moderne gen- nembrud, sem Danir nefna svo og á einkum við bókmenntir á áttunda áratug 19. aldar, náði langt út fyrir svið bókmennta. Georg Brandes gegndi þar mikilvægu hlutverki.50 Áhrif hans komu skýrt fram í vaxandi ver- aldarhyggju meðal íslendinga, eins og raun varð á meðal Norðmanna. Einnig fól nýja guðfræðin í sér ákveðið andsvar við rétt- trúnaði, en djúpstæður ágreiningur hafði verið milli þeirra, sem aðhylltust guðfræði upplýsingarinnar, og hinna, sem fylgjandi voru rétttrúnaði.51 Áhrifa nýju guðfræðinnar fór að gæta meðal íslendinga um aldamótin 1900.52 Þau bárust mest frá Danmörku og Þýzkalandi. Áhrif hennar á íslandi eiga sér ákveðnar hliðstæóur í Danmörku53 og Noregi.54 í báð- um löndunum hafði stefnan veruleg áhrif, og stóðu deilur um hana áratugum saman. I Noregi má greina áhrif nýju guðfræðinnar 1880. í Danmörku voru deilurnar harðastar eftir aldamót. Margir áhrifamenn innan íslenzku kirkj- unnar á öndverðri 20. öld voru hlynntir nýju guðfræðinni. Má þar nefna Harald Níelsson, Jón Helgason, Sigurð Sívertsen og Þórhall Bjarnarson. Áratugum saman stóðu deilur innan kirkjunnar milli þeirra, sem voru undir áhrifum frá nýju guðfræðinni, og ann- 50 Sjá m.a. um danska hugmyndasögu á síðustu ára- tugum 19. aldar og öndverðri 20. öld Niels Thom- sen. Hovedstromninger 1870-1914. 51 Fjallað er um nýju guðfræðina á breiðum grundvelli í Friedrich Wilhelm Graf (ritstj.). Liberale Theo- logie. 52 Sjá m.a. um áhrif nýju guðfræðinnar á íslandi Pétur Pétursson: Þjóðkirkja, frelsi og fjölbreytni, bls. 226-32, 242-48. 53 Sjá m.a. um áhrif nýju guðfræðinnar í Danmörku P. G. Lindhardt. Den danske kirkes historie, 8. b., einlcum bls. 50-124. 54 Sjá m.a. um áhrif nýju guðfræðinnar í Noregi Einar Molland. Fra Hans Nielsen Hauge til Eivind Berggrav, einkum bls. 53-85. 134
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152
Síða 153
Síða 154
Síða 155
Síða 156
Síða 157
Síða 158
Síða 159
Síða 160
Síða 161
Síða 162
Síða 163
Síða 164
Síða 165
Síða 166
Síða 167
Síða 168

x

Ritmennt

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Ritmennt
https://timarit.is/publication/859

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.