Dagblaðið Vísir - DV - 14.03.2005, Blaðsíða 33

Dagblaðið Vísir - DV - 14.03.2005, Blaðsíða 33
DV Menning MÁNUDAGUR14.MARS2005 33 Lengi hefur staðiö til á þessum síöum að vekja athygli á yfirlitssýningu á litlu broti af lífsstarfi Harðar Ágústssonar sem nú stendur yfir á Kjarvalss^um. Hannes Lárusson skoðaði svMana. Nýstárleg og ögrandi sviðsetning á aldargömlu verki eftir sjálfan Strindberg! Er hann ekki hundleiðinlegur, stífur og sænskur í þokkabót? í Borgarleikhúsinu var hann testaður á föstudagskvöldið og reyndist sprellifandi í meðförum yngri og eldri leikara. Teikning Harðar af dómkirkjunni í Skálholti. Það er oft haft á orði þegar listir eru annars vegar að tíminn og sagan leiði í ljós hvert raunverúlegt gildi verkanna sé. Samtímamenn hafa það þó gjarnan í undirmeðvitund sinni hvað muni trúlega vera markverðast og hverjir hafi neistann. Ekki er þar með sagt að tipplað sé á tánum í kringum slíka menn í innihaldslausu dekri og látalátum, öðru nær, oft er á þá lagt alls konar vesen, mótdrægni og sinnuleysiskergja; kannski einmitt af því að undir niðri grunar menn að hina raunverulegu umbun sé einung- is að finna í vel unnu verki. í sýningarskrá á yfirlitssýningu á verkum HarðarÁgústssonar eru leidd "að því gild rök að Hörður eigi að baki frábært verk á sviði sjónlista á afar breiðum grundvelli. Mér sýnist eink- um þrennt iiggja árangursríku fram- lagi hans til grundvallar. Fyrsta og annað í fyrsta lagi er það skýrleiki. í flest- um verkum Harðar er að finna áber- andi skerpu í framsetningu, tækni og hugsun. Textar hans eru meitlaðir, algerlega án tilgerðar eða sýndar- mennsku en hverfast þétt um leið- andi hugsun. í myndverkum hans og hönnun er eins og blýanti, penna, pensli eða límbandi sé beitt sem rak- hnífur væri. í öðru lagi er það einurð, sá hæfi- leiki að geta þaullegið yfir viðfangs- efnum og þannig skyggnst inn í eðli þeirra og grundvöll. Hvergi kemur þetta skýr-ar fram en í rannsóknum Harðar á íslenskri byggingararfleifð sem eru slíkar á breidd og dýpt að halda mætti að þar væri um að ræða áratugavinnu heillar stofnunar frem- ur en eins manns verk. Það þriðja í þriðja lagi virðist mér öll verk Harðar byggja á ástríðu. Textar hans og myndverk eru innblásin og full af lífi og alúð, ávallt opin fyrir tilraunum og nýjum möguleikum. Sjónlist Harðar er miðlandi og í þeim býr ástríðufull en yfirveguð trú á betri heim. Þeir sem leggjaleið sína á Kjar- valsstaði til að skoða sýnishom af verkum Harðar Ágústssonar ættu að hafa þessa þrjá þætti í huga og gefa því gaum hvernig þeir kristallast í verkum hans og fordæmi. Á sýningunni er að finna afar framsækin og snjöll geómetrísk verk sem rekja má allt aftur til fyrri hluta sjötta áratugarins og náðu hámarki í einni eftirminnilegustu sýningu síð- ustu áratuga „Úr lit og formsmiðju" á Kjarvalsstöðum 1976. En drjúgur hluti þeirra verka, sem mörg voru unnin með lituðum límböndum, er nú aftur til sýnis á sama stað. Sýningarskrá Þá er sýningarskrá þeirrar sýningar vafalaust með því allra stílhreinasta