Fréttablaðið - 03.04.2014, Side 30

3. apríl 2014 FIMMTUDAGUR| SKOÐUN | 30
Samningur Sameinuðu
þjóðanna um réttindi
fatlaðs fólks (SRFF)
var undirritaður fyrir
Íslands hönd í mars-
mánuði 2007. Markmið
hans er að tryggja fötl-
uðu fólki mannréttindi
til jafns við ófatlað fólk á
öllum sviðum samfélags-
ins. Til að samningurinn
hafi áhrif þarf að innleiða
efni hans í íslensk lög. Því
miður geta íslensk stjórn-
völd ekki státað af því að
hafa náð því takmarki og
stefna raunar í að verða
meðal síðustu valdhafa aðildar-
ríkja samningsins til að innleiða
efni hans í lagabálka sína.
SRFF er mikilsvert framfara-
skref að því takmarki að tryggja
réttindi fatlaðs fólks. 19. grein
samningsins fjallar um sjálf-
stæða búsetu, félagslega þjónustu
og rétt til þátttöku í samfélaginu.
Fyrri liður greinarinnar segir
að fatlaðir einstaklingar skuli
hafa val um hvar, hvernig og með
hverjum þeir búa. Að þeim verði
ekki gert að eiga heima þar sem
tiltekið búsetuform ríkir. Fæstir
gera sér grein fyrir því hvað ný
byggingarreglugerð er mikilsvert
framlag til réttindabaráttu fatlaðs
fólks. Reglugerðin gerir fötluðu
fólki á Íslandi kleift að eiga val
um búsetu.
Engu að síður er víða pottur
brotinn varðandi aðgengi. Auð-
vitað á aðgengi að vera í lagi alls
staðar. Fatlaðir einstaklingar eiga
að geta farið í verslanir, í heim-
sókn til ömmu, vina eða barnanna
sinna án vandkvæða. Við byggjum
öll þetta land og eigum öll að hafa
tækifæri til að taka þátt í og hafa
áhrif á samfélagið. Forsendan
fyrir því er að gera þjóð-
félagið aðgengilegt, þann-
ig að fatlað fólk geti t.d.
tekið þátt í viðburðum
tengdum börnum sínum
eða komist inn á vinnu-
stað eins og annað fólk.
Í seinni hluta grein-
arinnar segir að fatlað
fólk skuli hafa aðgang að
margskonar félagsþjón-
ustu, s.s. aðstoð inni á
heimili og í búsetuúrræð-
um og öðrum stuðningi til
samfélagsþátttöku. Í því
felst persónulegur stuðn-
ingur til að geta lifað
og tekið þátt í samfélaginu án
aðgreiningar. Ég er ekki ein um
að telja að notendastýrð, persónu-
leg aðstoð (NPA) gagnist fötluðu
fólki best til að uppfylla þetta.
Reynslan af NPA sem tilrauna-
verkefni sveitarfélaganna lofar
góðu, úrræðið hefur reynst mann-
eskjulegt og verulega valdeflandi
í víðum skilningi þess orðs.
Innihaldsríkara líf
NPA byggir á hugmyndafræð-
inni um sjálfstætt líf (Independ-
ent living) sem á rætur sínar að
rekja til mannréttindabaráttu
fatlaðs fólks á 8. áratug 20. ald-
arinnar. Hugmyndafræðin er að
allar manneskjur, óháð, eðli og
alvarleika skerðingar, geti tekið
eigin ákvarðanir, stjórnað eigin
aðstoð og mótað eigin lífsstíl. Að
fatlað fólk eigi rétt á að ákveða og
velja sjálft sína þjónustu, stjórna
eigin lífi og taka virkan þátt í
samfélaginu. Í raun færist valdið
frá þjónustukerfinu yfir til fatlaðs
fólks með NPA. Von mín er sú að
NPA verði lögfest sem meginform
þjónustu við fatlað fólk í árslok
2014 eins og stefnt hefur verið að.
