Dagblaðið Vísir - DV - 25.03.2013, Síða 14

Sandkorn
É
g veit ekki um einn einasta Ís-
lending sem hefur dáið úr hungri
eftir íslenska efnahagshrunið
2008. Raunar veit ég heldur ekki
um einn einasta Íslending sem
hefur dáið úr hungri vegna fátæktar
frá því ég man eftir mér. Ég veit heldur
ekki um marga Íslendinga sem eru hætt
komnir vegna skorts á mat, húsnæði og
grundvallarheilbrigðisþjónustu eins og
lyfjum við læknanlegum sjúkdómum.
Íslendinga skortir almennt séð ekki
nauðþurftir, þau efnislegu gæði sem eru
hverjum manni lífsnauðsynleg til að
geta lifað af frá degi til dags, þó margir
eigi erfitt með láta enda ná saman eða
séu sligaðir af skuldum.
Samt stígur nú fram þingmaður,
Vigdís Hauksdóttir, og heldur því fram
að Íslendingar séu ekki nægilega af-
lögufærir til að verja 0,26 af þjóðartekj-
um sínum í þróunaraðstoð til bág-
staddra í heiminum. Þessi prósentutala
er þó lægri en meðaltalsframlagið sem
OECD-ríki veita til þróunaraðstoðar
og miklu lægri en það tæpa prósent af
landsframleiðslu sem Norðmenn og
Svíar hafa veitt í slíka aðstoð í gegnum
árin. Íslendingar eru því langt í frá ofar-
lega á lista yfir þá sem gefa mest til þró-
unaraðstoðar hlutfallslega séð.
Þróunaraðstoð byggir á þeirri grund-
vallarhugmynd að ríkari þjóðum beri
siðferðileg skylda til að hjálpa fólki í fá-
tækari ríkjum þar sem skortur á nauð-
þurftum getur í einhverjum tilfellum
orðið banamein fólks. Slík aðstoð byggir
á þeirri hugmynd að það sé í sjálfu sér
„slæmt að fólk þjáist og deyi vegna
skorts á mat, húsnæði og læknisþjón-
ustu“ og að okkur beri skylda til að
reyna að koma í veg fyrir þessar þján-
ingar fólks.
Vigdís Hauksdóttir er ekki sammála
þeirri hugmynd að Íslendingar séu
skyldugir til að hegða sér með þessum
hætti gagnvart fólki í nauð. „Gjaldþrota
maður getur ekki borgað fyrir aðra,“
segir hún. Frasinn er einhver raunaleg
útgáfa af enska orðskviðnum, „Beggars
can´t be choosers“, og á að undirstrika
hversu bágt Íslendingar eigi nú um
stundir. Með þessum orðum sínum
miðar Vigdís á allra lægstu hvatir ís-
lenskra kjósenda: þjóðernishyggju, eig-
ingirni, sjálfsvorkunn, og vonast hún
væntanlega til að fólk skorti samúð með
fólki sem stendur margfalt verr en lang-
flestir, ef ekki allir, Íslendingar. Vigdís
hlaut þó engan hljómgrunn á þingi með
þessari skoðun sinni. Hún var sá eini af
fjörutíu alþingismönnum sem ekki vildi
samþykkja lagafrumvarp sem felur í sér
að Íslendingar veiti 24 milljörðum króna
í þróunaraðstoð á næstu fjórum árum.
Sem betur fer: Ég tek ofan fyrir Alþingi.
Það sorglegasta við þetta er þó að
Vigdís virðist ekki vera ein um þessa
skoðun. Vigdís er kynlegur kvistur
á Alþingi sem hefur sérhæft sig í illa
ígrunduðum skoðunum – oft hefur hún
fengið harða útreið opinberlega fyrir
vikið – og hefur nú sveigt inn á braut-
ir mannvonskunnar í atkvæðaveiðun-
um fyrir komandi kosningar. Lýðskrumi
Framsóknarflokksins virðast engin
takmörk sett og verður margt misjafnt
að vopni sem kenna má við lægstu hvat-
ir mannfólksins. Sorglegra og alvarlegra
er að svo virðist sem allt að þriðjungur
Íslendinga sé sammála þessari skoðun
Vigdísar, ef marka má könnun á viðhorfi
fólks til orða þingmannsins sem gerð
var á DV.is fyrir helgi. Um sexhundruð
manns svöruðu könnuninni og töldu
32,3 prósent að Ísland ætti ekki að veita
fé til þróunaraðstoðar.