sem gert hefur verið á því sviði hér- lendis. Einnig gefur hér að líta athyglis- verð sýnishorn af hönnun Harðar, auglýsingagerð og bókaskreytingum en á því sviði var hann um sumt frum- kvöðull og brautryðjandi. Hér eru einnig nokkur ágæt sýnishorn af vönd- uðum húsateikningum hans og ljós- myndum af sama efni, en fer þá heldur betur að þrengjast um í vestursalnum sem er miður því skoðun, rannsóknir og túlkun Harðar á íslenkri bygg- ingaarfleifð er viðamesti og líklega heil- steyptasti þátturinn í sköpunarstarfi hans. Sýningarstjórn Aðstandendur sýngarinnar, þeir Eiríkur Þorláksson, Pétur H. Ármanns- son og Guðmundur Oddur Magnúss- son hafa allir unnið harla gott verk í samsetningu sýningarinnar. Umhugs- unarefni er þó hvort ekki hefði verið réttara að leggja allt sýriingarrými Kjar- valsstaða undir sýriingu sem reyndar er nefnd því mMúðlega nafhi „Endur- reisnarmaður íslenskra sjónmennta". Þeir Helgi Hjáltalín og Pétur Öm hefðu vel haft efni á því að bíða í nokkra mán- uði með annars áhugaverða sýningu sfna í miðrýminu og hvfla hefði mátt sýningu Kjarvals í austursalnum á meðan. Meira pláss Myndlist Harðar hefði léttilega fyllt vestursalinn, hönnun hans miðrýmið og byggingalist hans og húsasaga aust- ursalinn, enda framlag Harðar Ágúst- sonar til íslenskrar sjónlistar og mynd- menningar slikt að Jóhannes Kjarval hefði sjálfur vafalaust ekki hikað við að lána honum allt húsið í nokkrar vikur; - karmski dugar þrátt fyrir allt ekki til að vera spámaður í sfnu föðurlandi. Hannes Lárusson ?2 wi.áí Liðsfonnginn verður þrír hermenn sem skemmta sér við pyntingar í stríðinu okkar meðan dóttir guðs horfir á í sendiferð sinni til að kynn- ast meinum og kveinum mannanna. , jö leikarar Leikfélagsins mættu níu lokaársnemum í leiklistardeild Listaháskólans. . Umsjón sviðsetningar var í höndum Benedikts Erlingssonar sem sneri heim skamma hríð til að koma leikgerð sinni á styttum Draumleik Strindbergs á svið, þessu sem er komið vel á annað hundraðið, skrifað 1901. Benedikt er flinkur maður, snjall og persónulegur leikari með háska- lega þungan og hættulegan tón í bland við hreinan trúðskap. Hann hefur sett nokkrar leiksýningar á svið, þekktasta tvfleik sinn eftir Gunnlaugs sögu Ormstungu, en síðar verk á borð við Skáldanótt, And Björk.., Fyrst er að fæðast og loks Vetrarævintýri. Að vinna skissur Sýningar Benedikts hafa tekið á sig einkenni hans: hann keyrir verkin áfram af hraða, stráksskap, er heill- aður af samlíkingu lífs og leiks, hann ítrekar fáa drætti í persdnusköpun leikaranna, nánast skissar þá, vill gjarna tengja leiksýninguna lífinu utan salarins og hrekkir markvisst áhorfendur með því að krossa skil leikrýmis og áhorfendasvæðis. Allt er þetta tíl staðar í Draumleik. Sér til samstarfs hefur hann valið Gretar Reynisson sem alltaf setur sterkan svip á þær sytiingar sem hann kemur nálægt með formlegum eigindum leikrýmis og einföldum lausnum sem fela oftast í sér skýra sögn um textann og heim hans. Gret- ar teiknar upp atriðin í skissum, nán- ast teiknar