Bændablaðið - 27.01.2006, Blaðsíða 31

31Þriðjudagur 31. janúar 2006
Á undanförnum árum hef ég skrifað
nokkrar greinar um afkomu sauð-
fjárbænda og þann samning við rík-
ið sem við störfum eftir.
Þar hef ég talið að afkoma sauð-
fjárbænda væri mjög döpur og litlir
sem engir afkomumöguleikar fyrir
þá bændur sem stunda hana ein-
göngu.
Þann 30. sept. 2003 skrifaði ég
grein í Bændablaðið um þetta efni
sem hefur fullkomlega staðist tím-
ans tönn og væri það hollt fyrir
samningamenn að lesa hana.
Í Bændablaðinu þann 3. nóv. sl.
kom smá frétt frá Hagþjónustu
landbúnaðarins. Þar kemur fram að
hagnaður sauðfjárbúa fyrir laun
eigenda nam að meðaltali 996 þús-
und krónum, sem er 3,8 % aukning
milli ára. Þessi bati er ekki nálægt
því búinn að ná upp þeirri skerð-
ingu sem við urðum fyrir 2002,
hvað þá að halda í við verðbólguna.
Þarna kemur sem sagt fram að
mánaðarlaun fjölskyldu sem fram-
leiðir 6461 kg af dilkakjöti (ca. 420
dilka til frálags ) hefur í mánaðar-
laun 83 þúsund krónur. Til þess að
komast af á slíku búi verður fjöl-
skyldan að vinna fulla vinnu utan
heimilis og bæta búverkunum á sig
á kvöldin og um helgar. Þessar upp-
lýsingar eru ekki mjög uppörvandi
fyrir ungt fólk sem vill hefja sauð-
fjárbúskap.
Hvaða viðmið eru notuð við verð-
lagninu til sláturleyfishafa?
Hvaða viðmiðun hefur stjórn Fé-
lags sauðfjárbænda þegar hún er
gerir kröfur um viðmiðunarverð til
sláturleyfishafa? Þarf ekki að hafa
framleiðslukostnaðinn í huga, að
frádregnum beingreiðslunum? Þó
ekki sé til annars en að sýna fram á
hvað kostar að framleiða kjötið.
Það verður að teljast skammar-
legt fyrir stjórnina að kröfur hennar
urðu lægri en sláturleyfishafar buðu
í kjötið, er nam að meðaltali um
fjórum krónum pr. kg. Hafa ein-
hverjir af samningamönnum okkar
hagsmuni beggja megin við borðið?
Vonandi ekki.
Á aðalfundi Félags sauðfjár-
bænda, sem haldinn var 7. apríl
2005, var samþykkt skrautlegt
veganesti fyrir samningarnefndina
vegna væntanlegra viðræðna við
fulltrúa ríkissjóðs um nýjan sauð-
fjársamning, þar kennir ýmissa
grasa sem orka mjög tvímælis. Þak
á fullar beingreiðslur við 800 ær-
gildi er í sjálfu sér ekki það versta,
en skilyrðin fyrir að fá þær eru
vægast sagt fáránlegar. Að skilyrt sé
að viðkomandi eigandi skuli hafa
fasta búsetu á svæðinu (innan 50
km) þar sem framleiðslan fer fram,
er með ólíkindum. Mega bændur og
aðrir sem búa í dreifbýli ekki þakka
fyrir ef fjárfestar hafa áhuga á að
kaupa jarðir og kvóta og reka bú-
skap? Því beingreiðslur fást ekki
nema út á lögbýli og því aðeins að
viðkomandi hafi að lámarki 60 %
ásetningshlutfall af greiðslumarki.
