Fréttablaðið - 13.10.2012, Blaðsíða 12

12 13. október 2012 LAUGARDAGUR
greinar@frettabladid.is
ÚTGÁFUFÉLAG: 365 miðlar ehf. STJÓRNARFORMAÐUR: Ingibjörg S. Pálmadóttir FORSTJÓRI OG ÚTGÁFUSTJÓRI: Ari Edwald
RITSTJÓRI: Ólafur Þ. Stephensen olafur@frettabladid.is AÐSTOÐARRITSTJÓRI: Steinunn Stefánsdóttir steinunn@frettabladid.is
Fréttablaðið kemur út í 90.000 eintökum og er dreift ókeypis á heimili á höfuðborgarsvæðinu og Akureyri. Einnig er hægt að
fá blaðið í völdum verslunum á landsbyggðinni. Fréttablaðið áskilur sér rétt til að birta allt efni blaðsins í stafrænu formi og í
gagnabönkum án endurgjalds. Issn 1670-3871
Alþingi hefur ákveðið að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram um nýja stjórnar skrá eftir viku.
Sumir segja að það verði dagur
mesta lýðræðissigurs þjóðarinn-
ar frá upphafi vega. Aðrir halda
því fram að Alþingi hafi ákveðið
að efna til dýrustu skoðanakönn-
unar sem sögur fara af. Hvor full-
yrðingin er rétt? Eða skiptir það
engu máli?
Hvað sem öðru líður er á þessu
tvennu skýr munur sem hefur
verulega þýðingu. Með atkvæða-
greiðslu er átt við að tilteknu máli
sé ráðið til lykta. Hún felur í sér
úrslit máls. Þjóðaratkvæðagreiðsla
merkir að allir
atkvæðis bærir
menn hafa rétt
t i l að beita
því valdi sem
atkvæðið er og
ráða með því
hvort mál er
samþykkt eða
því synjað.
Alþingi hefur
ekki kallað kjós-
endur til kjörfunda víðs vegar um
landið nú til að taka ákvörðun í
stjórnarskrármálinu. Þeim er hins
vegar ætlað að svara spurningum
sem geta lýst viðhorfi þeirra til
ákveðinna atriða sem stjórnar-
skrármálinu tengjast. Allar spurn-
ingarnar eru þannig orðaðar að
bæði já og nei má túlka á ýmsan
veg eins og umræðan ber með sér.
Kjósendur hafa með öðrum
orðum ekki fengið neitt vald. Þeim
er ætlað að láta viðhorf í ljós sem
þeir sem fara með valdið geta túlk-
að nokkuð eftir sínu pólitíska nefi.
Sumum kann að virðast það mikill
lýðræðissigur. Það ræðst svolítið af
því hvaða merking er lögð í hug-
takið lýðræði. Hitt er vel skiljan-
legt að aðrir líti á þessa athöfn sem
viðhorfskönnun. Frá þeirri bæjar-
hellu horft er ljóst að hana hefði
mátt gera með minni kostnaði og
markvissari hætti.
Munur á valdi og viðhorfi
SPOTTIÐ
ÞORSTEINN
PÁLSSON
AF KÖGUNARHÓLI ÞORSTEINS PÁLSSONAR
FRÉTTABLAÐIÐ Skaftahlíð 24, 105 Reykjavík SÍMI: 512 5000, ritstjorn@frettabladid.is FRÉTTASTJÓRAR: Arndís Þorgeirsdóttir arndis@frettabladid.is, Kristján Hjálmarsson, kristjan@frettabladid.is og Trausti Hafliðason trausti@frettabladid.is
HELGAREFNI: Sigríður Björg Tómasdóttir, ritstjórnarfulltrúi, sigridur@frettabladid.is MENNING: Bergsteinn Sigurðsson bergsteinn@frettabladid.is DÆGURMÁL: Kjartan Guðmundsson kjartan@frettabladid.is FÓLK OG SÉRBLÖÐ: Elín Albertsdóttir elin@365.is og Vera Einarsdóttir vera@365.is
ÍÞRÓTTIR: Sigurður Elvar Þórólfsson seth@frettabladid.is LJÓSMYNDIR: Pjetur Sigurðsson pjetur@frettabladid.is FRAMLEIÐSLUSTJÓRI: Kolbrún Ingibergsdóttir kolbrun@frettabladid.is
Steinunn
Stefánsdóttir
steinunn@frettabladid.is
SKOÐUN
Áformin í stjórnarskrár-málinu snúast um að leysa lýðveldisstjórnarskrána af hólmi með nýrri. Lýðveld-
isstjórnarskráin var sett með þeim
hætti að Alþingi samþykkti hana í
upphafi en gildistakan var háð sam-
þykki meirihluta allra kosninga-
bærra manna í landinu.