Ég trúi því ekki að þriðjungur ís-
lensku þjóðarinnar sé svo andlega
gjaldþrota að hann telji að Íslendingar,
sem búa enn í samfélagi allsnægta þrátt
fyrir efnahagshrunið, geti ekki veitt
lágri prósentu af þjóðarframleiðslu
sinni til bágstaddra í þriðja heiminum.
En kannski er það bara þannig. Þjóð-
ernishyggja er því miður meinlega út-
breidd í Íslendingum. Kosningaslag-
orð Framsóknar er „Framsókn fyrir
heimilin“ í landinu. En Vigdís virðist
hins vegar vilja gera mannvonskuna að
útflutningsvöru Framsóknar til heim-
ila í Malaví – þess lands í Afríku sem
Þróunarsamvinnustofnun Íslands hefur
aðstoðað einna mest síðustu ár.
Einhver gæti til dæmis sagt, í anda
Vigdísar: Af hverju að hjálpa fátækum
í fjarlægum löndum þegar Íslendingar
hafa þurft að skera niður hjá sér kostn-
að á ýmsum sviðum opinbers rekstrar?
Svarið við því er meðal annars það að
fólk deyr ekki á Íslandi vegna skorts á
þeim nauðþurftum sem þróunarað-
stoðin á meðal annars að sjá öðrum
fátækari þjóðum fyrir. Annað svar er:
Það eru aldrei til nægilega miklir pen-
ingar í neinu þjóðarbúi; peningar til að
fjármagna jarðgöng til Vestmannaeyja,
Vaðlaheiðargöng fyrir Akureyringa, tvö-
földun hringvegarins eða eins ákjósan-
lega heilbrigðisþjónustu og hugsast get-
ur um allt land. Ef allar þjóðir hugsuðu
eins og Vigdís myndi engin þjóð gefa
neitt í þróunaraðstoð. Alþingi virðist
átta sig á þessu – nema Vigdís auðvitað.
Þó að fólk kunni að veigra sér við
að taka undir með Vigdísi opinber-
lega, og undir nafni, þá virðist þing-
konan hafa lýst skoðun sem miklu fleiri
Íslendingar hafa en einhver gæti þor-
að að halda fyrir fram. Niðurstaðan í
atkvæðagreiðslu Alþingis um málið er
enginn spegill á þjóðarsálina ef marka
má könnunina í DV. Þingmenn vita
flestir fyrir víst að þeir myndu hljóta
svívirðingu, vera sagðir harðbrjósta og
kaldlyndir, ef þeir greiddu atkvæði líkt
og Vigdís gerði, jafnvel þótt einhverjir
þeirra kynnu að vera sammála henni
um að Ísland beri að láta af þróunar-
aðstoð af því þjóðin eigi svo bágt.
Að gagnrýna þetta viðhorf Vigdísar,
og annarra sem eru sama sinnis, er
vissulega orðið eins og að bera í bakka-
fullan skammarbrunninn því fjölmargir
hafa blessunarlega gert það á liðnum
dögum. En fjandinn hafi það: Þetta er
svo mikið grundvallaratriði að ekki er
annað hægt en að þrábenda á að okkur
ber sem þjóð að rétta þeim bágstödd-
ustu hjálparhönd og láta gott af okkur
leiða þar sem neyðin er mest í heimin-
um. Þó svo að sú fjárhagsaðstoð komi
niður á lausnum einhverra úrlausnar-
efna heima fyrir þá hljótum við að velja
það að bjarga mannslífi fram yfir að
leysa léttvægari og minna aðkallandi
vandamál í heimabyggð. Um siðferðis-
skyldu okkar til að verja fé til þróunar-
aðstoðar, með það fyrir augum að
bjarga mannslífum og veita fátækum
nauðþurftir, má viðhafa sömu orð og
Abraham Lincoln lét falla um þrælahald
á sínum tíma: „Ef þrælahald er ekki
rangt þá er ekkert rangt“. Ef það að láta
ógert að bjarga manneskju í neyð er ekki
rangt þá er ekkert rangt.
Áhugi Kjartans
n Kjartan Gunnarsson, fyrr-
verandi framkvæmdastjóri
Sjálfstæðisflokksins, var einn
örfárra sem sat réttarhöldin
yfir Gunnari Andersen, fyrrver-
andi forstjóra FME. Einungis
tveir aðrir áheyrendur voru í
salnum, fyrrverandi fram-
kvæmdastjóri Lífeyrissjóðs
verkfræðinga og blaðamaður
Fréttablaðsins. Áhugi Kjartans
á málinu vakti nokkra athygli.
Kjartan var varaformaður
bankaráðs Landsbankans fyrir
hrun og þótti handgenginn
Björgólfi Guðmundssyni.
