Morgunblaðið - Sunnudagur - 29.05.2016, Blaðsíða 19

29.5. 2016 MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 19
þarf að koma fyrir meðaldrægum flaugum á
landamærum okkar, hvers vegna þarf að ögra
okkur við Eystrasaltið?“ spurði hann. „Við
þurfum að vera viðbúin, ég vil aðeins öryggi.“
Witold Waszczykowski, utanríkisráðherra
Póllands, rakti á sama fundi að þegar Pólverjar
hefðu gengið í Atlantshafsbandalagið árið 1999
hefði öryggismálum verið öðruvísi háttað. Lögð
hefði verið áhersla á táknræna þætti, fremur en
að koma fyrir herafla til frambúðar á aust-
urvængnum. Þá hefðu bandamenn Pólverja í
NATO sagt að það væri ekki nauðsynlegt, nóg
væri að senda sveitir tímabundið. Nú væri stað-
an önnur og niðurstaða leiðtogafundar ríkja
NATO í Wales í september 2014 hefði verið sú
að það dygði ekki lengur.
Svo bar hann saman ógnina af grannanum í
austri og hryðjuverkamönnum. „Rússar geta
reynt að sundra og kljúfa og tekið jafnvel heilu
löndin hernámi, Eystrasaltsríkin eða Georgíu,“
sagði hann. „Fólksflutningar og hryðjuverk eru
vandamál, en hryðjuverkamenn munu aldrei
geta eyðilagt ríki ykkar, til þess eru þeir of veik-
ir.“
Eftir fundinn í Wales hefur viðbúnaður verið
aukinn í austri. Bandalagið samþykkti aðgerða-
áætlun um viðbúnað, sem ætlað var að fullvissa
aðildarríkin á austurvængnum um að komið
yrði til varnar ef kæmi til átaka við Rússa.
Áætlunin tekur bæði til stofnunar hraðsveitar
og lítilla stjórnstöðva sem nú hefur verið komið
á fót í sex löndum á austurvængnum.
Blaðamannahópurinn heimsótti slíka stjórn-
stöð í borginni Bydgoszcz og fjölþjóðasveit und-
ir merkjum NATO í borginni Szczecin. Stjórn-
stöðin í Bydgoszcz (hún ber skammstöfunina
NFIU, sem útleggst NATO Force Integration
Unit) hefur það hlutverk að samræma flutning
hermanna og hergagna þurfi að beita hrað-
sveitum bandalagsins (viðbragðssveitir voru
stofnaðar 2003, skammstafaðar NRF, sem út-
leggst NATO Response Force, og eftir fundinn
í Wales var ákveðið að stofna innan þeirra sér-
staka hraðsveit, sem er þekkt undir skammstöf-
uninni VJTF, sem stendur fyrir Very High
Readiness Joint Task Force).
„Það ríkir friður“
Þar var því lýst hversu hratt mætti bregðast við
og yrðu fyrstu hermennirnir komnir á vettvang
innan tveggja sólarhringa, en um leið kom fram
að kæmi til innrásar og hafnir og flugvellir yrðu
tekin með valdi mætti stjórnstöðin sín lítils.
Sagði heimildarmaður að viðbúnaðurinn snerist
í raun ekki um að geta hrundið innrás, heldur
ætti hann að hafa slíkan fælingarmátt að ekki
kæmi til innrásar.
Í höfuðstöðvum fjölþjóðasveitarinnar í norð-
austri (MNC NE eða Multinational Corps
Northeast) í Szczecin er fylgst með öryggis-
málum á svæðinu. Stöðinni er ætlað að sam-
ræma hernaðaraðgerðir komi til þess og þar er
að finna liðsmenn úr herjum nokkurra aðild-
arríkja NATO. Yfirmaður þar leggur áherslu á
hið fjölþjóðlega yfirbragð og segir að til marks
um það sé að „offíser“ úr Landhelgisgæslunni á
Íslandi hafi í vikunni komið til liðs við þá. Átti
hann þar við Kolbein Guðmundsson, stýrimann
og varðstjóra hjá Gæslunni, sem mun starfa
sem borgaralegur sérfræðingur á aðgerðasviði
næsta árið.