Hvað mælir gegn því að fjárfest-
ar reki sauðfjárbú með bústjóra og
öðru aðkeyptu vinnuafli? Þeir fá
ekkert fólk fyrir 83.000,- kr. á mán-
uði og verða því að hagræða í
rekstrinum til að geta borgað hærri
laun. Það ætti því að verða hag-
stæðara fyrir viðkomandi en að
reka búið. Þetta fólk borgar gjöld til
sveitarfélagsins af launum sínum
og fjallskila-gjöld.Við megum
þakka fyrir að jarðarverð hækki,
það ætti að auðvelda þeim sem óska
að breyta til við að fjárfesta í öðrum
eignum. Með þessari tillögu er ver-
ið að taka upp aftur hina illræmdu
átthagafjötra, er ekki betra að sam-
eina eitthvað af þessum kotum og
framleiðsluréttinn og gera sauðfjár-
ræktina lífvænlegri?
Ég tek undir það að heildar-
greiðslumarkið verði það sama og
nú er, en að hækka ásetningshlut-
fallið úr 60 % í 80 % af greiðslu-
marki er ég ósammála. Ég sé ekki
hvaða hlutverki það þjónar. Vantar
meira kjöt?
Væri ekki auðveldara að fá
hærra verð fyrir kjötið ef við vær-
um ekki alltaf í bullandi offram-
leiðslu? Þetta væri skiljanlegt ef
samþykkt hefði verið tillaga frá
okkur Skagfirðingum frá 2002 þeg-
ar stóð til að breyta núverandi bú-
vörusamningi. Var hún á þessa leið,
„greiðslumark óskert eins og það er
í dag, en 10 % framleiðsla umfram
það hjá hverjum og einum fái álags-
greiðslur. Allt það sem er framleitt
umfram greiðslumark og þessi 10
% fari í útflutning er á ábyrgð við-
komandi framleiðanda“.
Ef þessi regla hefði verið tekin
upp skildi ég betur þetta 80 %
ásetningshlutfall. Einnig væru kom-
in rök fyrir því að leggja niður 0,7
regluna, sem virðist vera helsta bit-
bein sauðfjárbænda í dag.
Þá er jafnframt kominn grund-
völlur fyrir þá sem trúa á heimsvið-
skipti með dilkakjöt utan bein-
greiðslna, að nýta sér þann fjársjóð.
Sauðfjárrætkendur á Nýja Sjá-
landi í betri málum en þeir ís-
lensku. Þrátt fyrir enga ríkisstyrki.
Í febrúar á síðasta ári fóru nokkrir
bændur og áhangendur þeirra í
kynnisferð til Nýja Sjálands. Þá
sannfærðist ég enn og aftur hvað
staða okkar á heimsmarkaðinum
með dilkakjöt er erfið. Þar sá ég
með eigin augum hvað hnattstaða
Nýja Sjálands skapaði mikla yfir-
burðastöðu í búvöruframleiðslu og
til sölu á heimsmarkaðinum. Þar
þarf bóndinn aðeins að fjárfesta í
landi, búfé, girðingum og vökvun-
arkerfum á nokkrum stöðum. Þeir
losna nánast við heyskap en beita
allt árið. Þurfa engin hús utan smá
opin skýli til að rýja í eða til að
mjólka í, engar vélar, nánast enginn
áburður, smávegis steinefni en
belgjurtirnar sjá um að framleiða
köfnunarefnið.
Sauðfjárbóndinn þarf land, búfé,
girðingar til að stjórna beitinni, rétt-
ir til að flokka lömbin í og hunda
sem smalaþjóna. Sláturhúsin starfa
þar í átta og hálfan mánuð á ári og
lömbin eru ekki send í slátrun fyrr
en þau eru orðin 41 kg lifandi vigt.
Markaðurinn krefst sífellt þyngri
falla, vegna aukinnar úrvinnslu í
neytenda pakkningar, því er allt kjöt
verðfellt sem ekki nær 17,5 kg og ef
það er of feitt, vöðvafylling virðist
ekki hafa áhrif á verðið núna, en
það er smásaman að breytast með
harðnandi samkeppni.
