Fréttablaðið - 17.10.2015, Blaðsíða 20

Veit á vandaða lausn
Verið velkomin í verslun okkar að Síðumúla 16
Opið mán - fös 8.30 - 17.00
Síðumúli 16 • 108 Reykjavík • Sími 580 3900 • www.fastus.is
DÚNMJÚKT
LÍN FYRIR
HÓTEL OG
FERÐA-
ÞJÓNUSTUR
Við félagarnir deilum ýmsu fyrir utan starfsheitinu tenór. Við höfum báðir átt
þess kost að rækta hæfileika okkar
í sönglistinni með frábæru fólki og
teljum okkur hafa í gegnum árin
glatt íslensku þjóðina með söng.
Við deilum því líka að hafa
kynnst Sigurði Demetz söngkenn-
ara snemma á lífsleiðinni. Hann
kenndi okkur að röddin væri eins
og steinn og fallegur á sinn hátt en
sagði jafnframt að ef við slípuðum
steininn okkar og fægðum hann af
kostgæfni, gæti hann orðið fallegur
og skínandi.
Um síðustu mánaðamót deild-
um við félagarnir hins vegar þeirri
óskemmtilegri reynslu að hafa
fengið uppsagnarbréf frá skólanum
sem við báðir vinnum við, skól-
anum sem er kenndur við gamla
söngkennarann okkar. Við vitum
í raun ekki hvaða framtíð bíður
okkar eða nemenda okkar, hvað
þá heldur skólans. Og þar sem við
vitum ekki hvað stjórnvöld hafa í
hyggju, höfum við áhyggjur.
Við hugsum ekki aðeins um
okkur sjálfa, nemendurna eða
skólann. Við hugsum ekki síður
um heila listgrein, sönglistina.
Aðgerðarleysi stjórnvalda er á
góðri leið með að murka úr henni
líftóruna.
Samt vitum við félagarnir að
fólk úr öllum stjórnmálaflokkum
leggur áherslu á mikilvægi okkar
starfa, að kennslustörfunum
okkar og námi nemendanna
verði að bjarga, en ekkert gerist
og við vitum ekkert um hvort eða
hvernig málunum verði bjargað.
Við höfum beðið þolinmóðir en
jafnvel langlundargeði tenóra eru
takmörk sett.
Verður ekki til af sjálfu sér
Í vor birti yfir um hríð. Þá leit út
fyrir að samkomulag næðist milli
Reykjavíkurborgar, Sambands
íslenskra sveitarfélaga og ríkis
um að fjármagna í sameiningu
björgunarpakka til að bjarga
tónlistarskólunum í Reykjavík
sem eru í alvarlegum fjárhags-
vanda frá gjaldþroti. Forystufólk
skólanna, stjórnmálamenn og
embættismenn töldu allir að eftir
samþykki Alþingis á veigamiklu
atriði tengdu samkomulaginu væri
skólastarf að hausti tryggt. Bjart-
sýni ríkti í okkar röðum. En það
dimmdi snemma þetta haustið.
Þegar skólarnir hófu undirbún-
ing að skólastarfinu í ágúst kom
í ljós að ríkið gerði ekki ráð fyrir
fjárveitingu til björgunarpakkans.
Menntamálaráðherra lýsti yfir að
hann vildi engan veginn taka á sig
skuldbindingu sem væri á ábyrgð
Reykjavíkurborgar þó að sam-
komulagið gerði ráð fyrir að hlutur
ríkisins yrði nýttur til að fjár-
magna nám nemenda á háskóla-
stigi. Ekki sjáum við félagar ástæðu
til að skipta okkur af því hver
borgar hvað en okkur finnst full
ástæða til að fullorðið og skynsamt
fólk leiti nú lausna á máli sem full-
trúar allra flokka höfðu sameinast
um í vor en að því er virðist gleymt
í sumarlok. Stendur málið upp á
stjórnmálamenn sem hafa ekki
síst notið eldanna sem söngvarar
hafa tendrað gegnum tíðina. Sama
á að sjálfsögðu við um annað lista-
fólk en því má ekki gleyma að það
verður ekki til af sjálfu sér. Oftast
nær er listsköpun þess afrakstur
þrotlauss náms og æfinga.