„Það ríkir friður,“ áréttaði Frank W. Tate,
hershöfðingi í Bandaríkjaher, sem er einn af
æðstu stjórnendum í Szczecin, við blaðamenn.
„Það eru áhyggjuefni. Athafnasemi Rússa hef-
ur ekki farið fram hjá NATO, en við skulum
ekki gera úlfalda úr mýflugu í þeim efnum.“
Eftir lok kalda stríðsins hófust formleg sam-
skipti milli Rússa og Atlantshafsbandalagsins
og 1994 var gert samkomulag þar sem NATO
hét því að „verulegur“ fjöldi hermanna yrði ekki
staðsettur við landamæri Rússlands. Rússar
vildu að verulegur fjöldi yrði skilgreindur sem
þriggja til fimm þúsund manna sveitir, en emb-
ættismenn Atlantshafsbandalagsins vildu hafa
orðalagið loðið.
Í anda þessa samkomulags hefur NATO ekki
viljað staðsetja hersveitir til frambúðar í banda-
lagsríkjum, sem eiga landamæri að Rússlandi.
Til þess að láta ekki hanka sig hefur sveitum
verið skipt út reglulega, en í raun er alltaf her-
afli undir merkjum NATO til staðar. Rússar
segja að viðbúnaður NATO í Póllandi og víðar
um þessar mundir brjóti í bága við þetta sam-
komulag þrátt fyrir varkárni NATO. Pólskir
embættismenn sögðu hins vegar að Rússar
hefðu margbrotið samkomulagið, meðal annars
með aðgerðum sínum í Úkraínu, og því væri
engin ástæða til að tipla í kringum það af hálfu
NATO.
Tilbúin að deyja fyrir Amsterdam
Á fundinum voru ráðherrarnir spurðir hreint út
hvort þeir treystu ríkjum Vestur-Evrópu til að
standa með ríkjunum í austri, treystu því að
þau væru tilbúin til að fórna mannslífum fyrir
Eistland, eins og hollenskur blaðamaður orðaði
það.
„Enginn ætti að þurfa að deyja,“ sagði
varnarmálaráðherrann. „En stundum þarf að
færa fórnir. Við erum tilbúin til að deyja fyrir
Amsterdam. Samstaða er grundvallaratriði í
Evrópu, hvernig sem hún er skilgreind hefur
orðið táknrænt vægi hér í Póllandi.“ Vísaði
hann þar til andófshreyfingarinnar Samstöðu,
sem var í lykilatriði þegar kommúnistastjórnin
féll.
„Samstaða er tvístefnugata,“ tók utanríkis-
ráðherrann við. „Í 45 ár stóðum við fyrir utan
Evrópu og það var engin samstaða úr vestri.
Nú erum við með, en þó er ekki jafnræði í vörn-
um.“
Ráðherrarnir voru spurðir hvort þeir teldu
að Vesturlönd vanmætu Rússa. „Pólverjar eru
venjulega vitrir eftir á,“ svaraði Waszczy-
kowski. „Nú viljum við vera vitrir áður en hlut-
irnir gerast, koma í veg fyrir atburði, fremur en
að þurfa að endurheimta land.“
Forsætisráðherrann sagði þetta væri spurn-
ing um nálægð við það, sem væri að gerast.
„Þeir sem búa á austurlandamærunum sjá hlut-
ina með eigin augum,“ sagði Szydło. „Þeir sem
búa fjær sjá aðeins það sem birtist í fjömiðlum.
Við viljum beina athygli ykkar að hegðun Pút-
íns, sem snýst um að ögra og reyna á þolrif okk-
ar. Öryggi Póllands er öryggi Evrópu. Við vilj-
um auka öryggið þannig að við þurfum ekki að
hafa áhyggjur af því hvort ákveðinn árásaraðili
muni ráðast á okkur eða ekki.“
Ráðherrarnir lögðu áherslu á að Pólverjar
vildu leggja sitt af mörkum jafnt innan NATO
sem Evrópusambandsins. Staðið yrði við gefnar
skuldbindingar. Pólverjar hefðu til dæmis stutt
samkomulagið um flóttamenn við Tyrki og
væru tilbúnir að veita tæknilega aðstoð og
koma til hjálpar í mannúðarmálum, en ekki til
að sætta sig við allt sem bæri merkimiðann
samstaða.