Í dag er verð þarna til bænda um
180 kr. ísl. pr. kg og eru bændur
sáttir við það verð. Enginn opinber
stuðningur er til landbúnaðar í Nýja
Sjálandi og þrátt fyrir það er góðæri
í sauðfjárrækt núna og uppgangur í
greininni að mati bænda. Meðal
bóndinn framleiðir um 4000-4500
dilka á ári.Við komum á bú þar sem
þrír feðgar bjuggu með 16 þúsund
ær, sem þeir sáu um sjálfir, nema
hvað þeir fengu verktaka til að rýja
og gera við girðingar. Fyrir ullina fá
bændur á Nýja Sjálandi nánast ekk-
ert, það verð sem fæst nægir naum-
lega til að greiða verktökum fyrir
rúninginn.
Þetta heimsmarkaðsverð ullar
hefur komið mjög hart niður á ástr-
ölskum bændum, en þar var áhersl-
an nánast öll lögð á ullina, enda var
Ástralía mesta ullar framleiðsluland
heims, en nú hefur rekstrar grund-
völlur búanna brostið. Því hafa
Ástralir vent sínu kvæði í kross og
stefna á dilkakjötsframleiðslu og
kynbæta nú sauðfjárstofninn með
tilliti til kjötframleiðslu, saman ber
grein Jóns Viðars í Bændablaðinu
þann 13. des. s.l. þar sem fram
kemur að þeir séu að stórauka út-
flutning sinn á heimsmarkaðinn og
hann telur að þeir séu þegar farnir
að ógna stöðu Nýsjálendinga á
þeim markaði.
Hvaða áhrif hefur þessi breytta
stefna Ástralanna á heimsmark-
aðsverðið?
Mitt mat er að verðið mun lækka
með vaxandi framboði. Þá má
spyrja hver staða okkar verði í
heimsviðskiptunum með dilkakjöt
og er ég sannfærður um að hún
muni þrengjast og versna. Aðeins
fáir sælkera-markaðir og þeir sem
trúa á hreinleika íslenskrar fram-
leiðslu og vilja dekra við heilsuna,
munu halda áfram kaupa þessa
munaðarvöru, en þó ekki á hvaða
verði sem er.
Þessi 10 % framleiðsla umfram
greiðslumarkið, eins og Skagfirð-
ingar lögðu til, mun gera meira en
að fylla kvóta á næstu árum. En
hræddastur er ég um að þessi tillaga
Skagfirðinga verði ekki ofan á í
komandi sauðfjársamningi við rík-
ið, til þess vantar víðsýni íslenskra
bændaforystu á heimsmarkaðsvið-
skipti. Þess vegna er nauðsynlegt að
viðhalda 0,7 reglunni og stefna á að
stækka búin svo einhverjir geti haft
sauðfjárrækt að lifibrauði.
Bóndi með um 750 ærgilda
greiðslumark og er í 0,7 reglunni,
ætti að geta náð viðunandi fjöl-
skyldutekjum með um 500 fjár og
17,5-18,0 kg. meðalþunga. Þannig
færi allur stuðningur ríkisins við
sauðfjárframleiðsl-una á borð neyt-
enda, í formi niðurgreiðslu á dilka-
kjöti.
Eins og stefnan er rekin í dag
getur enginn náð viðunandi fjöl-
skyldu-tekjum í sauðfjárrækt og
hún verður nánast alfarið rekin sem
aukabúgrein. Slíkt gefur lítinn tíma
til að halda hlutunum í viðunandi
ástandi. Ein af kröfum sauðfjár-
bænda í samninganefndinni ætti að
vera að allur matarskatturinn yrði
tafarlaust felldur niður af íslenskri
Landbún-aðarframleiðslu, til að
koma til móts við kröfur neytenda
um lægra vöruberð. Enda að margra
mati fáránlegt að ríkið skuli inn-
heimta virðisaukaskatt af þeim mat-
vörum sem það greiðir niður á öðr-
um stað. Það að fella niður þá fáu
tolla sem eftir eru á innfluttum
landbúnaðar-afurðum myndi ekki
síður verða til að lækka verðið til
neytenda.
