Dagblaðið Vísir - DV - 25.03.2013, Síða 10

10 Fréttir 25. mars 2013 Mánudagur
R
íkisbankinn Landsbanki Ís-
lands lánaði fjárfestinum
Skúla Mogensen, eiganda
ferðaskrifstofunnar WOW
air og stærsta hluthafa MP
Banka, nærri 700 milljónir króna á
árunum fyrir einkavæðingu bankans
2002 án þess að taka traust veð fyrir
lánunum. Skúli var forstjóri og einn
af aðaleigendum hátæknifyrirtækis-
ins OZ sem var mikil vonarstjarna í
íslensku viðskiptalífi upp úr aldamót-
unum síðustu. Strax í ársbyrjun 2002
lá fyrir að afskrifa þyrfti um 400 millj-
ónir króna af lánum Skúla. Þetta kem-
ur fram í skjölum sem endurskoð-
andi Landsbanka Íslands, PwC sendi
til Landsbankans á árunum 2002 og
2003. Ekki var hins vegar tekið tillit til
þessarar afskriftarþarfar í kaupverði
Landsbanka Íslands árið 2002.
Eftir einkavæðingu Landsbanka
Íslands fengu Björgólfsfeðgar 700
milljóna króna afslátt af bankanum
vegna þessara afskrifta hjá Skúla
Mogensen, og öðrum viðskiptavinum
bankans sem fengið höfðu lán í bank-
anum þegar hann var í eigu íslenska
ríkisins. Kveðið var á um þennan af-
slátt í kaupsamningi Samson og ís-
lenska ríkisins. Þetta þýðir að eignir
Landsbanka Íslands voru ofmetnar
við söluna á bankanum til Björgólfs-
feðga.
Sama niðurstaðan hjá KPMG
Björgólfur hefur sjálfur fjallað um
afsláttinn á bankanum á heima-
síðu sinni btb.is Á heimasíðunni er
fjallað um ágreininginn sem var á
milli eigenda Samson og einkavæð-
ingarnefndar um hversu miklar
skuldir þyrfti að afskrifa hjá Lands-
bankanum eftir einkavæðingu. Eins
og gefur að skilja vildu eigendur Sam-
son að tekið væri tillit til þessarar af-
skriftarþarfar þegar komist væri að
samkomulagi um kaupverðið á bank-
anum.
Í umræðunni á heimasíðunni
kemur fram að Björgólfur Thor hafi
allt frá sumrinu 2003 talið að eignir
Landsbankans væru verulega of-
metnar – þegar gögnin sem DV hef-
ur undir höndum eru skoðuð kemur
fram að eignir bankans hafi verið of-
metnar miklu lengur. KPMG vann svo
áreiðanleikakönnun fyrir hönd Sam-
son um málið og kom fram í henni að
„veruleg frávik væru á bókfærðu virði
eigna bankans og raunstöðu“, líkt og
segir á btb.is. Útreikningar PwC, sem
DV hefur, eru svipaðs eðlis.
Þetta mat KPMG og PwC er alls
ekki skrítið þegar litið til þeirra útlána
sem um ræðir hér, lána þar sem veðin
voru í verðlitlum hlutabréfum Skúla
Mogensen í OZ. Mat Samson-manna
var það, samkvæmt heimasíðu Björg-
ólfs, að „yfirstjórn Landsbankans,
bankaráð og ríkisendurskoðandi
hefðu með skipulögðum hætti van-
talið framlag á afskriftarreikning út-
lána í því skyni að fegra afkomu bank-
ans.“
Afskrifa hefði átt 300 milljónum
meira
Í fyrra bréfi PwC til Landsbanka Ís-
lands, sem dagsett er þann 28.
febrúar 2002, kemur fram það mat
endurskoðendafyrirtækisins að af-
skrifa hefði átt meira af útlánum
bankans en gert hafði verið í árs-
reikningnum fyrir 2001. Þá höfðu
100 milljónir króna verið færðar á af-
skriftarreikning vegna lána til Skúla
Mogensen. Orðrétt segir í bréfinu:
„Eftir að hafa farið yfir nokkur mál
fannst okkur ástæða til þess að fjalla
um afskriftarþörf með útlánaeftirliti
bankans, virðist okkur að tilhneig-
ingar gæti til þess að vanmeta niður-
færsluþörfina og/eða að fresta gjald-
færslu nauðsynlegrar niðurfærslu til
komandi reikningstímabila. Sé þessi
skoðun okkar rétt viljum við jafn-
framt vara við þeim afleiðingum sem
þetta kanna að hafa á trúverðug-
leika reikningsskila bankans þegar
og ef stíflan brestur og gjaldfæra þarf
á sama reikningstímabil útlánatap
ársins og fyrri ára.“
Í þessu bréfi var meðal annars
fjallað um nauðsyn þess að færa nið-
ur lán til Skúla Mogensen. Á þessum
tíma stóðu útlán bankans til Skúla í
666 milljónum króna og hafði bank-
inn yfirtekið eignasafn hans, sem
samanstóð af hlutabréfum í OZ og
öðrum hátæknifyrirtækjum, sem
verðmetið var á 517 milljónir króna.
