Morgunblaðið - 13.03.2014, Blaðsíða 26

26 UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 13. MARS 2014
Stangarhyl 4, 110 Reykjavík, Sími: 520 7700
raestivorur.is
Rétt magn af hreinlætisvörum
sparar pening
– láttu okkur sjá um það
Hafðu samband og fáðu tilboð
sími 520 7700 eða sendu línu á
raestivorur@raestivorur.is
Heildarlausnir í hreinlætisvörum
Sjáum um að birgðastaða hreinlætis-
og ræstingarvara sé rétt í þínu fyrirtæki.
Hagræðing og þægindi fyrir stór og lítil
fyrirtæki, skóla og stofnanir.
Hafðu samband og fáðu tilboð
Mér hefur orðið
hugsað til þessarar
fyrirsagnar, sem ég
rakst einhvers staðar
á í blaði, undanfarna
daga þegar ég hef
verið að fylgjast með
fréttaflutningi af um-
ræðum á Alþingi Ís-
lendinga um aft-
urköllun
ESB-aðildarumsókn-
arinnar og undirskriftasöfnunina
sem aðildarsinnar hafa hrundið af
stað.
Íslendingar vilja gjarnan líta á
sig sem menntaða og vel upplýsta
þjóð. Það ætti hún líka að vera
þegar litið er til allra þeirra fjár-
muna sem varið er til menntamála.
Aðeins á þessu ári eru liðlega 76
milljarðar lagðir til menntamála
hér á landi. Þó bendir fátt til þess
að læsi sé almennt til staðar. Í það
minnsta þegar >40 þúsund manns
skrifa undir kröfu um að þjóð-
aratkvæðagreiðsla fari fram um
ekki neitt. Nú ætla ég ekki að
gera mál úr því að það kosti u.þ.b.
300 milljónir að halda slíka þjóð-
aratkvæðagreiðslu sem aldrei get-
ur verið annað en ráðgefandi eins
og lög gera ráð fyrir og reynslan
af síðustu ríkisstjórn sýndi. „Nor-
ræna velferðarstjórnin“ eyddi
milljarði í loftfimleika um stjórn-
arskrá, en gerði svo
ekkert með úrslit at-
kvæðagreiðslunnar
sem átti að vera
krúnudjásnið. En þeg-
ar tugir manna gera
kröfu um að 300 millj-
ónum sé kastað út um
gluggann, í nafni lýð-
ræðisástar, til að fá að
greiða atkvæði um
áframhaldandi „samn-
ingaviðræður“ við
Evrópusambandið þá
spyr ég: hvað er for-
svaranlegt að eyða miklum fjár-
munum í að mennta þjóð sem,
þrátt fyrir einhverja lengstu skóla-
göngu í heimi, nennir ekki að lesa
sáraeinfaldan texta? Skilur ekki að
það eru engar samningaviðræður í
gangi. Skilur ekki að það er eng-
inn pakki til að kíkja í. Skýrsla
Hagfræðistofnunar Háskóla Ís-
lands (HHÍ) er einstaklega skýr í
þessum efnum. Viðræðurnar snú-
ast um tímasetningar upptöku
100.000 blaðsíðna af regluverki
sambandsins. Ekkert annað.
Styrkir til vísinda og rannsókna,
sem háskólasamfélagið leggur svo
mikla áherslu á, eru nú þegar hluti
af EES-samningnum sem verið
hefur í gildi síðan 1995. Sem og
allt annað sem undir þann samn-
ing heyrir. Kaflinn um utanríkis-,
öryggis- og varnarmál er óneit-
anlega dálítið kúnstugur, þegar
markmið sambandsins um að
stuðla að friði í heiminum er skoð-
að í ljósi aðgerðaleysis þess þegar
blásið er til ófriðar, hvort sem er í
Evrópu eða á næstu bæjum. Eða
hvar var Evrópusambandið þegar
Júgóslavía hóf sín bræðravíg?
Hreyfði hvorki legg né lið til að
koma í veg fyrir átökin og frægt
er þegar hollenskir friðargæslulið-
ar afhentu Serbum 8.000 karlmenn
og unga drengi til slátrunar.
Hvernig tæki sambandið á varn-
armálum Íslands ef útþenslustefna
Pútíns tæki upp á að beina sjónum
hingað? Með Úkraínu á sínu valdi
og hugsanlegar olíulindir við Ís-
land gæti Pútín verulega saumað
að orkuþyrstri Evrópu.
