Morgunblaðið - 01.09.2017, Blaðsíða 20

20 FRÉTTIRInnlent
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 1. SEPTEMBER 2017
Baldur Arnarson
baldura@mbl.is
Ný lög um kjararáð voru samþykkt í
desember í fyrra og áttu að taka gildi
1. júlí sl. Vegna breytinga taka þau
að fullu gildi 1. janúar nk. Með þeim
fækkar þeim sem heyra undir ráðið.
Samkvæmt bráðabirgðaákvæði
með lögunum skulu þeir sem heyra
undir ráðið halda kjaraákvörðunum
sínum þar til ný ákvörðun hefur ver-
ið tekin um laun og starfskjör þeirra.
Þá skuli laun og starfskjör bisk-
ups, vígslubiskupa, prófasta og
presta þjóðkirkjunnar heyra undir
kjararáð „þar til samkomulag hefur
náðst við þjóðkirkjuna um nýtt
launafyrirkomulag“.
Samkvæmt fyrstu grein laganna
er það verkefni kjararáðs „að ákveða
laun og starfskjör þjóðkjörinna
manna, dómara, saksóknara, ráð-
herra, ráðuneytisstjóra og þeirra
skrifstofustjóra sem heyra undir
ráðherra sem fer með starfsmanna-
mál ríkisins og fara með fyrirsvar
fyrir hönd ráðherra við gerð kjara-
samninga, seðlabankastjóra og
aðstoðarseðlabankastjóra og ríkis-
sáttasemjara.“
Myndi fækka niður í 150
Fram kom í kynningu fjármála- og
efnahagsráðuneytisins með frum-
varpinu síðastliðið haust að alls
hefðu 580 fengið greidd laun sam-
kvæmt ákvörðun kjararáðs árið
2014. Þar af hafi um 550 fengið
greidd laun úr launakerfi Fjársýslu
ríkisins en hinir 30 verið fram-
kvæmdastjórar félaga þar sem ríkið
á meiri hluta. Í kynningunni sagði að
samkvæmt 1. gr. frumvarpsins um
kjararáð, sem síðar varð að lögum,
yrði þessi fjöldi um 150 manns.
Heimildir Morgunblaðsins herma
að fleiri en 150 heyri undir ráðið með
nýju lögunum. Jónas Þór Guð-
mundsson, formaður kjararáðs, var
á ferðalagi og vísaði á skrifstofu
kjararáðs. Ekki náðist í starfsmann
á skrifstofu kjararáðs til að fá upp-
lýsingar um þennan fjölda.
Jafnframt var leitað til kjara- og
mannauðssýslu ríkisins og spurt um
fjölda þeirra sem heyra undir ráðið.
Svar hafði ekki borist í gær.
Á vef stjórnarráðsins kemur fram
að úrskurðir kjararáðs jafngilda
kjarasamningum og að starfskjör
rúmlega 400 einstaklinga heyri
undir ráðið. Skv. launatöflu á sama
vef voru heildarlaun hjá kjararáði að
meðaltali 1.144 þúsund í lok mars.
Stöðugildin voru sögð 222,7.
Miðað við forsætisráðherra
Ráðherrar og alþingismenn heyra
sem áður segir undir kjararáð.
Má í þessu efni rifja upp að í sam-
starfsyfirlýsingu ríkisstjórnar Sam-
fylkingar og VG árið 2009 sagði að
„sú stefna [skyldi] mörkuð að engin
ríkislaun verði hærri en laun for-
sætisráðherra“. Hinn 11. ágúst 2009
voru breytingar á lögum um kjara-
ráð samþykktar á Alþingi (lög nr. 87/
2009). Þar sagði í 2. grein: „Við 1.
mgr. 8. gr. laganna bætist nýr máls-
liður er verður 2. málsl., svohljóð-
andi: Við ákvörðun sína skal kjara-
ráð gæta þess að föst laun fyrir
dagvinnu, annarra en forseta Ís-
lands, verði ekki hærri en föst laun
forsætisráðherra skv. 3. gr.“
Bankastjóri í mál við banka
Að sögn skrifstofu Alþingis féll
þessi liður niður með nýjum lögum.
Lagasetningin um hámark launa
var umdeild. T.d. fór Már Guð-
mundsson, seðlabankastjóri, í mál
við bankann. Skv. dómi Hæstaréttar
reisti Már kröfu sína „á því að kjara-
ráð hafi ekki haft heimild til að
skerða laun og starfskjör stefnanda
eftir skipun hans í embætti, enda
yrðu lög nr. 87/2009 ekki túlkuð svo
að þeim verði beitt afturvirkt um það
réttarsamband sem stofnast hefði
með skipuninni áður en fyrrgreind
lög tóku gildi“. Laun Más urðu 1.267
þús. skv. ákvörðun kjararáðs frá og
með 1. mars 2010.
