Fréttablaðið - 13.10.2012, Blaðsíða 28

13. október 2012 LAUGARDAGUR28
Freyja Haraldsdóttir
sat í stjórnlagaráði
Hinn 26. júlí 2011 samþykkti ég frumvarp Stjórnlagaráðs til stjórn-skipunarlaga ásamt öðrum stjórnlagaráðsfulltrúum. Ég mun því segja
já við því að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar frumvarpi að
nýrri stjórnarskrá í kosningunum 20. október 2012. Ekki af því ég er sam-
mála hverju einasta smáatriði heldur vegna þess að ég trúi því að við sem
komum að gerð frumvarpsins, í samtali við þjóðina eins og okkur frekast var
unnt, höfum náð fram þeim grundvallarþáttum sem að mínu mati þarf til
að stjórnarskráin stuðli að samfélagsmótun sem hefur m.a. að leiðarljósi að
tryggja mannréttindi, vernda náttúruna og efla sjálfbærni, setja valdamörk,
auka lýðræði og frelsi og stuðla að samvinnu við aðrar þjóðir.
Ástæða þess að ég bauð mig upphaflega fram til Stjórnlagaþings var fyrst og fremst vegna þess
að ég vildi beita mér fyrir því að stjórnarskráin hefði afdráttarlausan og skýran mannréttindakafla. Þó
svo ég hefði verið tilbúin að ganga lengra á ýmsum sviðum er varðar mannréttindaákvæðin tel ég
að í tillögum Stjórnlagaráðs sé búið að fylla inn í margar eyður núverandi mannréttindakafla. Með
skýrari ákvæðum um félagsleg mannréttindi, t.d. um réttindi barna, réttinn til friðhelgi, menntunar,
heilbrigðisþjónustu og trúfrelsis og með því að tilgreina fleiri algengar mismununarbreytur í jafn-
ræðisreglunni tel ég okkur vera að gera kröfu um að hér á landi séu skapaðar aðstæður fyrir allt fólk
til að taka þátt, hafa áhrif, búa við öryggi, vera frjálst og geta þannig uppfyllt sínar skyldur og mótað
samfélag – saman.
Ekki síst þess vegna segi ég óhikað; já!
Valgerður Bjarnadóttir
formaður stjórnsýslu- og eftirlitsnefndar Alþingis
Stjórnlagaráðið hafði niðurstöður þjóðfundarins að leiðarljósi í vinnu sinni. Þjóðfundinn sátu 950 manns. Valið var til þjóðfundarins með slembiúr-
taki. Fólkið sem sat þjóðfundinn endurspeglaði því þverskurð þjóðarinnar.
Í stjórnlagaráðinu sat fólk sem kom úr öllum áttum. Þetta fólk kom sér
saman um tillögur að nýrri stjórnarskrá. Til að ná svo breiðu samkomulagi
verða allir að láta af ýtrustu kröfum sínum.
Ég er allsendis ósammála þeim sem segjast ekki geta svarað spurn-
ingunni játandi vegna þess að þeir séu sammála sumum ákvæðum tillagna
stjórnlagaráðsins en ósammála öðrum. Eina leiðin til að vera sammála öllu
sem í tillögum af þessu tagi stendur er að skrifa tillögurnar við sitt eigið eld-
húsborð. Það er ekki í boði.
Ég hvet fólk til að bera tillögur stjórnlagaráðsins saman við núverandi stjórnarskrá. Spyrja sig síðan:
„Hvor stjórnarskráin vil ég að sé grundvöllur löggjafar sem sett verður í landinu?“
Ég vel tillögur stjórnlagaráðsins m.a. vegna þess að í þeim er skýr aðgreining á milli löggjafar-
valds og framkvæmdavalds. Vegna þess að skýrt er kveðið á um að náttúruauðlindirnar séu í eigu
þjóðarinnar. Vegna þess að ákvæði um mannréttindi eru efld. Vegna þess að þar segir að nýtingu
náttúrugæða eigi að haga þannig að þau skerðist sem minnst til langframa. Vegna þess að þar eru
ákvæði um upplýsingarétt og frelsi fjölmiðla. Vegna þess að kveðið er á um að atkvæði allra lands-
manna skuli vega jafnt.
Það sem hér hefur verið talið upp nægir mér, þó fleira mætti nefna. Ákvæði af þessu tagi eru ekki í
núgildandi stjórnarskrá, þess vegna mun ég segja já við spurningunni.
Nei
K
jósendur fá færi á að segja hug sinn gagnvart
drögum stjórnlagaráðs að nýrri stjórnarskrá
eftir viku. Þá fer fram þjóðaratkvæðagreiðsla
um drögin. Auk þess verða fimm spurningar
bornar undir þjóðina um ákveðna málaflokka.
Bæklingur um spurningarnar hefur nú verið
borinn í hvert hús og geta kjósendur kynnt sér þær þar, sem
og á vefnum. Fréttablaðið ákvað að draga fram ólík sjónarmið
varðandi þær spurningar sem lagðar verða fyrir þjóðina.