leiksýninguna frá upphafi til enda. Hann hefur afar sterkan stfl og mótar niðurskipan á sviðið af þjálfuðu auga myndlistarmannsins. Sýningar hans lifa í myndum löngu eftir að þeim er lokið. Til sóma Einn af þeim prúðu eljumönnum sem hefur unnið Leikfélaginu mikið gagn er Lárus Björnsson ljósahönn- uður - ljósameistari væri réttasta orð um hann eins og tíðkaðist hér fyrr- um. Hann er kallaður tíl að gera sýn- ingunni ljósheim sem hann gerir glæsilega. Lflca eru mættar Stefanía Adolfsdóttir búningameistari og Guðrún Þorvarðardóttir gervameist- ari. Þessi þrjú eru öll innanbúðar- menn í Borgarleikhúsinu. Það að þessi sýriing er skrambi góð og gæti varla átt betur við okkar tíma verður að skrifast á reikning þessa liðs, fyrst og fremst. Ungir og gamlir Það er raunar afar undarlegt að steypa saman í svona erfitt verk ný- græðingum og fóiki sem sumt hefur staðið á sviði í meira en háJfa öld. Úr- vinnsla Benedikts leggur ekki megin- áherslu á nemana, verkið er ekki val- ið til að gefa þeim bitastæðustu part- ana. Þeir sem yngstir eru í leikhóp LR í sýningunni eru Halldór Gylfason og Halldóra Geirharðsdóttír. Þau eru með gífurlega sviðsreynslu á þessu stóra sviði sem krakkarnir hafa enga. Hringur og flug eru í mikilli notkun en með fáum einföldum ráðum. Sýningin er afar hröð, sprengd áfram af eldsneytí Strindberg um ævarandi örlög hins borgaralega lífs - örlög okkar - hér og nú. Það sem gerir hana góða er grundvöllur per- sónusköpunar sem er hraðsoðinn, staldrar ekki við dýpri mið en tekur erkitýpur sem gefnar. Þetta eru fefld- lega margar persónur og hafa sumar ekki andlit heldur þjóta hjá í hvirfli hugmynda - eins og eindir í óreiðu umhverfis kjarna. Leikmyndin er reyndar það. Tóm kúla sporbauga á þriðju mannhæð sem veltur og lyft- ist. I senn stjarnlflcan, megingjarðir jarðar og mólekúl. Dóttir guðs kemur til jarðar Inn í þennan óreiðuheim er Agn- esi dóttur guðs hent, hann situr sjálf- ur og sefur á fyrsta bekk meðal áhorf- enda og dreymir jarðarför hennar en hún vill kynnast heimi mannanna og máli þeirra - kveininu. Manneskjan á svo ósköp bágt. Benedikt hefur stytt textann mikið, skorið úr honum mystíkina, hvesst hann og hert. Þýð- ing Hafliða færir tungutakið að hversdagsmáli. Hinum hátíðlega texta er úthýst í íslensku leikhúsi vegna þess að leik- hússtjórar og leikstjórar vantreysta áhorfendum, leikarar þora ekki að kljást við hann og því er tungutakinu sem hljómkviðu vísað út en horfið á svið talsmáta sem býr yfir þröngum merkmgarmiðum. Er það þess vegna sem bæta verður tónJist í allar sýn- ingar til að styrkja boð stemningar og glæða þær tónmáli? Meira að sjá og heyra Hvernig renna svo þeir þjálfuðu saman við hina óreyndari? Ljómandi vel. Það er einn kostur að Benedikt hefur skapað aðstæður til jafningja- fræðslu: hópurinn rennur vel saman, fólk hefur ekki tíma tíl að láta eftir sér kækina nema að litlu leyti og þeir fyrirgefast í áhugaverðri aðferð og glæsilegu útliti: en vitaskuld eru skiptin í mörgum tilvika ójöfh. Ég hefði viljað sjá meira