Með þessum orðum var átt við að Pólverjar
settu mörkin við að taka á móti flóttamönnum.
Waszczykowski skýrði þá afstöðu á tilfinn-
ingaþrungnum nótum: „Afi minn, amma mín og
móðir voru flutt með valdi,“ sagði hann og vísaði
til tíma Sovétríkjanna þegar íbúar í leppríkjum
þeirra voru rifnir upp með rótum og fluttir í gú-
lagið. „Við munum ekki flytja fólk með valdi.
Slíkir flutningar vekja slæmar tilfinningar. Við
vorum send til Síberíu. Það er ekki hægt að
koma fólki fyrir í Pólandi. Farandfólk, sem
verður flutt hingað, mun fara næsta dag.“
Stjórn Szydło komst til valda eftir sigur
Flokks laga og réttar í kosningum í október í
fyrra. Fékk flokkurinn meirihluta á þingi.
Nokkrum vikum eftir að flokkurinn komst til
valda kom hann fram lögum um breytingar á
fyrirkomulagi stjórnlagadómstóls landsins.
Þetta lamaði dómstólinn og forustumenn í Evr-
ópusambandinu sögðu að grundvelli lýðræðis
væri ógnað. Í janúar ákvað framkvæmdastjórn
Evrópusambandsins að hefja rannsókn á
pólsku réttarfari og á sú ákvörðun sér ekki hlið-
stæðu í sögu ESB. Frans Timmermann, vara-
forseti framkvæmdastjórnar ESB, ræddi í vik-
unni við Szydło og sögðu þau eftir það að þau
væru þess fullviss að deilan um dómstólinn
myndi brátt leysast, án þess að fram kæmi
hvernig. Þessi mál hafa hins vegar valdið ólgu í
Póllandi og fyrr í mánuðinum mótmæltu 250
þúsund manns á götum Varsjár.
Á fundi ráðherranna þriggja með blaðamönn-
um voru varnarmál til umræðu og því var ekki
fjallað beint um stjórnlagadómstólinn, en aug-
ljóst að stjórnin vill slá á hugmyndir um að Pól-
verjar séu á skjön í Evrópu.
„Við erum land, sem tekur bandalög alvar-
lega,“ sagði Szydło. „Þannig að þegar við skuld-
bindum okkur vinnum við samkvæmt því, hvort
sem það er í NATO eða ESB. Við teljum að inn-
ganga okkar í hvort tveggja sé með því helsta
sem við höfum afrekað. Engu að síður sjáum við
ákveðin vandamál og þau þarf að greina í anda
samstöðu.“
Síðan vék Szydło að öryggismálum og sagði
að á leiðtogafundinum væri tækifæri til að end-
urnýja skuldbindingar. „Við þurfum að ræða
um að styrkja bandalagið,“ sagði hún. „Við lif-
um á þannig tímum. Skammt er síðan Úkraína
var friðsælt land. Ekki lengur. Það sýnir hversu
brotthætt öryggi okkar er. Þess vegna þurfum
við að vera á verði og gæta öryggis okkar. Þess
vegna er ráðherrafundurinn mikilvægur.“
Morgunblaðið/kbl
’Skammt er síðan Úkraínavar friðsælt land. Ekki lengur.Það sýnir hversu brotthætt öryggi okkar er. Þess vegna
þurfum við að vera á verði og
gæta öryggis okkar.
Haldin var heræfing fyrir
blaðamenn í flugherstöðinni
í Łask í Póllandi. Sveit her-
manna átti að stöðva skæru-
liða og ná af þeim gögnum.
Hér er flutningur á særðum
hermanni undirbúinn.
Bob Work, aðstoðarutanríkisráðherra Bandaríkjanna, og Antoni Macierewicz, varnarmálaráð-
herra Póllands, taka skóflustungu fyrir eldflaugavarnarstöð í herstöðinni Reszikowo í norðurhluta
Póllands 13. maí. Daginn áður var slík stöð opnuð með viðhöfn í Rúmeníu og mótmæltu Rússar.
AFP