Stefnir lóðbeint í þrot
Frá árinu 2011 hefur mið- og fram-
haldsstig í söngmenntun verið
háð greiðslum úr Jöfnunarsjóði
sveitarfélaga en greiðslurnar duga
ekki fyrir kennslukostnaði. Sá
kostnaður var ákveðinn í kjara-
samningum sem skólarnir höfðu
enga aðild að aðra en að greiða
hann. Á meðan tónlistarskólar
með áherslu á hljóðfæranám
glíma aðeins við vanfjármögnun
á kennslu þriðjungs nemenda
sinna líða heilir 2/3 hlutar söng-
kennslu fyrir þetta ástand. Og það
munar miklu því að bilið milli
raunkostnaðar kennslu og þess
sem skólarnir fá úr Jöfnunarsjóði
eru um 40 prósent. Þá fjármuni
klípa skólarnir af skólagjöldum
nemenda sem nota á til að greiða
rekstrarkostnað. Söngskólarnir eru
orðnir svo aðþrengdir að rekstur
þeirra stefnir lóðbeint í þrot.
En aftur að okkur tveimur.
Okkur grunar að einhverjir Íslend-
ingar séu fegnir að við fengum
tækifæri til að slípa steinana
okkar undir handleiðslu Sigurðar
Demetz. Nú viljum við fá tækifæri
til að slípa steina næstu kynslóðar
án þess að þurfa að lifa í stöðugum
ótta um framhaldið. Við skorum á
menntamálaráðherra og borgar-
stjóra að ganga strax til verka og
bjarga þessum málum. Ákvörðun
um lokun skólans okkar nálgast
óðfluga og verður að liggja fyrir
áður en nóvembermánuði lýkur.
Það er því mikilvægt að bjarga
okkur ekki aðeins fyrir horn með
einhverjum bráðabirgðalausnum
heldur verða stjórnvöld að efna til
samtals um framtíð söngmenntun-
ar á Íslandi samstundis eigi henni
ekki að vera stefnt í glötun. Við
viljum gjarnan, eins og fleiri sem
vinna að söngmennt á Íslandi, eiga
það samtal.
Tenórar deila
Beit á Almenningum norðan Þórsmerkur hefur verið nokk-uð í umræðunni enda afar
umdeild. Bændur beita í samræmi
við vafasama úrskurði ítölunefnda,
en sérfræðingar um ástand lands og
Landgræðsla ríkisins eru mótfallin
þessari beit, sem setur náttúrulega
endurheimt landgæða á svæðinu í
uppnám. Nýlega birtist frétt á RÚV
um smölun svæðisins, þar sem rætt
var við bændur og aðra sem voru að
smala afréttinn, en ekki þótti ástæða
til að ræða við þá aðila sem eru mót-
fallnir beitinni. Á haustdögum gekk
ég um afréttinn og kannaði þróun
gróðurs á svæðinu eftir að bændur
hófu beitina fyrir fjórum árum.
Það fyrsta sem mætir augum eru
glögg skil í gróðurfari sem eru á
milli Þórsmerkur og Almenninga.
Þórsmörk er eitt merkilegasta vist-
heimtarsvæði Evrópu og þótt víðar
væri leitað, þar sem skógurinn
vex upp á tugum ferkílómetra þar
sem áður voru moldir og rofsvæði.
Almenningar eru berangur í saman-
burði. Þar höfðu þó 20 ára friðun og
landgræðsluaðgerðir skilað umtals-
verðum árangri, áður en beit var
hafin á ný. Ferð um svæðið leiddi í
ljós að nýliðun birkis hefur hrunið
á svæðinu, eins og Skógrækt ríkisins
hefur bent á (skogur.is). Segja má að
Almenningar hafi verið á viðkvæm-
asta tímapunkti náttúrulegrar fram-
vindu þegar beit var hafin á ný. Miklu
kann að verða fórnað fyrir beit sem er
að öðru leyti fullkomlega óarðbær og
ónauðsynleg.
Mikið skilti mætir ferðamanninum
sem veður Þröngá á leiðinni inn á
Almenninga eins og meðfylgjandi
mynd sýnir, en sú leið liggur áfram allt
norður í Landmannalaugar. Almenn-
ingar eru þjóðlenda, landsvæði í eigu
þjóðarinnar, en bændur hafa beitar-
rétt á svæðinu. Með öðrum orðum:
einhverjir hafa tekið sér það fyrir
hendur að setja upp skilti á svæðinu
fyrir hönd eigenda svæðisins, þ.e.
