Freyr - 01.03.1981, Blaðsíða 25

Riðan illvígasti sjúkdómur
í sauðfé nú
segir Ármann Gunnarsson, dýralæknir, í
samtali við Frey.
Riða í sauðfé er talin hafa boristfyrst í Svarfaðardal upp úr
1910, og má segja, að hún hafi verið landlœgþarsíðan, sagði
Ármann Gunnarsson, dýralæknir í Svarfaðardal, í viðtali
við Frey.
Menn vonuðu að takast mætti að
útrýma sjúkdómnum með fjár-
skiptunum upp úr 1950, en svo
varð ekki, því miður. Riðan er á
Dalvík og svo til á hverjum bæ í
vestanverðum Svarfaðardal og
staðfest á einum bæ á austurkjálk-
anum. Á Árskógsströnd er hún
búin að heita má, ber sáralítið á
henni, en hún var mögnuð þar fyrir
nokkrum árum. Hún hefur einnig
gert vart við sig í Ólafsfirði neðan-
verðum.
Veikin hagar sér þannig, að hún
virðist grassera í nokkur ár á
bæjum, drepur þá mikið, allt upp í
40—50 kindur á bæ á ári. Hún
herjar í nokkur ár, og síðan fer að
draga úr henni eftir svona 3—4 ár,
og svo eru dæmi til þess, að hún
hafi hreinlega hætt að drepa. Þetta
er fyrst og fremst af því, að menn
láta ekki lifa iömb á þessum tíma
og gera ekki mikið af því að kaupa
fé. Það verður að vísu oft lítið eftir,
en þá virðist koma upp sterkur
stofn, ónæmur fyrir riðuveiki.
Þetta er nú kannski helsta bar-
áttuaðferðin við riðu, þar sem
veruleg brögð eru að henni. Þess
þarf að gæta að láta ekki lömb lifa,
og alls ekki út af kindum, sem vitað
er, að hafa farið úr riðu. Menn
þurfa líka að vera mjög varkárir
með kaup og sölu á sauðfé, og
náttúrlega alls ekki að selja fé frá
þessum bæjum og kaupa ekki
nema að vel athuguðu máli og þá í
samráði við dýralækna og oddvita
og með leyfi Sauðfjárveikivarna.
Riðan leggst helst á fé á öðrum
og þriðja vetri. Þó kom upp eitt
tilvik, sem ég held, að sé einsdæmi.
í fyrra veiktist kind rétt fyrir ára-
mót, — hún var 7—8 mánaða —
það var staðfest sem riðuveiki á
Keldum. Einstöku sinnum sést á
veturgömu að vorinu, en yfirleitt
fara kindur úr riðu á öðrum vetri,
og þá er miðað við, að lömbin hafi
annað hvort veikst í móðurlífi eða
þá nýfædd.
Hins vegar ef fullorðnar kindur
eru keyptar á riðubæi, þá líður oft-
ast lengri tími, þangað til einkenni
veikinnar sjást á þeim, 2—4 ár.
Riðan er talin veirusjúkdómur, er
ekki svo? — Hefur tekist að
einangra veiruna?
Hún hefur ekki verið einangruð.
Talið er víst, að þetta sé smitefni,
sem líkist veiru, en ekki hefur tek-
ist að finna mótefni. Óhætt er að
segja, að þetta sé illvígasti
sauðfjársjúkdómur, sem nú er
þekktur hér á landi. Þessi sjúk-
dómur er þekktur víða um heim.
Ameríkumönnum hefur gengið
nokkuð vel að halda honum niðri.
Þeir hafa skorið niður alveg misk-
unnarlaust, þeir hafa nóga
peninga.
Hvernig berst veikin?
Hér um slóðir má í flestum til-
vikum rekja nýsmit á bæjum til
aðkeyptra kinda. Menn verða því
að fara mjög varlega í öll fjárkaup
á riðusvæðum, eins og ég sagði
áðan.
Dæmi eru til þess hér, að menn
hafi keypt inn í ósýkt fé sitt riðu-
veikar kindur af bæjum, þar sem
ekki var áður vitað um riðuveiki.
Þá er alltaf varasamt að selja
fullorðnar kindur frá ósýktum
stöðum inn á sýkta bæi, því þessar
kindur vilja leita á gamlar
heimaslóðir og geta þá verið sýktar
af riðu og smitað út frá sér.
Mér finnst margt benda til að
smit kinda berist aðallega við
beina snertingu t. d. í húsi eða
réttum, en síður í haganum, þó
engan veginn sé hægt að útiloka
þann möguleika.
Þeir bændur, sem lausir eru við
þennan vágest, þurfa því að vera
vel á verði og hýsa ekki ókunnugt
fé með sínu, ef nokkur grunur
leikur á að það sé af riðusvæði. í
því sambandi eru litamerkingar
auðvitað mjög gagnlegar.
(Sjá nánar um riðu í sauðfé í
grein eftir Pál A. Pálsson, yfir-
dýralækni, í Frey, nr. 18, 1978).
. J.J.D.
FREYR — 185