Freyr - 01.03.1981, Blaðsíða 26

Snorri- Rristjánsson, bóndi,
Krossum, Árskógsströnd.
Um riðuveiki á Árskógsströnd.
Riðuveiki í sauðfé var um tíma skæð á Árskógsströnd. Bændur þar beittu með góðum
árangri þeirri aðferð að lóga fé sínu, skipta um stofn og beita sóttvarnaraðgerðum. Virðist
riða að mestu vera gengin yfir þar í sveitinni. Snorri Kristjánsson, bóndi á Krossum skrifaði
eftirfarandi grein um þetta mál fyrir Frey.
Sem kunnugt er, var að opinberum
fyrirmælum allt sauðfé hér i Ár-
skógshreppi og nágrannasveitum
vestan Eyjafjarðar skorið niður
vegna garnaveiki, haustið 1949.
Ári seinna voru keypt lömb og
þau flutt inná svæðið og þeim
dreift til allra þeirra er átt höfðu
kindur áður og óskuðu eftir hinum
nýja fjárstofni.
Lömbin voru keypt í Mývatns-
sveit árið 1950 en í Höfðahverfi
árið 1951 (þingeyskur og vest-
firskur stofn). Á öðru ári eftir
fjárskiptin kemur riðuveiki á ein-
um bæ hér í sveitinni. Veikin fór
hægt af stað í fyrstu en magnaðist
verulega, er leið á árið, en á öðru
ári varð hún mjög svæsin og féll þá
um fimmti hluti fjárins.
Þegar svo var komið leitaði
bóndinn leyfis Sauðfjárveikivarna
til niðurskurðar og fjárskipta, en
vitað var að engin læknisráð komu
að haldi gegn veiki þessari.
Leyfið var veitt ásamt loforði
um einhvern uppeldisstyrk, enn-
fremur voru gefin fyrirmæli um
sóttvarnir í fjárhúsum, sem skyldu
einnig vera sauðlaus veturinn eftir.
Ekki var þá vitað um reynslu af
niðurskurði og skiptum á fé vegna
þessa sjúkdóms og því rennt
nokkuð blint í sjóinn um árangur.
Haustið eftir kaupir umræddur
bóndi fé úr nágrenni við sig í þeirri
góðu trú að þar væri um heilbrigt
fé að ræða.
En svo óheppilega vildi til að
þetta nýkeypta fé bar í sér riðu-
sýkingu og fór því fljótt að týna
tölunni. Eftir þessa uppákomu
urðu ýmsir svartsýnir á að unnt
væri að losna við veikina með
þessum hætti. En nú hafði veikin
breiðst út og borist til fleiri bæja og
færðist mjög í aukana. Útlitið var
því ekki uppörvandi ef niður-
skurður og f járskipti kæmi ekki að
haldi. Ekki virtist í önnur hús að
venda með úrræði en beita þessari
aðferð því að veikin reyndist víða
skæð og olli þungum búsifjum þar
sem hún kom upp. Um þetta leyti
urðu því fleiri til að grípa til þess
ráðs að lóga fé sínu og skipta um
stofn. Pá voru einnig hinar sömu
sóttvarnaraðgerðir viðhafðar, en
þess jafnframt gætt eftir megni að
sækja líffé þangað er fé var talið
heilbrigt og þá á fjarlægari slóðir.
Brátt kemur í ljós að þessi að-
ferð skilar árangri. Petta aðkeypta
fé sem alla jafna var fullorðið,
stóðst veikina. Það varð því
þrautalendingin hjá æ fleirum á
þessum árum að fara þessa leið og
yfirleitt með fullnægjandi árangri.
Pó voru undantekningar fyrir
hendi. En reglan var sú að þar sem
niðurskurður og fjárskipti heppn-
aðist ekki í fyrstu tilraun var or-
sakanna að leita í riðusýktum
stofni sem keyptur var inn á búið.
Athyglisvert var varðandi þessi
fjárskipti að það virtist ekki koma
að sök þótt lömb væru sett á til-
tölulega fljótt, jafnvel haustið eftir
að nýtt fé var fengið.
Af því ég er farinn að rifja upp
samskipti bænda hér við riðu-
veikina á liðnum árum sýnist mér
ekki úr vegi að víkja einnig að
eigin reynslu í þessu efni, en ferill
veikinnar hefir verið með nokkuð
öðrum hætti og affallaminni hjá
mér en flestum öðrum.
Fyrir rúmum tuttugu árum berst
hún í fé mitt með lambi sem ég
fékk hjá nágranna mínum, sem
áleit sig vera með ósýkt fé.
Tveimur árum seinna veikist þessi
kind af riðu. Var henni þá að
186 — FREYR