Morgunblaðið - 01.09.2017, Blaðsíða 12

12 FRÉTTIRInnlent
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 1. SEPTEMBER 2017
BAKSVIÐ
Sunna Ósk Logadóttir
sunna@mbl.is
Dönsk verkfræðistofa sem í um-
hverfismati kísilvers United Silicon
var sögð hafa gert loftdreifingarspá
fyrir verksmiðjuna bað Skipulags-
stofnun um að fjarlægja nafn sitt úr
henni þar sem ekkert benti til þess
að hún hefði unnið það. Á þetta féllst
stofnunin sem nú er með í athugun
að endurskoða umhverfismatið
vegna fjölda frávika sem komið hafa
upp bæði hvað varðar hönnun og
fyrirkomulag mannvirkja og loft-
mengun frá rekstrinum. Slíkt gæti
kallað á endurskoðun starfsleyfis.
Verksmiðjan í Helguvík var gang-
sett í nóvember í fyrra og hefur
reksturinn frá byrjun gengið erfið-
lega með tilheyrandi lyktarmengun
og hundruðum kvartana. Enn hefur
ekki verið staðfest hvaða efni gætu
leynst í loftinu sem valda einkennum
sem íbúar finna fyrir.
Fyrir utan þessi endurteknu frá-
vik frá starfseminni, sem eru að
minnsta kosti á þriðja tug að mati
Umhverfisstofnunar, hefur Skipu-
lagsstofnun gert athugasemdir við
mannvirkin sem hún segir ekki í
samræmi við það sem kynnt var í
matsskýrslu og ámælti hún bæjaryf-
irvöldum vegna vinnubragðanna. Í
ljós kom að mannleg mistök urðu
líklega til þess að teikningar sem
verksmiðjuhúsin voru byggð eftir
voru stimplaðar af starfsmanni
Reykjanesbæjar. Kísilver United
Silicon var því byggt eftir teikningu
sem var ekki í takt við það sem
kynnt hafði verið almenningi.
Skipulagsstofnun gerði athuga-
semd við þetta í upphafi árs og fékk
þau svör frá Reykjanesbæ að mann-
virkin væru í samræmi við gildandi
deiliskipulag sem hafði verið breytt
árið 2015. Á það féllst Skipulags-
stofnun ekki og áréttaði að bygg-
ingar á hluta lóðarinnar væru ekki í
samræmi við það sem kynnt var í
matsskýrslunni, hvorki hvað varðaði
umfang, gerð eða ásýnd.
Eins og best verður á kosið
Í skýrslu um mat á umhverfis-
áhrifum United Silicon er ekki
fjallað um frávik í rekstri eða sett
fram viðbragðsáætlun vegna þeirra.
Efnistök og nálgun í umhverfismat-
inu eru sambærileg hvað þetta varð-
ar við það sem er í umhverfismati
fyrir annan verksmiðjurekstur í
málmiðnaði, segir í skriflegu svari
Ásdísar Hlakkar Theodórsdóttur,
forstjóra Skipulagsstofnunar, við
spurningum Morgunblaðsins.
Í bréfi Umhverfisstofnunar til
Skipulagsstofnunar í mars var vakin
athygli á „ýmsum annmörkum“ á
matsskýrslunni. „Það sem fyrst ber
að benda á er að allt matið og öll los-
un mengunarefna miðast við að
rekstur verkmiðjunnar gangi eins
og best verður á kosið,“ segir í bréf-
inu. Ekki var gert ráð fyrir að mæla
flest þeirra efna sem geta myndast
ef hitastig ofnsins er of lágt eins og
ítrekað hefur nú gerst, „enda ekki
gert ráð fyrir því í upphafi, hvorki í
mati á umhverfisáhrifum né við
starfsleyfisvinnslu, að þessi efni
væru að myndast í mælanlegum
styrk“.
Í umsögn Umhverfisstofnunar um
tillögu að matsáætlun vegna kísil-
versins árið 2012 kom hins vegar
fram að stofnunin teldi að í frum-
matsskýrslunni „ætti einnig að vera
umfjöllun um viðbragðsáætlanir
vegna mengunarslysa eða óhappa,
bæði á framkvæmdar- og rekstrar-
tíma verksmiðjunnar“.