Gunnar Andersen og Björgólf-
ur hafa verið andstæðingar í
áratugi eftir að sá síðarnefndi
bar vitni í Hafskipsmálinu.
Veltu menn því fyrir sér hvort
Kjartan væri flugumaður
Björgólfs í réttarsalnum.
Skilnaðir bannaðir
n Það er frekar vandræða-
legt ástand innan Tímarita-
útgáfunnar Birtíngs eftir að
upplýst var
að Björk Eiðs-
dóttur, rit-
stjóra Séð og
heyrt, hefði
verið bannað
að skrifa um
skilnað Skúla
Mogensen athafnamanns.
Áður hafði svipuð tilskipun
verið gefin út varðandi Pálma
Haraldsson í Fons sem átti
þá flugfélagið Iceland Ex-
press. Birtíngur gaf þá út
tímarit fyrir Pálma eins og
Skúla síðar. Hermt er að það
sé framkvæmdastjórinn, Karl
Steinar Óskarsson, sem sendir
út þessi boð. Hætt er við að
eigandanum, Hreini Loftssyni,
sé ekki skemmt vegna bram-
bolts Karls Steinars. Sjálf er
Björk á uppsagnarfresti.
Sáttur ritstjóri
n Lítið lát er á uppnáminu
innan 365 sem hófst með
grein Magnúsar Halldórssonar,
Litli karlinn, þar sem hann
hraunaði yfir Jón Ásgeir
Jóhannesson. Ekki eru þó allir
ósáttir innan fjölmiðlarisans.
Þannig er Heimir Már Péturs-
son, fréttamaður Stöðvar 2 og
fyrrverandi upplýsingafull-
trúi Iceland Express, sáttur og
ánægður. Sama virðist vera
uppi á teningnum hjá Ólafi
Stephensen, ritstjóra Frétta-
blaðsins, sem gerði lítið úr
flótta starfsfólksins og sagði
það sumpart eiga sér eðlilegar
skýringar. Ólafur tók á sínum
tíma slaginn með Magnúsi og
lýsti inngripum Jóns Ásgeirs.
Þjóðhetja á
Grænlandi
n Hrafn Jökulsson er nánast
þjóðhetja á meðal Græn-
lendinga vegna skáktrúboðs
síns. Hrafn hefur komið í flest
þorp og bæi með boðskap
sinn með þeim afleiðingum
að mikill skákáhugi ríkir þar
nú. Þá erf yrirhugað stórmót
í höfuðstaðnum Nuuk í haust.
Ég hlýði
bara
Mig verkjaði
undan honum
Tónlistarmaðurinn Biggi Hilmars starfar náið með eiginkonunni. – DV Sögu Garðarsdóttur var líkamlega misboðið á fundi með Brynjari Níelssyni. – DV
Mannvonska fyrir Malaví„Gjaldþrota
maður getur
ekki borgað fyrir aðra
V
erðtrygging er ekkert lögmál. Al-
mennri verðtryggingu var komið
á sem neyðarráðstöfun. Þá átti
að tryggja sparifé, lánsfé og laun.
Ástæðan var að verðbólga hafði verið
meiri hér en hjá öðrum þróuðum ríkj-
um og vextir voru ekki frjálsir, sem kom
í veg fyrir að fjármálastofnanir gætu
brugðist við verðbólgunni. Þessi staða
leiddi nánast til hruns á lánsfjármörk-
uðum og óhóflegrar erlendrar skulda-
söfnunar. Síðan þá hafa vextir verið
gefnir frjálsir þannig að fjármagns-
eigendur geta brugðist við verðbólgu og
ofgnótt er af innlendu lánsfé.
Námsmenn verðbólgutrygging
ríkisins?
Á 9. áratugnum var verðtrygging launa
lögð af vegna þess að hún var talin leiða
til víxlverkunar launa og verðlags. Eftir
að verðtrygging launa var afnumin hef-
ur komið í ljós að verðtrygging útlána
og lífeyrissparnaðar magnar upp sveifl-
ur og óstöðugleika í efnahagslífinu.
Krafa almennings hlýtur að vera að
stjórnvöld einbeiti sér að baráttunni við
verðbólguna frekar en að deyfa sig gegn
áhrifum hennar með verðtryggingunni.
Gott dæmi um sinnuleysi stjórnvalda
gagnvart verðbólgunni er að finna í
stefnu í lánamálum ríkisins 2012–2015.