Úrskurðir um hverjir heyra undir kjararáð
Heimild: Kjararad.is
■ Sendiherrar.
■ Forsetaritari.
■ Skrifstofustjóri
Hæstaréttar.
■ Skrifstofustjóri
Alþingis.
■ Yfirskatta-
nefndarmenn
sem hafa það
starf að aðalstarfi.
■ Skrifstofustjórar
á Hagstofu Íslands.
■ Saksóknarar.
■ Forstöðumaður
Blindrabókasafns
Íslands.
■ Forstjóri Nýsköp-
unarmiðstöðvar
Íslands.
■ Skrifstofustjóri á skrif-
stofu forseta Íslands.
■ Forstöðumenn
fangelsa.
■ Sendifulltrúar í utan-
ríkisþjónustunni.
■ Skrifstofu-
stjórar í
Stjórnar-
ráðinu.
■ Fram-
kvæmdastjóri
Nýsköpunarsjóðs
atvinnulífsins.
■ Aðstoðarríkis-
lögreglustjórar.
■ Aðstoðarlög-
reglustjórar á höfuð-
borgarsvæðinu.
■ Prestar þjóðkirkjunnar,
prófastar og vígslu-
biskupar.
■ Forstöðumaður
Stofnunar Árna Magn-
ússonar í íslenskum
fræðum.
■ Forstjóri Veiði-
málastofnunar.
■ Yfirdýra-
læknir.
■ Listdansstjóri
Íslenska dans-
flokksins.
■ Prófessorar.
■ Lögreglustjóri höf-
uðborgarsvæðisins.
Þjóðkjörnir fulltrúar
heyra undir kjararáð
 Ný lög áttu að
fækka þeim sem
eru undir ráðinu
Baldur Arnarson
baldura@mbl.is
Félag forstöðumanna ríkisstofnana
(FFR) hefur um langt skeið gagn-
rýnt að laun félagsmanna skyldu
ekki bætt sem skyldi eftir að þau
voru fryst á árinu 2009 í kjölfar efna-
hagshrunsins. Þessum sjónarmiðum
var komið á framfæri í minnisblaði
til kjararáðs í desember 2010 og í
kvörtun til umboðsmanns Alþingis
árið 2011. Þá skaut félagsmaður í
FFR máli sínu til dómstóla. Lauk
því með því að Hæstiréttur féllst
ekki á kröfu umrædds aðila.
Hefðu lækkað um 15%
Fram kom í minnisblaði FFR til
kjararáðs að útreikningar ráðsins
hefðu staðfest að frá vori 2008 til
hausts 2010 hefðu laun félagsmanna
FFR, sem hlutfall af almennum
launum á Íslandi, lækkað um að
jafnaði um rúm 15%. Af því leiddi að
frá janúar 2008 til október 2010
hefði kaupmáttur FFR-launa lækk-
að um 25% en kaupmáttur almennra
launa lækkað um rúm 10%. Vinnu-
álag væri meira en áður vegna
aðhaldsaðgerða.
Vísað var til þess að með lögum
númer 148/2008 hefðu laun félags-
manna í FFR lækkað í mars 2009
um 9,2% að meðaltali. Með lögum
127/2009 hefði laununum svo verið
haldið óbreyttum frá janúar til 30.
nóvember 2010 og kjararáði gert
óheimilt að endurskoða hækkunina.
Jafnframt hefði með lögum númer
87/2009 verið sett viðmið um laun
ríkisstarfsmanna við laun forsætis-
ráðherra (sjá grein hér að neðan).
Laun þingmanna lækkuð
Til upprifjunar voru laun alþingis-
manna og ráðherra lækkuð um 5-
15% hinn 1. janúar 2009. Félag for-
stöðumanna ríkisstofnana fór þess á
leit við kjararáð að laun félags-
manna yrðu leiðrétt. Umboðsmaður
Alþingis fjallaði um þá kröfu í áliti
(6540/2011). Þar sagði meðal annars
orðrétt: „Hinn 28. júní 2011 felldi
kjararáð úrskurð þar sem niður-
staða meiri hluta ráðsins var sú að
launalækkun sú er hafði komið til
framkvæmda á árinu 2009, og varð-
aði m.a. félagsmenn FFR, skyldi að
svo stöddu ekki ganga til baka en að
laun skyldu hækka til samræmis við
nýgerða kjarasamninga á þeim
tíma,“ sagði í áliti umboðsmanns.