Skipulagsstofnun gaf út álit í maí
2013 um mat á umhverfisáhrifum
verksmiðju United Silicon sem er
lokahnykkur umhverfisferlisins og
undanfari þess að framkvæmdarað-
ili geti sótt um tilskilin leyfi. Í byrj-
un júlí árið 2014 veitti Umhverfis-
stofnun Stakksbraut 9 ehf.
starfsleyfi fyrir starfseminni en það
var fært yfir á Sameinað Sílikon hf. í
september 2015.
COWI kannaðist ekki við
loftdreifingarspá
Í febrúar 2015, nær tveimur árum
eftir að álit Skipulagsstofnunar lá
fyrir, barst stofnuninni erindi frá
verkfræðistofunni COWI þar sem
fram kom að athygli hennar hefði
verið vakin á því að í matsskýrslu
United Silicon væri loftdreifing-
arspá auðkennd með nafni og merki
stofunnar. Í skjalavistunarkerfi fyr-
irtækisins fyndist hins vegar ekkert
sem benti til þess að spáin væri unn-
in af COWI. Í ljósi þessa óskaði
COWI eftir því að minnisblað yrði
fjarlægt af vef Skipulagsstofnunar
eða nafn og merki fyrirtækisins fjar-
lægt úr skjalinu.
Stofnunin lét í kjölfarið gera sér-
fræðiálit sem byggðist á loftdreif-
ingarskýrslum sem lágu til grund-
vallar umhverfismatinu ásamt
frekari upplýsingum frá United Sili-
con. Á grundvelli álitsins taldi hún
sýnt fram á að matið byggðist á
áreiðanlegum líkönum og að þeim
hefði verið beitt á á réttan hátt, óháð
því hver hefði gert spána. Í ljósi
þessa féllst stofnunin því á að taka
matsskýrslu United Silicon út af vef
sínum og setja þess í stað skýrsluna
með sömu upplýsingum, án nafns
eða merkis COWI, að sögn Ásdísar
Hlakkar.
Fram hefur komið í fréttum að
Magnús Ólafur Garðarsson, einn
stofnenda United Silicon, var starfs-
maður verkfræðistofunnar COWI til
ársins 2009.
Í viðtali við DV á síðasta ári full-
yrti Magnús að COWI hefði gert
loftdreifispána og því undraðist
hann bréf stofunnar til íslenskra
skipulagsyfirvalda.
Forsvarsmenn COWI vildu ekki
tjá sig um málið þegar mbl.is leitaði
eftir því og vísuðu á stjórnendur
United Silicon og skipulagsyfirvöld
á Íslandi.
Morgunblaðið/RAX
Kísilver Verksmiðja United Silicon hefur átt í miklum vanda í framleiðslunni og íbúar í nágrenninu kvartað sáran undan mengun og lykt. Krafa er uppi um að loka starfseminni.
Hús of há og höfundur spár á huldu
 Vandræðagangur United Silicon hófst löngu áður en verksmiðjan var gangsett  Verksmiðjuhúsin
voru of há, deilt var um höfund loftdreifispár og ekki gert ráð fyrir mengunaróhöppum í umhverfismati
Þegar verksmiðjuhús United Silicon hófu að rísa í
Helguvík fóru að renna tvær grímur á íbúa Reykjanes-
bæjar. Áttu þau virkilega að vera svona stór? Svona
áberandi? „Verksmiðjan mun varla verða sjáanleg frá
Keflavík,“ segir m.a. í matsskýrslunni. Í henni voru svo
birtar afstöðumyndir frá nokkrum sjónarhornum en
þær eru ekki í takt við þann raunveruleika sem blasti
við er byggingarnar höfðu risið.
Þegar farið var að grafast fyrir um málið kom í ljós
að hluti verksmiðjuhúsanna er 13 metrum hærri en
matsskýrsla frá árinu 2013 og deiliskipulag svæðisins
gerði upprunalega ráð fyrir.
Ljósmynd/Stakksbraut 9 ehf.
Fyrir Mynd úr matsskýrslu sem unnin var vegna kísilvers United Silicon, tekin frá Garðskagavegi og Hringbraut.
Ljósmynd/Hilmar Bragi-Víkurfréttir
Eftir Svona er sjónarhornið í dag, af sama stað á Garðskagavegi og á efri myndinni sem birtist í matsskýrslunni.
Átti „varla að vera sjáanleg“