Kjósendur fengu með öðrum
orðum raunverulegt vald til að ráða
lyktum málsins. Að auki var gerð
afar rík krafa um kosninga þátttöku.
Til þess að einfaldur meirihluti
gæti ráðið niðurstöðu málsins
þurftu allir kosninga bærir menn að
taka þátt. Eftir því sem kosninga-
þátttakan yrði minni þurfti aukinn
meirihluta.
Nærri lét að níutíu og níu pró-
sent atkvæðisbærra manna
mættu á kjörstað. Lýðveldis-
stjórnarskráin fékk síðan níutíu
og fimm prósenta stuðning. Ólík-
legt er að þjóðin verði nokkru
sinni svo samhent á ný. En þessar
tölur sýna að æði vandasamt er að
breyta ákvörðun sem þannig var
tekin. Það er ekki unnt að gera í
kæruleysi.
Sex sinnum hafa verið gerðar
veigamiklar breytingar á stjórnar-
skránni. Nærri lætur að það sé
einu sinni á áratug. Fimm sinn-
um var algjör samstaða á Alþingi.
Einu sinni var samstaða þriggja
flokka af fjórum. Ríkisstjórnar-
meirihluta hefur aldrei verið beitt
til að knýja fram breytingar. Því
hefur ráðið virðing fyrir þeirri
sterku lýðræðislegu ákvörðun sem
í upphafi var tekin.
Núna er kjósendum stefnt til
kjörfundar án þess að fá úrslita-
vald um það sem ákveða skal.
Menn eru ekki á einu máli um
hvort það er atkvæðagreiðsla eða
skoðanakönnun. Engar kröfur
eru gerðar um lágmarksstuðning
atkvæðisbærra manna. Í þessu
ljósi er eðlilegt að menn velti alvar-
lega fyrir sér hvort réttilega er
staðið að svo veigamiklu úrlausnar-
efni þótt engum detti í hug að gera
jafn ríkar kröfur og 1944. Lausung
getur stundum átt við en tæpast
þegar sjálf stjórnarskráin á í hlut.
Þjóðarsamstaða
Ekki er að efa að þeir eru til sem þaulhugsað hafa hverja grein í þeim hugmyndum sem fyrir
liggja. En lítil umræða hefur farið
fram á Alþingi um þau fjölmörgu
efnislegu atriði sem taka þarf
afstöðu til. Í almennri umræðu
hefur farið enn minna fyrir slíkri
skoðun.
Að baki þeim samhljóða tillög-
um sem stjórnlagaráð sendi frá
sér lágu afar mismunandi við-
horf til einstakra álitaefna. Það
kemur fram í atkvæðagreiðslum
um þau. Þessar ólíku hug myndir
hefði þurft að kynna á Alþingi
og skýra fyrir kjósendum svo að
menn ættu auðveldara með að
glöggva sig á þeim breytingum
sem um er rætt og mismunandi
kostum í hverju tilviki.
Þeir sem eru einhuga um
að fjölga beri þjóðaratkvæða-
greiðslum geta haft ólíkar skoð-
anir á því hvort gera á kröfur um
lágmarksþátttöku í þeim. Þeir
sem vilja ákvæði um þjóðareign
á auðlindum geta haft mismun-
andi afstöðu til þess hvort auka
eigi félagslegan rekstur í sjávar-
útvegi eða gera kröfur um aukna
þjóðhagslega arðsemi. Álitaefni
af þessu tagi hefði þurft að brjóta
til mergjar.
