Freyr - 01.03.1981, Blaðsíða 9

helstu einkenni og taka alvarlega
grun um riðuveiki í hvert skipti
sem grunur vaknar. Því miður eru
mörg dæmi um það að riða hafi
borist til nýs staðar og festst í sessi
vegna aðgæsluleysis manna í þess-
um efnum.
Hvaða tjóni veldur riðuveiki?
Ekkert öruggt yfirlit er til fyrir
landið, en víða verða einstaklingar
fyrir miklu tjóni. Áætlað hefur
verið, að riðubæir þar sem verulegt
tjón verður séu yfir 150 á öllu
landinu. Þess eru nokkur dæmi að
menn missi um 30% af fé sínu
veturgömlu og eldra á einu ári.
Algengt er að menn missi 10%,
jafnvel ár eftir ár. Veikin getur líka
legið niðri um árabil og blossað svo
aftur upp. Oft verður þetta, þegar
menn kaupa að fé.
Eru þess dœmi að kindum geti
batnað riðuveiki?
Ekki er það talið, en einkenni geta
horfið um stund ef aðbúð batnar
og veikin er í byrjun. Annars er
erfitt að fullyrða nokkuð um þetta,
þar sem greining fæst varla fyrr en
kindin er dauð við skoðun á heila.
Hvar hefur riðuveiki síðast fundist
á nýjum svœðum?
Hún fannst s. 1. vetur í Biskups-
tungum en s. 1. vor í Jökulsárhlíð,
N-Múl.
I hættu fyrir riðusmiti frá Jök-
ulsárhlíð er allt Norð-Austurland.
Þar er sama uppi á teningnum og
þegar ákvörðun var tekin um
•ógun alls fjár á Brú á Jökuldal
fyrir tveimur árum.
1 hættu fyrir riðusmiti frá Bisk-
upstungum og Laugardal er mest-
allt Suðurland.
Auk þessara staða hefur riðu-
veiki fundist í mörgu fé á þekktum
riðubæjum og á nýjum bæjum á
eldri riðusvæðunum.
Hvar er ekki riðuveiki?
,,í»að er best að átta sig á því á
kortinu yfir útbreiðslu riðuveiki.
Annars er ekki allt sem sýnist í
þeim efnum.
Þess má vænta, að riðuveiki sé
víðar en þar sem hún hefur verið
staðfest nú. Einkennin eru breyti-
leg nokkuð og veikin hagar sér
misjafnlega frá einu svæði til ann-
ars.Þess eru dæmi að ein og ein
kind veikist og drepist úr riðuveiki
með löngu millibili. Þar sem ekki
er hirt um að kanna úr hverju van-
þrifakindur fara getur þessi veiki
dulist býsna lengi. Þetta er vitan-
lega stórhættulegt gáleysi. Þar sem
ekki hefur verið „von á“ riðuveiki
hafa menn með bestu samvisku
grafið uppdráttarskjátur eða það
sem er ennþá verra, látið þær liggja
úti um haga og jafnvel við hús fyrir
hræfuglum, hundum, rottum og
músum í hugsunarleysi eða þeirri
góðu trú, að þetta hafi nú verið
eitthvað sára saklaust, elli eða
gaddur eða annað venjulegt, sem
ekki taki að athuga.
Sem betur fer fækkar þeim sem
svona hugsa en þeir eru of margir
til ennþá, sem eru kærulausir fram
úr hófi í þessum efnum. Þannig er
kæruleysið orsök smitdreifingar.
Menn hafa allt of víða horft sljóum
augum á riðuveiki mánuðum
saman, jafnvel árum saman, án
þess að átta sig á því hvað var á
seyði. Sums staðar hafa menn
keppst við að baða fé hvað eftir
annað en féð hefur drepist úr riðu-
veiki engu síður. Kláði er áberandi
einkenni riðuveiki sums staðar,
annars staðar ekki. Menn hafa þá
haldið að þeir ættu í höggi við
fjárkláða.
Það er vissast að búast við riðu-
veikinni hvar sem er á landinu og
láta enga grunsamlega kind
órannsakaða. Hausinn þurfum við
að fá til rannsóknar ófrosinn á
fyrsta eða öðrum degi eftir að
kindinni er lógað og það þarf að
taka fram að rannsaka eigi heií-
ann. Við riðuveiki finnast ekki
sjúklegar breytingar annars staðar
en í heila. Öruggast er að hafa
samband við dýralækni og láta
hann svæfa kindina. Ekki er allt
riðuveiki, sem veldur uppdrætti,
því er vænlegast til árangurs að
senda öll innyfli úr uppdráttark-
indum til rannsóknar auk haussins
og alltaf ætti að fylgja greinargerð
með stuttri lýsingu á einkennum
sjúkdómsins o. fl. Sé rökstuddur
grunur um riðuveiki á nýjum stað
eiga menn rétt á bótum fyrir kind-
ur sem lógað er í rannsóknarskyni.
I rauninni ætti að greiða mönnum
verðlaun fyrir að finna slíkar kind-
ur á nýjum stöðum.“
Á hvaða svœðum hefur riðuveikin
verið staðfest?
„Hér er enn best að átta sig á
kortinu.
Hún er frá fornu fari þekkt á
Norðurlandi, á svæðinu frá Vatns-
dal til Eyjafjarðar. Sagt er að hún
hafi borist til þessa svæðis fyrir
einum 100 árum með innfluttum
hrútum. Hún fannst á Vestfjörð-
um, nánar tiltekið á Barðaströnd í
fyrsta sinn fyrir rúmum aldar-
fjórðungi, e. t. v. vegna flutnings á
forustufé. Mest hefur útbreiðslan
orðið síðustu 10 árin. Sú útbreiðsla
hefur orðið bæði innan gömlu
riðusvæðanna, sem nefnd hafa
verið, en meiri þó á sífellt nýjum
og nýjum svæðum með óþekktum
smitleiðum að mestu leyti.
Á Austurlandi frá Jökulsárhlíð
til Berufjarðar.
í Skjálfandahólfi frá Keld-
uhverfi og Mývatnssveit til
Tjörness, Húsavíkur, Aðaldals og
Reykjahverfis (e. t. v. byrjaði
riðan á Húsavík).
Til Vestur-Húnavatnssýslu til
Dalasýslu, til Mýrasýslu til Akra-
ness.
Um Landnám Ingólfs frá
Reykjavík og nágrenni til Kópa-
FREYR — 169