Þá þegar var tryggingarvöntun vegna
lána til Skúla 146 milljónir króna
en var einnig bent á það að verð-
mat eignasafns Skúla væri veru-
lega ofmetið. Um þetta segir í bréf-
inu: „Svo virðist sem kaupverð þessa
eignasafns sé ákveðið um 254.m.kr.
hærra en ætlað markaðsverð þeirra
er samkvæmt öðrum gögnum
Landsbankans.“
Ályktunin sem PwC dregur af
þessum staðreyndum er að færa
hefði þurft um 400 milljónir króna
á afskriftarreikning en ekki 100.
„Hér virðist í fljótu bragði vera um
að ræða tryggingarvöntun og ofmat
eigna að fjárhæð 400 m.kr. (146+254)
en aðeins 100 m.kr. lagðar til af-
skriftarsjóðs útlánsins. Þá
er aðfinnsluverður losara-
bragur á frágangi mála og
afhendingu veðsettra bréfa
og keyptra sem eykur enn á
óvissu og áhættu tengdum
þessum málum. Þess má
geta að í vinnuskjali útlána-
eftirlits dags 27. nóv. 2001 er
tryggingarvöntun talin 401
m.kr. og gert ráð fyrir að fram-
lag í afskriftasjóð þyrfti að vera
400 m.kr. Að auki er gerð sú
athugasemd að mikil óvissa
ríki um seljanleika væntan-
legra veða.“ Með veðunum var
meðal annars átt við hlutabréf-
in í OZ sem bankinn hafði tekið
upp í skuldir Skúla.
Annað eins bréf
Tæpu ári síðar, þann 24. janú-
ar 2003, sendi PwC annað sams
konar bréf til Landsbankans þar
sem aftur var minnst á mikil-
vægi þess að færa niður lán tengd
Skúla Mogensen. Athygli vekur að
texti þess bréf og útskýringar voru
nákvæmlega þær sömu og árið áður.
Þetta bendir til að lán hafi ekki verið
færð niður í samræmi við fyrra bréf
PwC enda voru sömu lántakendurnir
nefndir í seinna bréfinu og því fyrra.
Umfjöllunin um Skúla í seinna
bréfinu er styttri en í því fyrra. Þar
segir meðal annars að í stað 100 millj-
ónanna sem færðar höfðu verið í af-
skriftasjóð árið áður var nú búið að
setja 200 milljónir í afskriftasjóðinn.
Þarna lá ljóst fyrir að afskrifa þyrfti
meira hjá Skúla en áður hafði verið
talið.
Um þetta segir í bréfinu: „Út-
lán til Skúla nema um 522 m.kr. Og
bókfært verð yfirtekins eignasafns
(Pallium) um 431 m.kr. Framlag í af-
skriftasjóð er 200 m.kr. Trygginga-
vöntun er veruleg og er fyrst og
fremst undir OZ komið. Staða OZ er
tvísýn og ef illa fer verður afskrifta-
áhætta bankans veruleg miðað við
200 m.kr. framlag.“
Keypti eignirnar aftur
Björgólfsfeðgar tóku við rekstri
Landsbankans eftir að seinna bréfið
var sent, á fyrri hluta árs 2003. Um
mitt ár 2003 var svo gengið frá af-
skriftunum á skuldum Skúla, líkt
og Sigrún Davíðsdóttir greindi frá í
Speglinum á sínum tíma. Björgólfs-
feðgar fengu svo 700 milljóna króna
afslátt á kaupverði Landsbankans
vegna þessara afskrifta, meðal annars
afskriftanna hjá Skúla Mogensen.
Bankinn hélt hins vegar eftir hluta-
bréfunum sem Skúli hafði fengið lán-
in til að fjármagna og bankinn hafði
síðar leyst til sín.
Athygli vekur að Skúli eignaðist
SKÚLI MOGENSEN SLAPP
VIÐ 400 MILLJÓNA SKULD
n Landsbankinn afskrifaði lán Skúla Magnússonar út af OZ n Seldi OZ aftur til Skúla„Gert ráð fyrir að
framlag í af-
skriftasjóð þyrfti að vera
400 m.kr.
Ingi Freyr Vilhjálmsson
fréttastjóri skrifar ingi@dv.is
LEYNIGÖGN Fékk himinhá lán í ríkis-banka Skúli Mogensen fékk
mörg hundruð milljóna króna
lán hjá Landsbanka Íslands
út af hlutabréfum í OZ og
fékk svo að kaupa fyrirtækið
aftur eftir afskriftir.