Þar er fjallað um verðbólguáhættu rík-
isins. Þar var til hughreystingar bent á
að ríkissjóður ætti margar verðtryggð-
ar eignir, „… svo sem lán sem veitt eru
Lánasjóði íslenskra námsmanna, sem
dregur nokkuð úr verðbólguáhættu.“
Ekkert var minnst á möguleika stjórn-
valda til að draga úr verðbólgu, svo
ekki þyrfti að beita fyrir sig fátækum
námsmönnum til að tryggja ríkissjóð
gegn verðbólgunni.
Þrátt fyrir það hefur verið sýnt fram
á að „… [í] alþjóðlegum samanburði
sést að sveiflur í landsframleiðslu á Ís-
landi eru mun meiri en sveiflur í út-
flutningi og viðskiptakjörum gefa til-
efni til; megnið af óstöðugleikanum er
heimatilbúinn.“(Friðrik Már Baldurs-
son, 2011) Forsenda þess að ná tökum
á verðbólgu til framtíðar er betri hag-
stjórn, minni sveiflur í eftirspurn og
bætt virkni stjórntækja peningamála.
Þeir sem raunverulega geta haft áhrif
á verðbólguna í landinu verða að axla
sína ábyrgð og taka höndum saman við
efnahagsstjórnun og framkvæmd og
miðlun peningastefnunnar.
Glefs og gelt varðhundanna
Mikilvægur hluti af því er innleiðing á
nýju húsnæðiskerfi. Nýju húsnæðis-
kerfi þar sem fólk með verðtryggð lán
getur skipt yfir í óverðtryggð, lán-
takendum bjóðist stöðugir vextir og
áhættunni er skipt eðlilega á milli lán-
veitenda og lántaka. Ekkert réttlæti er
í að þeir sem taka lán til að tryggja sér
öruggt húsnæði njóti minni verndar
en fjárfestarnir sem lána, líkt og stað-
an hefur verið alltof lengi hér á landi.
Vextir eru verð á peningum. Núverandi
lánafyrirkomulag felur raunverulegan
kostnað lánanna og skekkir eðlilega
verðmyndun á peningum. Því verður
að breyta.
Í skýrslu verðtryggingarnefndar
undir forystu minni var lagt til að inn-
leitt yrði óverðtryggt húsnæðislána-
kerfi, að norræni fyrirmynd og ný
verðtryggð lán yrðu ekki lengur í boði.
Setja þarf ný lög um fasteignalán.
Lánstofnunum verði sett almenn skil-
yrði um lánstíma og veð hverrar lán-
veitingar takmarkist við veðandlag, eða
svokölluð lyklalög. Vanda þarf útlán og
greiðslumat. Ný íbúðabréf verði boðin
út í samræmi við breytt fyrirkomulag
útlána og jafnvægi tryggt á milli
einstakra húsnæðislána og íbúðabréfa.
Afnám verðtryggingar neytendalána
verður ekki auðvelt. Varðhundarnir eru
þegar farnir að gelta og glefsa við hvert
fótspor. En framsóknarmenn munu
ekki gefast upp. Við höfum vonina,
trúna og hugrekkið til að takast á við
þetta verkefni.
Afnemum verðtryggingu
Leiðari
Ingi Freyr
Vilhjálmsson
ingi@dv.is
Útgáfufélag: DV ehf. Stjórnarformaður: Ólafur M. Magnússon Ritstjóri: Reynir Traustason (rt@dv.is) Fréttastjóri: Ingi Freyr Vilhjálmsson (ingi@dv.is) Umsjón helgarblaðs: Ingibjörg
Dögg Kjartansdóttir (ingibjorg@dv.is) Umsjón innblaðs: Kristjana Guðbrandsdóttir (kristjana@dv.is) Framkvæmdastjóri og vefstjóri DV.is: Jón Trausti Reynisson (jontrausti@dv.is)
Sölu- og markaðsstjóri: Heiða B. Heiðarsdóttir (heida@dv.is) Umbrot: DV Prentun: Landsprent Dreifing: Árvakur DV á netinu: www.dv.is
F R J Á L S T, Ó H Á Ð D A G B L A Ð
Heimilisfang
Tryggvagötu 11
Hafnarhvoli, 2. hæð
101 Reykjavík
FRéTTASkoT
512 70 70 DV áskilur sér rétt til að birta aðsent efni blaðsins á stafrænu formi og í gagnabönkum án endurgjalds. Öll viðtöl blaðsins eru hljóðrituð. Notkun á efni blaðsins er óheimil án samþykkis.
512 7000
512 7010
512 7080
512 7050
AÐALnúmeR
RiTSTJÓRn
ÁSkRiFTARSími
AuGLýSinGAR
14 25. mars 2013 Mánudagur
Kjallari
Eygló
Harðardóttir
„Varðhundarnir
eru þegar farnir
að gelta og glefsa við
hvert fótspor