Bændablaðið - 27.01.2006, Page 20

20 Þriðjudagur 31. janúar 2006
Byrjum á menntun bænda, er hún nægi-
lega góð?
Það má segja að menntun bænda vaxi
eins og menntun þjóðarinnar, það eru stöð-
ugt fleiri bændur, sem hafa lokið framhalds-
skólanámi, að fást við búskap í dag, hvort
sem það er búfræðinám, stúdentspróf eða
iðnnám. Eins eru bændur sem hafa lokið
námi í háskóla, búvísindanámi eða námi
ótengdu landbúnaði. Hvað varðar menntun
eru bændur ágætlega færir um að takast á
við margháttaðar breytingar og við hefðum
ekki farið í gegnum þessar gríðarlegu um-
breytingu sem landbúnaður hefur gengið í
gegnum á síðustu 10-15 árum nema vegna
þess að við erum bæði með góða menntun í
stéttinni og öfluga fagsveit á bak við okkur
sem ráðgjafa og þjónustuaðila.
En hversu vel við erum undirbúin að tak-
ast á við alþjóðlega samkeppni, það ætla ég
ekki að fullyrða um, ég held að við séum
aldrei nógu vel undirbúin, sama hvað við
undirbúum okkur vel, og ég held að það eigi
ekki bara um landbúnaðinn.
Við erum aðilar að Alþjóða viðskipta-
stofnuninni og sk. WTO samningum sem
snúast um miklu meira en landbúnað því að
landbúnaður er bara hluti að þessari alþjóða-
væðingu sem er að tröllríða heiminum. Ný-
liðinn ráðherrafundur í Hong Kong, sem átti
að vera lokapunktur í yfirstandandi við-
ræðulotu, hann varð það ekki. Ég veit ekki
hvort það sé gott eða vont, ég held að það sé
frekar vont að við séum alltaf hangandi í
óvissu um framtíðina og á meðan erum við
ekki að gera neitt markvisst. Ég held líka að
á meðan óvissa ríkir og niðurstaða fæst ekki
þá nái hin ráðandi ríki og ríkjahópar, Banda-
ríkin og Evrópusambandið, stöðugt sterkari
stöðu. Eftir því sem tíminn líður og þar sem
viðræður allar dragast á langinn hafa þau
meiri tíma til þess að skipta á milli sín
heimsmarkaðnum. Þetta er nú allt saman
lagt á borð fyrir okkur sem óskaplega falleg-
ur pakki en í grunninn eru það hagsmunir
stóru ríkjanna sem ráða ferðinni.
Samt sem áður er íslenskur landbúnaður
að breytast mikið - það er mikil gerjun í
gangi? Nú er kornrækt stunduð á þínu
heimabúi, það er nýtt á Íslandi, þessi mikla
gróska á kornrækt?
Já, það er mikil gróska í kornræktinni og
það eru heilmiklar nýjungar í landbúnaði ef
við horfum t.d. 20 ár aftur í tímann. Bara
hugtakið landbúnaður hefur tekið miklum
breytingum. Okkur er auðvitað ennþá tamt
að tala um landbúnað einkum sem mjólk og
kindakjöt og fleiri framleiðslugreinar, svo
sem svínarækt, alifuglarækt, garðyrkju og
fleiri. Það höfum við kallað landbúnað.
En nú kemur ný skilgreining í nýjum
jarðalögum, í lögum um landbúnaðarháskóla
og fleiri lagatextum þar sem landbúnaðar-
hugtakið er víkkað út. Við höfum rætt það,
t.d á bændafundum, að landbúnaður er í raun
og veru allt það sem við getum gert okkur til
framfærslu þar sem við notum jarðir okkar,
jafnvel þó að við séum einungis að ganga
um þær og yrkja ljóð.
Konur í landbúnaði
Hvað með konur í landbúnaði eiga þær
undir högg að sækja eins og víða annars
staðar?
Nei, ég þori nánast að segja nei við þessu.
Verð sjálfsagt barinn fyrir það einhvers stað-
ar af því að það sem að ég hef sagt og við
oftast fundið er að það er ekkert vandamál
fyrir konur að koma sér á framfæri í félags-
kerfi bænda. Við vitum að konur, sem taka
þátt í búskap heima á búi hjóna eru og hafa
alltaf verið jafnar í ákvarðanatöku á við
bændurna, það er bara þannig, þó að þær
hafa ekki verið skrifaðar fyrir innlegginu
sérstaklega. Það helgast kannski af því að
búið þarf ákveðna kennitölu og þá hefur það
verið fyrir einhverja hefð að kennitala bónd-
ans hefur verið notuð. Það getur fólk lagað
með því að búa til einkahlutafélag eða kaupa
nýja kennitölu á sinn búrekstur ef fólk vill
að konan sé meira áberandi sem bóndi.