Áðurnefnd 19. grein veitir fötl-
uðum einstaklingi vald til að taka
einföldustu ákvarðanir sem ófatl-
aður einstaklingur teldi algjör-
lega sjálfsagða s.s. að fara út í
búð, fara í bað, fara í skóla, baka
heima hjá sér, halda matarboð
o.s.frv. Fötluðu fólki yrði gert
auðveldara og í sumum tilfell-
um kleift að sækja nám að eigin
vali og stunda vinnu. Því yrði
gert kleift að þroskast í sama
umhverfi og ófatlaðir einstak-
lingar, þar sem fötlunin er ekki
lengur hindrun og andlegt fram-
lag/geta einstaklingsins yrði skýr-
ara. Fatlaðir einstaklingar myndu
öðlast nýja sýn á lífið. NPA stuðl-
ar að innihaldsríkara lífi fatlaðr-
ar manneskju og hvetur hana til
dáða með þeim afleiðingum að
framlag persónunnar og hún sjálf
verður skýrari en fötlunin.
Fatlað fólk vonar að innleiðing
SRFF lyfti grettistaki í réttinda-
baráttu þess. Með 19. greininni
er fötluðu fólki rétt mikið rétt-
lætistól. Þeir sem hafa neistann í
sér til að verða gerendur í eigin
lífi koma raunverulega til með að
geta það. „Kerfið“ mun eiga erf-
iðara með að gleypa fatlaða ein-
staklinga og fötlunarvæða þá enn
frekar. Þeir munu rísa upp og
skila sér öflugri út í lífið.
Að ráða eigin lífi ,
búsetu og búðarferðum
Illugi Gunnarsson vill
stytta framhaldsskólann
um a.m.k. 1 ár. Hann er
kominn í gömlu, slitnu
stuttbuxurnar af Ólafi G.
Einarssyni, Birni Bjarna-
syni og Tómasi I. Olrich.
Þorgerður K. Gunnars-
dóttir hætti við stytt-
ingu. Hún sá sveigjan-
leika núverandi kerfis
þar sem nemar geta lokið
stúdentsprófi á 3 árum ef
þeir vilja.
Sumir telja að brottfall muni
minnka og menntunarstig þjóð-
arinnar hækka verði af styttingu.
Minna nám á jafnvel að leiða til
hærra menntunarstigs! Saman-
burður milli landa er marklaus ef
ekki er spurt um innihald náms
heldur prófgráður, sem sumar
eru blekking ein. Samanburður
á brottfallstölum milli landa er
ómarktækur vegna mismunandi
skráningar.
Brottfall fyrsta árs nema við
HÍ er um 35%. HÍ telur stöðu-
próf koma til greina, sem þýðir
að sum stúdentsprófsskírteini telj-
ast ómarktæk. Framhaldsskólar
fá fjárveitingar eftir fjölda nema
sem taka lokapróf. Niðurskurðar-
hnífurinn er á hálsi skólameist-
ara og kennarar undir miklum
þrýstingi. Ábyrgð á slöku gengi
nemenda er velt á kennara, fjár-
veitingar til skóla skornar niður,
sem bitnar á launakjörum kenn-
ara. Kennarar eru þvingaðir til að
hleypa sem flestum í gegn, ekki
er staðið við eðlilegar námskröf-
ur, einkunnabólga á sér stað og
nemar fá fölsk stúdentspróf.
Með hliðsjón af ofangreindu
þarf Illugi Gunnarsson að velta
fyrir sér hvort yngri stúdentar
með skert stúdentspróf séu líkleg-
ir til að standa sig betur í háskóla
en nú er. Eða er háskólum ætlað
að setja vanbúna stúdenta í undir-
búningsnám áður en þeir
geta hafið hið raunveru-
lega háskólanám?
Bent hefur verið á
erlendar skýrslur sem
segja að stytting náms
til stúdentsprófs um 2
ár auki landsframleiðslu
um 3-5%. Eigum við þá
ekki frekar að stytta um
6 ár með 9-15% aukn-
ingu á landsframleiðslu?
Líklega kæmust reikni-
meistararnir að því að
bókmenntakennsla í framhalds-
skólum auki ekki landsfram-
leiðslu. Eigum við þá að hætta
henni? Frjálshyggjupostular vita
að menntun kostar fé, en skilja illa
að þau verðmæti sem hún skapar
verða ekki öll mæld í krónum.
Lengja námið í Þýskalandi
Menntamálaráðherra segir ekk-
ert um framkvæmdina sjálfa. Á
að skera niður námsefni og þá
hvað? Á að kenna námsefni 4 ára
á 3 árum? Á að lengja skólaárið
verulega og fórna sumarvinnu
nemenda? Ætlar ríkið að veita
nemendum námsstyrki þegar
sumarvinnan er horfin? Hvað
kostar það? Ráðherrann svarar
engu um þetta en reynir að þvinga
framhaldsskólakennara til að
samþykkja styttingu, annars fái
þeir ekki launaleiðréttingu.