Lýsti hann því jafnframt að hann
fengi ekki séð að það hafi leitt beint
af lögum um kjararáð að „þeir sem
sættu launalækkun á árinu 2009
ættu kröfu um að laun þeirra yrðu
færð í fyrra horf þegar þau tíma-
mörk sem leiddu af ákvæðum til
bráðabirgða sem sett voru 2008 og
2009 féllu niður“.
Fór í mál gegn íslenska ríkinu
Hinn 24. nóvember síðastliðinn
var kveðinn upp dómur í Hæstarétti
í máli eins félagsmanns í FFR gegn
íslenska ríkinu. Þar sagði m.a.:
„Ágreiningur aðila lýtur einkum að
því hvort kjararáði hafi við ákvarð-
anir sínar í júní og desember 2011
borið skylda til að miða afturköllun á
launalækkun áfrýjanda við 1. des-
ember 2010, þegar ákvæði II til
bráðabirgða í lögum nr. 47/2006, sbr.
lög nr. 148/2008 og nr. 127/2009,
rann sitt skeið á enda, en ekki 1.
október 2011 eins og miðað var við í
ákvörðun kjararáðs í desember
2011. Af málatilbúnaði áfrýjanda
verður ráðið að hann reisir kröfu
sína annars vegar á því að við lok
gildistíma bráðabirgðaákvæðisins
30. nóvember 2010 hafi kjör hans
sjálfkrafa átt að fara aftur í fyrra
horf og hins vegar á því að umrædd-
ar ákvarðanir kjararáðs hafi byggst
á ólögmætum forsendum.“
Bæri ekki að fella niður lækkun
Hæstiréttur staðfesti dóm
Héraðsdóms Reykjavíkur. Sagði í
dómi Héraðsdóms að stefnandi hefði
ekki sýnt fram á að kjararáði hefði
borið að „fella úr gildi í heild þá
launalækkun er stefnandi hafði sætt
frá 1. des. 2010 þegar kjararáði bar
að meta hvort tilefni væri til breyt-
inga á starfskjörum stefnanda“.
Munu ekki heyra undir ráðið
Samkvæmt heimildum Morgun-
blaðsins munu félagsmenn í FFR
ekki lengur heyra undir kjararáð
þegar ný lög um ráðið taka gildi 1.
janúar. Því sé unnið að því í efna-
hags- og fjármálaráðuneytinu að út-
búa nýtt verklag við upphaf starfs
forstöðumanns, launasetningu,
starfsþróun og starfslok. Einnig sé
unnið að því að þróa verklag sem
ætlað sé að auka möguleika á því að
forstöðumenn færist milli embætta
óháð ráðuneytum. Þessi vinna mun
vera unnin í góðu samstarfi við
FFR. Með þessu breytist það úr
áhugamannafélagi í stéttarfélag.
Hafa ekki verkfallsrétt
Minnt skal á að þeir sem heyra
undir kjararáð hafa hvorki samn-
ings- né verkfallsrétt. Það skal að
lokum tekið fram að í lögum um
kjararáð með síðari breytingum seg-
ir að við úrlausn mála skuli kjararáð
„gæta innbyrðis samræmis í starfs-
kjörum þeim sem það ákveður og að
þau séu á hverjum tíma í samræmi
við laun í þjóðfélaginu hjá þeim sem
sambærilegir geta talist með tilliti til
starfa og ábyrgðar“.
Frysting launa eftir hrunið yrði leiðrétt
 Forstöðumenn
hjá ríkinu vildu
leiðréttingu hjá
kjararáði
Morgunblaðið/Ómar
Alþingishúsið Eftir efnahagshrunið voru laun alþingismanna og ráðherra
lækkuð. Tekist hefur verið á um launalækkanir fyrir dómstólum.
www.mixed.is
Hverfisgata 125, 105 Reykjavík
mixed@mixed.is, S. 588 1810
Ert þú tilbúinn að prófa
eitthvað nýtt?
opið: 11.30 – 22.00 alla daga
Við opnum í dag
1. september
glæsilegan veitingastað
VIÐ LEGGJUM ÁHERSLU Á
HOLLAN OG GÓMSÆTAN MAT
• • • • • •
Okkur vantar fleir
a starfsfólk
Áhugasamir sendið okk
ur ferilskrá eða
upplýsingar og mynd á
mixed@mixed.is