Í fyrstu greininni verður sjónum beint að fyrstu spurn-
ingunni. Auk ólíkra sjónarmiða reifar Björg Thorarensen,
prófessor við lagadeild Háskóla Íslands, hvað gerist næst ef
drögin verða samþykkt.
Jóhanna Sigurðardóttir forsætisráðherra svaraði fyrir-
spurn Vigdísar Hauksdóttur, þingmanns Framsóknarflokks-
ins, um það mál á þingi á fimmtudag. „Þetta mál hefur verið
í býsna langan tíma á vettvangi Alþingis að svo miklu leyti
sem það hefur ekki verið hjá stjórnlagaráði og þjóðinni til
skoðunar. Ég geri því ráð fyrir að það sé fyrst og fremst
Alþingi og stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sem eiga að skoða
það og meta þá niðurstöðu sem verður af þjóðaratkvæða-
greiðslunni.“
Þjóðin segir nei eða já, af eða á
Þjóðaratkvæðagreiðsla um drög að nýrri stjórnarskrá fer fram eftir viku. Kolbeinn Óttarsson Proppé fékk fólk til að greina frá
afstöðu sinni til tillagna stjórnlagaráðs. Lagaprófessor segir nokkra óvissu ríkja um hvað taki við verði tillögurnar samþykktar.
Ágúst Þór Árnason
deildarformaður lagadeildar Háskólans á Akureyri
Árið 1944 greiddu 95% kosningabærra Íslendinga stjórnarskrá lýðveldisins atkvæði sitt. Á lýðveldistímanum hafa ákveðnir þættir stjórnarskrárinnar
verið endurskoðaðir og í dag er breið samstaða um frekari endurskoðun, til
dæmis að ákvæði um auðlindir og þjóðareign og auknar heimildir til þjóðar-
atkvæðagreiðslna verði bætt við gildandi texta. Hins vegar er ljóst að hrygg-
stykki stjórnarskrárinnar sjálfrar á sér djúpar rætur í íslensku samfélagi. Með
frumvarpi stjórnlagaráðs er gerð tillaga um að þessar rætur verði rifnar upp.
Ég leyfi mér að draga í efa umboð stjórnlagaráðs til þessarar nálgunar og tel
hana raunar ósamrýmanlega því verkefni að endurskoða stjórnarskrána, eins
og stefnt hefur verið að frá stofnun lýðveldis. Ég hafna því einnig alfarið að úr niðurstöðum þjóðfundar
2010 verði þessari hugmyndafræði stjórnlagaráðs fundin stoð. Ég mun því segja NEI við fyrstu spurn-
ingunni á kjörseðli í þjóðaratkvæðagreiðslunni 20. október næst komandi.
Í þessu samhengi er rétt að minna á að þau verðmæti sem felast í skýrum og ágreiningslausum
stjórnskipunarreglum og þeim (stjórnskipulega) kostnaði sem getur hlotist af réttaróvissu á þessu
sviði. Slíkan kostnað hafa Íslendingar að einhverju marki sannreynt í tengslum við ágreining um stöðu
og synjunarvald forseta og einnig í kjölfar nýs mannréttindakafla árið 1995. Það má einnig rifja upp
illvígar deilur samfara breytingum á ákvæðum um kosningar og kjördæmaskipan og þann óstöðug-
leika sem ríkt hefur á því sviði. Stjórnarskrárskrársaga Íslendinga ætti að færa heim sanninn um hversu
vandasamar breytingar á stjórnlögum eru og hversu afdrifaríkar afleiðingar vanhugsaðar breytingar á
stjórnarskrá geta haft. Sjá frekari athugasemdir mínar á vef Alþingis en einnig á www.stjornskipun.is.
Birgir Ármannsson
fulltrúi Sjálfstæðisflokks í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis
Ég styð endurskoðun núgildandi stjórnarskrár en er andvígur því að henni verði umbylt.
Ég hef ítrekað lýst þeirri skoðun minni að tilefni sé til að endurskoða nokkra,
afmarkaða þætti stjórnarskrárinnar. Þannig mætti t.d. endurbæta kaflann um
forsetaembættið, skerpa á valdmörkum helstu handhafa ríkisvaldsins, auka vægi
þjóðaratkvæðagreiðslna og koma inn ákvæði um takmarkað framsal ríkisvalds á
afmörkuðum sviðum. Um allt þetta mætti ná ágætri sátt. Eins tel ég forsendur
til að ná víðtæku samkomulagi um einhvers konar ákvæði um eignarhald og
nýtingu náttúruauðlinda. Það krefst vinnu og ákveðinna málamiðlana, en er
örugglega hægt. Það að endurskrifa hvert einasta ákvæði núgildandi stjórnar-
skrár og bæta 35 nýjum greinum við er hins vegar ekki bara óþarfi heldur getur líka reynst varasamt.