Íslendingar nota líklega meiri
tíma en flestir aðrir í tungu-
málanám. Viljum við skera niður
nám í 3. máli eða hætta að kenna
dönsku? Á Norðurlöndum er gert
ráð fyrir að stúdentsprófi sé lokið
við 19 ára aldur. Síðast þegar ég
vissi útskrifuðust aðeins 11%
danskra pilta og 20% stúlkna á til-
settum tíma. Sums staðar í Þýska-
landi var hægt að ljúka stúdents-
prófi við 18 ára aldur. Nú er verið
að lengja námið þar um 1 ár.
Fyrir 40 árum fóru um 30%
hvers árgangs í menntaskóla
eftir að hafa staðist landspróf.
Nú þarf enginn að standast próf
og um 95% hvers árgangs fara í
framhaldsskóla. Breiddin í náms-
getu hefur aukist mikið og marg-
ir standa illa. 30% stráka koma
ólæs úr grunnskóla. Ekki er óal-
gengt að helmingur nema stand-
ist ekki námskröfur í byrjunar-
áföngum framhaldsskóla. Meðan
staðan er svona veitir ekki af 4
ára framhaldsskóla til að stoppa í
götin og búa nemendur sómasam-
lega undir háskólanám. Margir
eiga enga möguleika á að ná stúd-
entsprófi á 3 árum nema náms-
efni verði skert verulega og kröf-
ur minnkaðar svo að prófið yrði
markleysa. Ráðherra mennta-
mála ætti að finna leiðir til að
bæta læsi grunnskólanema áður
en hann viðrar þá hugmynd að
stytta framhaldsskólann.
Margir klifa á því að við eigum
að stytta námstíma til stúdents-
prófs til samræmis við aðrar
þjóðir. Þetta eru léttvæg rök. Við
eigum að gera það sem okkur
finnst skynsamlegt í stað þess
að herma eftir öðrum. Umræðan
ætti að snúast um inntak og gæði
námsins en ekki eingöngu um
sparnað enda er framhaldsskólinn
hér ódýrari en víða. Aðal atriði er
að nemendur fái gott nám til stúd-
entsprófs þannig að þeir verði vel
undir háskólanám búnir. Stytting
framhaldsskólans gengur gegn
því.
Styttri framhaldsskóli?
SAMFÉLAG
Þuríður Harpa
Sigurðardóttir
framkvæmdastjóri
Nýprents ehf. og
fulltrúi í nefnd
ÖBÍ um kynningu
á SRFF
➜ Fatlaðir einstaklingar
eiga að geta farið í verslanir,
í heimsókn til ömmu, vina
eða barnanna sinna án
vandkvæða. Við byggjum öll
þetta land og eigum öll að
hafa tækifæri til að taka þátt
í og hafa áhrif á samfélagið.
MENNTUN
Björn
Guðmundsson
framhaldsskóla-
kennari
➜ Með hliðsjón af ofan-
greindu þarf Illugi Gunnars-
son að velta fyrir sér hvort
yngri stúdentar með skert
stúdentspróf séu líklegir til
að standa sig betur í háskóla
en nú er.
Ábendingahnappinn má
finna á www.barnaheill.is
3 verð á rúmfötum
7.990 kr 8.990 kr 9.990 kr
Sími 412 2500 - sala@murbudin.is - www.murbudin.is
GÆÐAMÁLNING
mmako pensill 50
225
Deka Gólfmálning grá
3 lítrar
4.295
rtl LH.apS akeD 3lítrar
909.1
Kletthálsi Reykjavík
Reykjanesbæ
Deka Pro 10
Innimálning. 10 lítrar
6.995
ltrapsggeVF L
r artil5 0,
597
M
D ke aCryl 7
Innimál in ng. 10 lí trar Deka Pro 4. Veggja- og
loftamálning. 10 lítrar
5.795
GÓÐ
VOÞ TTA
HELDN
I
Deka
akk 70 Meistaral
kk. hv tt . íAkrýlla
1 líter
1.895
Bakki, 25 cm rúlla,
grind og pensill.
- Sett
951.5