Venjulega vita menn þegar
gengið er til atkvæða hvað ger-
ist ef meirihlutinn segir já. Þó
að það sé ljóst í augum sumra í
þessu tilviki er það happdrætti í
augum flestra. Finnst mönnum
það ásættanlegt?
Happadrætti
E
itt þriggja höfuðsafna þjóðarinnar er húsnæðislaust. Bæði
Listasafn Íslands og Þjóðminjasafnið búa við glæsilegan
húsakost sem mikill sómi er að meðan náttúrugripasafnið
er húsnæðislaust, svo illa húsnæðislaust að hér hefur ekki
staðið uppi sýning á safnkostinum síðan árið 2008, ári eftir
að lög um Náttúruminjasafn Íslands, sem safnkosturinn heyrir
undir, voru samþykkt.
Í fjögur ár hefur engin sýning á safnkosti Náttúruminjasafnsins
staðið uppi og engin lausn er í
hendi, hvorki til styttri né lengri
tíma.
Starfshópur á vegum mennta-
og menningarmálaráðuneytisins
og Reykjavíkurborgar hefur kom-
ist að þeirri niðurstöðu að sýningu
á náttúrugripum megi koma fyrir
í Perlunni með því að gerð verði
einhver aðlögun á húsnæðinu. Þrátt fyrir þetta sé ekki hægt að líta á
Perluna sem varanlegan stað fyrir náttúrugripasýningu að óbreyttu.
Vissulega eru Íslendingar fámenn þjóð, sem ekki hefur á valdi
sínu að halda úti alls kyns skemmtilegri starfsemi eins og stórþjóðir
geta, en náttúruminjasafn í landi þar sem náttúran er jafnsterkt afl
og hér ætti að vera forgangsmál.
Eitt er að erlendum ferðamönnum, sem hingað streyma og fjölgar
ár frá ári, stendur ekki til boða að skoða náttúrugripasafn þegar
hingað er komið. Margir þeirra eru undrandi á þessu enda er íslensk
náttúra í langflestum tilvikum ástæða þess að útlendingar sækjast
eftir að koma til Íslands. Þessa ferðamenn þyrstir upp til hópa í
fróðleik um náttúru landsins.
Annað er að náttúra landsins er meðal þess sem Íslendingar
sjálfir eru hvað stoltastir af. Auk þess á þjóðin að talsverðu leyti
afkomu sína undir náttúrunni, ekki bara vegna ferðamannanna
fyrrnefndu sem hingað koma til að skoða hana og eru tekjulind.
Nefna má fiskinn í sjónum, vatnsaflið og jarðhitann, sem allt eru
áþreifanlegar náttúruauðlindir í daglegu lífi fólks.
Þá eru ótalin náttúröflin, eldgos, jarðskjálftar og veðrið, sem
reglulega og talsvert meira en í nágrannalöndum okkar minna á
hversu maðurinn má sín lítils gagnvart náttúrunni.
Þessum veruleika er hvergi komið til skila eða settur í samhengi
í sýningu sem frætt gæti og skemmt bæði Íslendingum, ekki síst
íslenskum nemendum á öllum skólastigum, og ferðamönnum.
Álfheiður Ingadóttir ætlar í næstu viku að leggja fram þings-
ályktunartillögu þess efnis að þráðurinn verði tekinn upp við að
undirbúa byggingu náttúruhúss í Vatnsmýri. Auðvitað er það far-
sælasta og metnaðarfyllsta framtíðarsýnin varðandi sýningu á
íslenskum náttúruminjum.
Þangað til mætti koma fyrir sýningu í Perlunni. Það þyrfti að
gerast sem allra fyrst en með lágmarkstilkostnaði. Það fé sem ætlað
er til uppbyggingar sýningar á náttúruminjum þarf að renna til
varanlegrar og sómasamlegrar lausnar.
Enn er vöngum velt um Náttúruminjasafn
Íslands:
Höfuðsafn á
hrakhólum