af Orra og Söru: Ólafur Stefnn, Aðalbjörg og Atli taka á sig þríeitt hlutverk liðsforingj- ans og tengja okkur með óvæntum hættí við stríðið okkar í írak, en við greinum í raun ekki vel hve geta þeirra í raun er eftir kvöldið, hlut- verkin ná svo skammt. Leikfélag Reykjavíkur isamstarfi við Listaháskóla íslands sýnir á Stóra sviði Borgarleikhússins: Draumleikur eftir Ágúst Strind- berg. Þýðandi: Hafliði Arngríms- son. Leikstjórn og leikgerð: Bene- dikt Erlingsson. Leikmynd: Gretar Reynisson. Búningar: Stefania Adolfsdóttir. Lýsing: Lárus Björns- son. Tónlist: Pétur Þór Benedikts- son. Gervi: Guðrún Þorvarðar- dóttir. Hljód: Jakob Tryggvason og Pétur Þór Benediktsson. Leik- endur: Jóhanna Friðrika Sse- mundsdóttir, Pétur Binarsson, Guðmundur Ólafsson, Halldór Gylfason, Atli Þór Albertsson, Að- albjörg Þóra Árnadóttir, Ólafur Steinn Ingunnarson, Björn Ingi Hilmarson, Halldóra Geirharðs- dóttír, Oddný Helgadóttir, Guðrún Ásmundsdóttír, Sara Dögg Ásgeirsdóttir, Jóhannes Haukur Jóhannesson, Guðjón Davið Karlsson, Theodór Július- Frumsýning 11. mars 2005. Leiklis Meira fá þeir Jóhannes og Guðjón að reyna, jafnvel Oddný að ógleymdri Jóhönnu sem er meira og minna á sviðinu aJlan tímann í und- arlega statískri lfkamlegri túlkun og má telja umdeilanlega: Lagar dóttir guðs sig í engu að óreiðunni og meinsemi mannanna? Böndin itiilli okkar Aðalatriðið er að hér gefur að líta leikhóp sem er hispurslaus í þátttöku sinni með fólki sem gefur þeim ekk- ert eftir í smáum rullum og stórum. Upphaflegum erindum persóna er vel fyigt inn í nútímalega samsvörun svo það verður á köflum óþægflegt: Jiið áhrifamikla hlutverk konunnar sem límir og límir fær algerlega nú- tímalega vídd með einni límbands- rúllu. Brilljant. Og það eru fleiri slflc dæmi: gulu bönd lögreglunnar í einangrun pest- arinnar á sumardvalarstaðnum er annað dæmi, gamla konan sem þvær sviðið í leikhúsinu á stórri bónvél, notkun á lyftara í tvígang - þetta eru snjallar lausnir og einfaldar en tala skýru máli í samræmi við efni text- ans. Það er svo mikfll munur að hafa góðan texta. Það er kosturfnn við textaleikhúsið. Tvær skammar klukkustundir Sýningin öll er samfellt merki um vogun við fátækar aðstæður. Allir eru að og koma inn í sviðið í staðfastri vissu að það er stór tilraun í gangi - í hraðanum er afslappað en öruggt yf- irbragð. Fjörugt og heUlandi fas með einföldum boðum í hverri fireyfingu. Er ekki yfir neinu að kvarta, spyr les- andinn? Fyndnar og sjálfhverfar vís- anir í uppsagnir leikhúsanna nýlega, tónlist sem á köflum var óttalegt musak - þetta skiptir ekki máli í hinni stóru mynd. Þá er þetta sér- kennilega karllæg sýning: er fáan- legri betri texti nú um stundir tfl fem- inískrar tulkunar? Það er ástæða til að óska hópnum - stjórn sýriingar- innar og ungum og eldri leikurum til lukku með skemmtilega og leiftrandi sýningu. Okkur gefst ekld betri draumleikur í tvær skammar klukku- stundir á eynni í bráð og lengd. Páll Baldvin Baldvinsson

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.