Það sem skiptir okkur þó meg-
inmáli eru landbúnaðarmálin, yf-
irráð yfir fiskistofnum og fullveld-
ismálin, þ.e. sjálfsákvörðunarréttur
þjóðarinnar. Skýrsla HHÍ gerir
ágæta grein fyrir landbúnaðarkafl-
anum. Margumræddar und-
anþágur Finna og Svía vegna
heimskautalandbúnaðar eru aðeins
tímabundnar og getur sambandið,
hvenær sem er, ákveðið að þessar
tvær þjóðir hætti að styrkja þessa
útkjálkabændur. Sjávarútvegurinn
er enn ólíklegri til að fá var-
anlegar undanþágur frá sjáv-
arútvegsstefnu sambandsins. Auð-
vitað geta menn bundið vonir við
að fá tímabundinn ráðstöfunarrétt
á ca. 100 dósum af síld eins og
Malta, en þó er líklegra að Evr-
ópusambandið haldi sínu striki
eins og Norðmenn fengu að reyna
þegar þeir sóttu um síðast. „Aus-
geschlossen“, fiskimiðin skulu vera
undir stjórn ESB og ekkert múð-
ur.
Þótt við höfum margt til Evrópu
að sækja þá efast ég um að sér-
þarfaþjóðin sem byggir Ísland
sætti sig við til lengdar að láta
ókjörna embættismenn í Brussel
skipa hér málum. Ákveða hverja
við eigum viðskipti við, hvort við
sendum dæmda glæpamenn úr
landi eða meinum þeim aðgang að
landinu. Fullveldið gefur okkur
nefnilega rétt til að ákveða það
sjálf hverja við viljum umgangast
á jafnréttisgrundvelli og hvaða lög
eiga að ríkja hér á landi. Sjálfs-
ákvörðunarrétturinn er nefnilega
gulls ígildi. Það vita þeir sem hafa
misst hann. Þeir, hins vegar, sem
nenna ekki að lesa skýrslu HHÍ en
skrifa undir kröfu ESB-sinna til
þess eins að fylgja hjörðinni fram
af brúninni ættu að íhuga að
endurgreiða kostnaðinn af „mennt-
un“ sinni. Henni hefur verið kast-
að á glæ.
Ef greind er normið þá fyrst
verður heimskan áhugaverð
Eftir Ragnhildi
Kolka » Það stoðar lítið að
mennta þjóð sem
nennir ekki að hugsa.
Ragnhildur Kolka
Höfundur er nemandi í HÍ.
Fjölgun ferða-
manna til landsins
hefur fætt af sér mik-
inn drifkraft í ferða-
þjónustuna sem nú er
í örum vexti og mikl-
um pælingum sem
honum fylgja. Spáð er
áframhaldandi fjölgun
ferðamanna á næstu
árum. Ferðaþjónustan
og markaðurinn kalla
eftir að byggt sé ört og meira gisti-
rými s.s lúxus-, fimm,* fjögurra* og
þriggja *stjörnu hótel og fund-
arsalir – gistiheimili, farfuglaheim-
ili, matsölustaðir og fleiri valkosti
vantar til afþreyingar fyrir ferða-
fólk og bæta þarf aðgengi að vinsæl-
um náttúruperlum. Einstaklingar
og fyrirtæki í ferðaþjónustu sjá
þarna aukin tækifæri og vilja mæta
þeim. Mest virðist þörfin vera sem
fyrr á suðvesturhorninu þar sem
menn hugsa og framkvæma stórt
þessa dagana ef marka má fréttir.
Landsbyggðin tekur einnig vel við
sér og þar eru víða framkvæmdir
hafnar eða eru í burðarliðnum með
hjálp lánastofnana. Bankarnir, sem
eru „stútfullir“ af peningum sem
litla vinnu hafa, sjá nú tækifæri og
lána grimmt á réttum stöðum í álit-
leg verkefni. Landshlutar og svæði
innan þeirra eru mismunandi álit-
legir viðskiptavinir. Á Austurlandi
hafa Fljótsdalshérað og Hornafjörð-
ur og stærri byggðakjarnar í
Fjarðabyggð sótt í sig veðrið og þar
eru nokkur verkefni í gangi, sem
njóta trausts og fyrirgreiðslu lána-
stofnana. Seyðisfjörður er einn elsti
ferðaþjónustubær á Austurlandi og
tekur árlega á móti tugum þúsunda
ferðamanna inn og út úr landinu.
Hann er nú í þörf fyrir að taka þátt
í uppbyggingunni og bæta enn frek-
ar aðstöðuna í kaupstaðnum.
Nokkrir aðilar undirbúa og vinna
við að auka við t.d. gistirými í bæn-
um en það hefur vantað. Þeir hafa
verið eins og aðrir í viðræðum við
lánastofnanir um fyrirgreiðslu sem
lofaði góðu enda töpuðu bankarnir
ekki fjármunum sínum á Seyðfirð-
ingum í hruninu. Sérstaða Seyð-
isfjarðar liggur m.a. í Húsahótelinu
– Hótel Öldunni sem gerir t.d. upp
gömul norsk hús og
breytir þeim í hótel/
gistingu. Fleiri aðilar
vilja nú koma til og
styrkja þennan þátt
ferðaþjónustunnar og
auka gistirými í vax-
andi ferðamannabæ. Þá
gerist þetta: „Frétt fer
í loftið“ á haustdögum
sl. um að stjórn Smyril-
Line hugsi sér til
hreyfings með skipið
Norrænu, á vetrum, frá
Seyðisfirði og sé þegar í viðræðum
við hafnaryfirvöld í Fjarðabyggð.