Fólk verður að hafa í huga að stjórnarskrá er ekki bara eins og einhver fallega orðuð stefnuyfirlýsing
stjórnmálaflokks eða félagasamtaka. Stjórnarskrá hefur lagagildi. Hún er grundvöllur allrar annarrar
lagasetningar í landinu og felur í sér réttindi og skyldur, sem iðulega reynir á fyrir dómi. Þetta þurfa menn
að hafa í huga við hverja einustu stjórnarskrárbreytingu. Markmið breytinganna þurfa að vera skýr, textinn
þannig að hann gefi ekki tilefni til túlkana út og suður og loks verða þeir sem að stjórnarskrárbreytingum
standa að gera sér glögga grein fyrir því hver áhrif breytinganna geta orðið í raun og veru. Það vantar veru-
lega mikið upp á að þessum skilyrðum sé fullnægt þegar litið er til tillagna stjórnlagaráðs. Hinar umfangs-
miklu breytingar, sem í þeim felast, skapa verulega óvissu á mörgum sviðum, bæði varðandi stjórnskipun
landsins og réttarstöðu einstaklinga. Þess vegna væri mikið óráð að leggja þær til grundvallar frumvarpi
um stjórnarskrárbreytingar, eins og spurt er um á kjörseðlinum. Það væri óvissuferð að tilefnislausu.
UPPHAFIÐ Boðað var til þjóðfundar 6. nóvember 2010 og 950 manns á öllum aldri sátu í Laugardalshöll og ræddu innihald stjórnarskrár.
Tillögur hans fóru fyrir stjórnlagaráð, en þjóðin tekur afstöðu til draga þess að stjórnarskrá eftir viku. FRÉTTABLAÐIÐ/PJETUR
Vandinn við fyrstu spurninguna er að kjósandinn veit ekki hvernig
svar hans verður túlkað svari hann
játandi. Umræðan um þetta er vægast
sagt misvísandi. Helstu talsmenn til-
lagna stjórnlagaráðs staðhæfa að verði
svarið „já“, án tillits til kosningaþátt-
töku, verði hendur Alþingis bundnar og
tillögurnar verði efnislega óbreyttar að
nýrri stjórnarskrá Íslands. Þingmenn
og forystumenn stjórnarflokkanna
þegja þunnu hljóði um afstöðu sína til
tillagnanna. Þær hafa legið óhreyfðar
í þingnefnd á annað ár en fjölmargar
efnislegar athugasemdir hafa komið
fram. Tillögur stjórnlagaráðs eru að
mínu mati ágætur grundvöllur til að
byggja á. Á þeim eru þó margir ágallar
og yrði afturför í sumum atriðum yrðu
þær samþykktar óbreyttar. Það á sér-
staklega við um ýmis ný, breytt eða
brottfelld ákvæði mannréttinda kaflans
þar sem markmið breytinga er oft
óljóst og afleiðingar þeirra lítt ígrund-
aðar. Núgildandi mannréttindaákvæði
voru endurskoðuð frá grunni árið 1995,
einkum með tilliti til alþjóðaskuld-
bindinga um mannréttindi og festa er
komin á túlkun þeirra og framkvæmd.
Alþingi er bæði rétt og skylt að ræða
Hvað þýðir já?
■ BJÖRG THORARENSEN – LAGAPRÓFESSOR VIÐ HÁSKÓLA ÍSLANDS
Nei, ég vil ekki að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar
til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá.Já
Já, ég vil að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til
grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá.
Vilt þú að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá?
Þjóðaratkvæðagreiðsla um drög að stjórnarskrá 1. spurning
efnislega tillögur stjórnlagaráðs í með-
ferð frumvarps um efnið og er ekki
bundið af þeim. Það stóð alltaf til að til-
lögur ráðsins yrðu lagðar til grund-
vallar við endurskoðun stjórnarskrár á
þeirri forsendu. Þjóðaratkvæðagreiðsla
með niðurstöðunni „já“ við spurn-
ingunni breytir í engu tilliti þeirri stað-
reynd. Verði svarið „nei“ má ætla að
verkefnið komist í algert uppnám, þótt
það sé aðeins hálfnað.
Þetta sýnir í hnotskurn að það er
bæði ótímabært og ómarkvisst að leita
álits þjóðarinnar á drögum að nýrri
stjórnarskrá sem ekki eru fullunnin.
Við blasir að kjósendur svara þessari
spurningu á ólíkum forsendum eða
veigra sér við að taka afstöðu. Ég óttast
að á komandi vetri verði miklum tíma
varið til þess að deila um hvernig eigi
að túlka niðurstöðu þjóðaratkvæða-
greiðslunnar. Enn einu sinni verður
karpað á Alþingi um málsmeðferðina
í þessu ferli sem er komið út í ógöngur
að mínu mati. Þar fer í súginn dýr-
mætur tími til að koma í höfn mörgum
þörfum breytingum á stjórnarskránni,
einnig þeim sem allir stjórnmála-
flokkar og þjóðin geta auðveldlega náð
sátt um.