En innan félagskerfis bænda er meira
vandamál að fá konur til þátttöku frekar en
að þær hafi ekki haft jöfn tækifæri á við okk-
ur karlana. Við eigum nú orðið mjög vaska
sveit kvenna sem er virkilega að taka á í
þessu og þetta er að breytast, það hefur bara
sinn ákveðna umþóttunartíma. Kona mín,
Lilja Guðrún Eyþórsdóttir, er kandídat frá
Búvísindadeildinni á Hvanneyri og ef við at-
hugum námið sem hún stundaði þá eru þar
núna konur í meirihluta og þetta er upp-
sprettan af bændum framtíðarinnar og ráðu-
nautum. Þessi hljóðláta kvennabylting er að
eiga sér þar stað en fer ekki mjög hátt. Kon-
ur munu í æ ríkari mæli verða áberandi sem
ráðgjafar og bændur, og munu þannig koma
upp í gegnum allan ferilinn sem vaxandi
hópur þeirra sem hafa áhrif og starfa við
landbúnað.
Þú ert formaður Bændasamtakanna, hafa
engar umkvartanir komið frá konum.
Jú, margoft, við erum að fást við þetta á
hverjum degi að konum finnst þær misrétti
beittar og það er sjálfsagt fyrir þær að halda
því áfram og þetta gerist ekki nema þær séu
virkar í að benda á að hlutur þeirra sé ekki
eðlilegur. Við eigum núna, eftir síðasta bún-
aðarþing, ákveðna jafnréttisáætlun sem við
reynum að vinna eftir. Nú eru konur komnar
með hreyfingu innan vébanda BÍ sem heitir
„Lifandi landbúnaður“ og eru þær að fást við
mjög skemmtileg verkefni, fyrst og fremst
að efla konur til þátttöku. Þær hafa farið í
fundarferð í kringum landið þar sem þær
buðu konum að koma saman og segja frá
starfi sínu. Þær fengu styrk frá Leonardo
verkefni Evrópusambandsins sem snýst m.a.
um að efla konur félagslega. Þær eru síðan
virkar í mörgum nýjum hlutum, sem eru að
ryðja sér til rúms í landbúnaði, eins og
heimavinnsla afurða, sem er einn af vaxtar-
broddum í ferðaþjónustu.
Nýjungar
Ég átti þess kost að fara með Guðna Ágústs-
syni, landbúnaðarráðherra, í opinbera heim-
sókn til norska landbúnaðarráðherrans sl.
vor, ásamt starfsmönnum ráðuneytisins,
rektor Landbúnaðarháskólans o.fl. þar sem
við kynntumst landbúnaðarstefnu Lars
Sponheim sem hann kallaði Landbruk+. Sú
stefna er í grunninn fólgin í því að draga
fram alla möguleika sveitanna sem við höf-
um nú verið að ræða, auk þess að undirstrika
sérstöðu byggðanna, meðal annars í matar-
hefðum. Við þekkjum Hólsfjallahangikjöt og
við þekkjum allan matinn sem við höfum
misjafnar skoðanir á og kemur frá Vest-
fjörðum en úti í sveitum er að finna matar-
hefðir sem ég held að sé mjög mikilvægt að
við drögum fram og varðveitum. Þetta er
hluti af okkar menningu og landbúnaður er
líka menning.
Það var gerður nýr búvörusamningur í
október í fyrra sem gildir til 2012, mjólkur-
samningur. Er þar tekið tillit til þróunar á
alþjóðavettvangi?
Já, við höfum fjóra megin samninga um
landbúnað okkar; samning um garðyrkju,
samning um sauðfjárrækt, samning um
mjólkurframleiðslu og síðan svokallaðan
búnaðarsamning sem er samningur um fram-
lög og ráðgjöf og ýmis önnur átaksverkefni
sem við erum að fást við, dýravelferð og
slíkt. Það er rétt að í nýjum mjólkursamn-
ingi, sem við fórum að vinna eftir 1. sept. sl.,
er verið að taka tillit til þeirra breytinga sem
alþjóðasamfélagið setur okkur um það
hvernig við högum rekstrarumhverfi land-
búnaðarins. Og þar er verið að fást við að út-
færa stuðninginn yfir í grænar og bláar
greiðslur. Þetta eru hugtök sem fæstir skilja
og eru misskilvirk en í þessum WTO samn-
ingum hafa menn komið sér niður á það að
skilgreina hvernig má styðja landbúnaðinn í
framtíðinni. Og þeir hafa þar ákveðið að lit-
arflokka stuðninginn, þ.e. að allur stuðning-
ur sem þeir flokka sem „gulan“ er markaðs-
truflandi, svo sem þær beingreiðslur sem við
höfum í dag. „Bláar“ greiðslur eru minna
markaðstruflandi, þ.e. við megum greiða út
gripafjölda og stærð á landi, síðan er
„grænn“ stuðningur sem er ekki tengdur
Markmiðið er öflug
bændahreyfing
Rætt við Harald Benediktsson, formann Bændasamtaka Íslands
Haraldur átti fertugsafmæli á dögunum og hélt upp á það í Sunnusal Hótel Sögu.
Meðfylgjandi mynd var tekin við þetta tækifæri. F.v. Lilja Guðrún Eyþórsdóttir, Benedikta,
Eyþór og Haraldur.