þjóðarinnar. Skiltið er raunar tölu-
vert áberandi mannvirki á þessum
stað og ekki er ljóst að það hafi neinn
tilgang, því umgengni ferðamanna
(göngufólks) er til mikillar fyrir-
myndar. Það er áleitin spurning hvort
ekki hafi þurft leyfi eigenda svæðisins
(sveitarfélagið og/eða stjórnarráðsins
fyrir hönd þjóðarinnar) fyrir mann-
virki sem þessu, eins og skýrt er tekið
fram í lögum um þjóðlendur, „Eng-
inn má … þar með talið að reisa þar
mannvirki … nema að fengnu leyfi …“.
En kannski var slíkt leyfi einfaldlega
veitt, hver veit?
Gríðarlegt inngrip í náttúrufar
Annað sem vekur athygli þegar
komið er á Almenninga eru gríðar-
legar uppgræðslur, einkum á svæð-
inu á milli Þröngár og Ljósár. Raunar
væri allt eins rétt að tala um túnrækt
til fóðurframleiðslu og uppgræðslu.
Eitt er að stunda endurheimt land-
gæða þar sem framkvæmdir fylgja
faglegri forskrift til þess að stuðla
að náttúrulegri framvindu (oftast á
friðuðu landi við þessar aðstæður).
Annað er að viðhalda túngrösum
á einu fallegasta og fjölsóttasta
ferðamannasvæði landsins. Vissu-
lega minnkar áburðargjöfin álag
á annað land, en í raun er verið að
rækta fóður fyrir sauðfé á svæðinu.
Þetta er gríðarlega mikið inngrip í
náttúrufar Almenninga. Þá er orðið
fyllilega tímabært að velta fyrir sér
rétti þessara aðila til slíkra stór-
felldra aðgerða og hvort þær brjóti
einfaldlega í bága við lög um þjóð-
lendur.
Sem fyrr sagði töldu sérfræðingar
brýnt að Almenningar nytu beitar-
friðunar enn um sinn þar til vist-
kerfi svæðisins væru orðin beitar-
hæf. Þessi sjónarmið lutu í lægra
haldi fyrir nýtingarsjónarmiðum og
á afréttinn eru settar um 60 ær með
um 120 lömbum, samtals um 180
fjár. Uppgræðslukostnaður (tún-
rækt) nemur milljónum (á fjórðu
milljón í ár samkvæmt viðtölum í
fjölmiðlum við bændur) að ótöldum
kostnaði við að koma fénu á fjall og
smala því aftur saman og koma því
til byggða. Afurðirnar gefa því af
sér að hámarki 810 þúsund krónur
(15 kg fallþungi, 450 kr./kg). Ljóst
er að beinn halli á þessari beitar-
nýtingu getur numið milljónum
króna hvert ár og er þá umhverfis-
kostnaður ekki reiknaður með. Út
frá hagrænu sjónarmiði er nýtingin
því gersamlega galin. Og algerlega
að nauðsynjalausu. Til hvers?
Túnrækt á
Almenningum
norðan Þórsmerkur
Túnin á Almenningum. Rjúpnafell og Mýrdalsjökull í baksýn. Mjög misjafnt er hve
túnin eru mikið beitt, sum mikið en önnur lítið eins og hér sést.
Mynd/GuðMunduR KR. JóhAnneSSon
Skilti við Þröngá norðan Þórsmerkur.
Innfellda myndin sýnir hve skiltið er
áberandi mannvirki í landslaginu.
Ólafur Arnalds
prófessor við
Landbúnaðar­
háskóla Íslands
Kristján
Jóhannsson
Gunnar
Guðbjörnsson
tenórar og kennarar við Söngskóla
Sigurðar Demetz
Okkur grunar að einhverjir
Íslendingar séu fegnir að við
fengum tækifæri til að slípa
steinana okkar undir hand-
leiðslu Sigurðar Demetz. Nú
viljum við fá tækifæri til að
slípa steina næstu kynslóðar
án þess að þurfa að lifa í stöð-
ugum ótta um framhaldið.
Þá er orðið fyllilega tímabært
að velta fyrir sér rétti þessara
aðila til slíkra stórfelldra
aðgerða og hvort þær brjóti
einfaldlega í bága við lög um
þjóðlendur.
1 7 . o k t ó b e r 2 0 1 5 L A U G A r D A G U r20 s k o ð U n ∙ F r É t t A b L A ð i ð