Einhliða afnám tolla eða miklar
tollalækkanir myndu færa alla ís-
lenska landbúnaðarframleiðslu úr
landi á stuttum tíma með ómetan-
legu tjóni fyrir íslenska menningu,
ferðaþjónustu og fæðuöryggi.
Það er krafa okkar sauðfjár-
bænda sem ekki viljum framleiða í
útflutning að fá einn mann í við-
ræðunefndina um nýjan sauðfjár-
samning sem nú er að hefjast, en
margir af okkur eru í 0,7 reglunni.
Eins og er höfum við engan beinan
fulltrúa í þeirri nefnd. Að vísu lítum
við svo á að formaður B.Í. sé okkar
málsvari þar, sem og annarra.
Undarlega væri ef landbúnaðar-
ráðuneytið leggist á móti því að
fjölgað verði í viðræðunefnd B.Í.
svo fleiri sjónarmið fengju að koma
fram um stuðning við íslenskan
landbúnað.
Núgildandi samningur dulbúnar
útflutningsbætur
Sá samningur sem nú er í gildi gerir
ráð fyrir að greiða hluta af niður-
greiðslunum sem eru til íslenskra
neytenda, út á alla framleiðsluna.
Slíkt er ekkert annað en dulbúnar
útflutningsbætur til þeirra sem
framleiða umfram innanlands-
neyslu og selt hafa beingreiðslurétt-
inn.
Íslensk stjórnvöld státa sig af því
að hafa lagt niður allar útflutnings-
uppbætur á íslenskum landbúnaðar-
afurðum fyrir 15 árum en hvað með
þetta? Ummæli Guðna Ágústsson-
ar, landbúnaðarráðherra í grein í
Morgunblaðinu þann 14. janúar sl.
kemur fram stuðningur hans við til-
lögur okkar Skagfirðinga um bein-
greiðslur. Þar segir „ Með markmið
búvörulaga og gildandi búvöru-
samninga að leiðarljósi hlýtur það
að vera gagnkvæmt hagsmunamál
að stuðla að aukinni hagræðingu og
hagkvæmni í íslenskri búvörufram-
leiðslu, að lækka framleiðslukostn-
að á íslenskum búvörum og lækka
vöruverð til neytenda á íslenskri
matvöru ekkert síður en erlendri,
hvort sem hún er flutt inn með eða
án tolla. Að því marki sem stjórn-
völd kjósa að hafa áhrif á þessa
þætti liggur ljóst fyrir og um það
hafa aðilar vinnumarkaðarins verið
sammála, að framleiðslutengdar
beingreiðslur eru einfaldasta og
skilvirkasta leiðin að þessum mark-
miðum.“
Það segja eflaust nokkrir að
þessi hugmynd Skagfirðinga um að
greiða álagsgreiðslur á 10 % um-
framframleiðslu væru ekkert annað
en dulbúnar útflutningsbætur. Ég lít
ekki þannig á það, því þegar magn-
ið er einskorðað við þessi 10 % (ca.
750 tonn), er þetta aðeins stuðpúði
fyrir innanlandsneysluna ef neyslan
skyldi aukast. Það sem er umfram
gæti farið í útflutning sem sælkera-
kjöt.
Þá vil ég skora á sláturleyfishafa
að kynna sér hugmyndir Guðna
Þorvaldssonar sem hann setti fram í
Bændablaðinu þann 28. febrúar
2003 um markaðssetningu á full-
unnum vörum til útflutnings. Sér-
staklega til handa Íslendingum bú-
settum þar og t.d. í Íslandshesta-
klúbbana sem mjög mikið er um,
bæði til að nota á árshátíðum þeirra
og við fleiri hátíðleg tækifæri.
Afkoma sauðfjárbænda
Til samningarnefndar sauðfjárbænda um nýjan búvörusamning
Einar E. Gíslason,
bóndi, Syðra-
Skörðugili.