Það sem ekki hefur heyrst eða farið
í loftið sem „frétt“ er sú staðreynd
að: „ Engin formleg tilkynning um
slíkt hefur borist bæjaryfirvöldum á
Seyðisfirði frá rekstraraðilum enda
er bindandi samningur fyrir báða
aðila í fullu gildi. Seyðfirðingar
(Hafnarsjóður) eru fjárhagslega
skuldbundnir vegna kostn-
aðarsamra framkvæmda í landi sem
eru hannaðar og sérstaklega gerðar
fyrir skipið og móttöku ferðafólks.
Frá þeim skuldbindingum er og
verður ekki hlaupið svo auðveld-
lega.
Engin lánafyrirgreiðsla
Í samtölum við þrjá aðila, tvo eig-
endur ferðaþjónustufyrirtækja og
einstakling, sem standa í fram-
kvæmdum, staðfestu þeir að lána-
stofnanir sem þeir höfðu verið í við-
ræðum við um fyrirgreiðslu við
verkefni sín hefðu, eftir þessa frétt,
dregið hana til baka. Lánafyr-
irgreiðsla er ekki lengur til staðar.
Fleiri íbúar hafa sömu sögu að
segja varðandi t.d. fyrirhuguð
íbúðakaup. Ástæða sem nefnd er:
Óvissuástand á Seyðisfirði fram-
undan, sem m.a. þessi „frétt“ skap-
ar. Er nema von að spurt sé: Getur
ein „frétt“ rústað lánstrausti íbúa í
heilu byggðarlagi?
Getur „frétt“ rúst-
að lánstrausti íbúa í
heilu byggðarlagi?
Eftir Þorvald
Jóhannsson
Þorvaldur Jóhannsson
» Frá þeim
skuldbindingum er
og verður ekki hlaupið
svo auðveldlega.
Höfundur er fyrrv. bæjarstjóri, nú
eldri borgari, Seyðisfirði.
Margt í starfs-
háttum stórra versl-
anakeðja væri ágætt
tilefni fræðilegra út-
listinga haskóla-
samfélagsins en áhugi
prófessora virðist
meiri á mjólkurvörum
og lambakjöti. Viðbót-
arrannsóknarefni gæti
verið t.d. verðbreyt-
ingar stundum oft á
dag í stórmörkuðum, líkt og viljandi
sé slævð verðvitund neytenda. Eða
kannski hvernig 130 milljarða
gjaldþrot verslanafyrirtækis kom
og kemur inn í vöruverð og banka-
kostnað almennings. Mörg verð-
lagning vekur spurningar en gróf-
asta dæmið heyrði ég um varahlut í
bíl, sem átti að kosta 72.000 kr. hér-
lendis. Viðkomandi þótti þetta
nokkuð dýrt, en var á leið til út-
landa (til Þýskalands) og gat keypt
varahlutinn þar fyrir 7.800 kr. ís-
lenskar.
Vissulega standa sumir sig, en
verðkannanir við önnur lönd eru
sjaldnast íslenskri verslun í hag.
Þar svara neytendur með fótunum
eða öllu heldur flug-
miðum. Fatakaup stórs
hluta þjóðarinnar virð-
ast fara fram á erlendri
grundu. Samt eru þar
engir tollar til að
vernda innlenda fram-
leiðslu. Sú framleiðsla
hrundi fyrir löngu. En
mantran um sligandi
verð íslenskrar búvöru
tifar stöðugt og leikrit
forsvarsmanna ís-
lenskrar verslunar um
að breyta verðvernd ís-
lenskrar framleiðslu platar eflaust
marga. En hver er veruleikinn?
Hvaða hlutfalli útgjalda sinna eyða
Íslendingar til matarkaupa miðað
við aðrar þjóðir? Samkvæmt nýleg-
um tölum frá Eurostat (viskubanki
ESB) eru það 13,05%. Til sam-
anburðar er ESB-meðaltalið 14%.
Mjög svipað á evrusvæði. Evr-
ópubúar eyða því að meðaltali hærri
hluta útgjalda sinna í mat! Ham-
farafyrirsagnir um hátt verð búvöru
hér eru því ekki sannfærandi.
Þórólfur Matthíasson prófessor
hefur mjög pólitískan pól. Gengur
til allra pælinga út frá þröngu
sjónarhorni sem tekur sjaldnast til-
lit til annarra sjónarmiða, sem geta
Verð hér – verð þar
Eftir Valdimar
Guðjónsson.
Valdimar Guðjónsson
Aukablað
um bíla fylgir
Morgunblaðinu
alla þriðjudaga