Morgunblaðið - 01.09.2017, Qupperneq 36

Innlent
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 1. SEPTEMBER 2017
Skeifunni 8 | Sími 588 0640
casa.is
GM 9900
Verð frá 435.000,-
GM 3400
Verð frá 649.000,-
GM 2152
Verð frá 539.000,-
GM 3300
Verð frá 665.000,-
PLANK GM 3200
Verð frá 575.000,-
GM 7700
Verð frá 629.000,-
BORÐSTOFUBORÐ
  
Það yrkisefni sem er næstfyrir-
ferðarmest í kveðskap Káins, sagði
Böðvar, er konur, síðan prestar og
trúarbrögð. „Hvers vegna hitti Ká-
inn svona vel í hjörtu Íslendinga?
Það er víst engin nýlunda að halda
því fram að íslenskt samfélag frá
landnámstíð fram til síðari heims-
styrjaldar var bændasamfélag og
mat samfélagsins á flesta hluti, ekki
síst kveðskap, mat bóndans. Karl-
mannsins. Því hagaði nefnilega
þannig til að flestir bændur voru
karlkyns. Og það sem körlum þótti
gott var auðvitað brennivín, sem
alltaf var allt of lítið til af, og það
sem var fyndið var brennivín, slags-
mál og kvennafar. Káinn kvað:
Man ég tvennt sem mér var kennt á
Fróni
og minnkun ekki þótti þá,
það var að drekka og fljúgast á.
  
Tungumálið, sagði Böðvar, var
Káni – já, hann vill beygja orðið Ká-
inn eins og Þráinn! – „hvort heldur
var íslenska eða vesturíslenska leik-
fang og hann var ekki bara leikfús,
hann var leikinn jafnt á báðum reg-
istrunum eins og skemmtilega sést í
kvæði hans um Ágúst H. En Ágúst
H. Bjarnason var doktor í heimspeki
og sálarfræði og var fyrsti prófess-
orinn með doktorsgráðu við Háskóla
Íslands og rektor háskólans 1918 til
1928. Hann heimsótti vestur-
íslenskar byggðir í Kanada og
Bandaríkjunum og hélt þar fyrir-
lestra. Hann var ætíð kallaður Ágúst
H. Og það nýtti Káinn sér í kvæðinu,
Ágúst H.“
Nú heilsa ég heimspeking frægum
og hneigi mig, – Sæll vert þú
heiðraði herra Ágúst
H. – do you do.
Við þráðum hér syðra að sjá þig
og setjast hjá þér í bíl
og hlusta á þig, herra Ágúst
H. – do you feel?
Það er svo hressandi, heilnæmt
og heimskuna dæmir í bann
að hlusta á þig, herra Ágúst
H. – lærðan mann.
Þeir sem að þekkja þig, vita,
þegar að komið er haust
heldur þú heimleiðis Ágúst
H. – vaðalaust.
„Þessi leikur hans að tungunni
ásamt einstaklega lipurri hag-
mælsku voru kannski þeir tveir
þættir sem réðu úrslitum um vin-
sældir hans. Ég segi „hagmælsku“
– það orð hefur stundum verið notað
í niðrandi merkingu, það er munur á
hagyrðingi og skáldi, segir fólk, en
hagmælska getur líka verið aðals-
merki á hefðbundnum skáldskap.“
  
Viðar Hreinsson bókmennta-
fræðingur velti því einmitt fyrir sér
hvort Káinn væri skáld eða ekki.
„Löngum hefur verið gerður grein-
armunur á háleitum æðri skáldskap
og lægri, hámenningu og lágmenn-
ingu. Hjá Evrópuþjóðum voru
drættir úr alþýðuskáldskap oft upp-
hafnir þegar þeir féllu að smekk
fagurkera og menntamanna.“
  
Viðar benti á að hérlendis hefðu
þessi skil ekki verið eins skörp og
öflug bókmenntastarfsemi óbrotins
bændafólks hefði stundum ræktað
frumlega skáldlist á háu plani, t.d.
hjá Sigurði Breiðfjörð, Bólu-
Hjálmari og Stephani G. Eftir að
hafa farið með ýmis dæmi um skáld-
skap Káins var Viðar ekki í vafa um
svarið við spurningunni: „Jú, ætli
Káinn hafi ekki verið skáld. Mikið
skáld,“ sagði hann.
  
Eleanor Geir Biliske, liðlega ní-
ræð, búsett í Norður-Dakóta, mætti
á málþingið ásamt syni sínum, Ed.
Hún kynntist Káin – Káni, ef Böðv-
ar fær að ráða! – og er að líkindum
eina núlifandi manneskjan sem
þekkti hann. Káinn var ráðinn
vinnumaður á bæ ömmu Eleanor,
ekkju með fimm börn, og starfaði
þar í 40 ár. Hún sagði frá íslenska
vinnumanninum á þinginu en hann
lést þegar Eleanor var tíu ára.
  
Það orð fór af Káni að honum
þætti sopinn góður, en ýjað var að
því á þinginu að hugsanlega væri
það orðum aukið og stafaði af því
hve mjög hann orti um drykkju-
skap. Eleanor sagði að altjent hefði
hann aldrei drukkið inni á heimilinu
og dásamaði Káin að öllu leyti.
Hann hefði verið mjög duglegur
vinnumaður og góður við alla.
„Hann var sérstakt góðmenni,“
sagði gamla konan á fallegri ís-
lensku.
„Hann var sérstakt góðmenni“
Morgunblaðið/Skapti Hallgrímsson
Kjarnaskógur Ærslabelgurinn, eins og þessi dýna í skóginum er kölluð, hefur notið mikilla vinsælda, ekki síst hjá ungu kynslóðinni en líka hjá þeim eldri.
Morgunblaðið/Skapti
Minnisvarðinn Eiríkur Björn Björgvinsson bæjarstjóri og Sunna Pam
Furstenau, forseti Þjóðræknisfélags Íslendinga í N-Ameríku. Hún var pott-
urinn og pannan í því að láta útbúa minnisvarðinn og safna fé til þess.
Morgunblaðið/Skapti
Þekkti Káin Mæðginin Eleanor Geir Biliske og Ed Biliske. Eleanor er að öll-
um líkindum eini núlifandi einstaklingurinn sem þekkti Káin.
ÚR BÆJARLÍFINU
Skapti Hallgrímsson
Akureyri
Töluverðar framkvæmdir hafa ver-
ið síðustu misseri í Kjarnaskógi.
Nefna má að þar eru nú fjórir lög-
legir strandblakvellir en voru tveir. Í
grennd við þá hefur verið útbúið
nýtt leiksvæði og grillhús, þar er nú
borðtennisborð, unnið að því að setja
upp minigolfvöll og komið hefur ver-
ið upp svokölluðum ærslabelg; stórri
dýnu þar sem margir geta hoppað
og skoppað í einu.
  
Málþing um Káin í Háskólanum
á Akureyri um síðustu helgi var
bráðskemmtilegt. Margir kannast
við kveðskap kímniskáldsins;
mannsins sem flutti ungur vestur
um haf og er nú loks kominn á ný, ef
svo má segja, en minnisvarða um
hann verður komið fyrir í Inn-
bænum – Fjörunni – nálægt æsku-
heimili Káins.
  
Böðvar Guðmundsson rithöf-
undur var einn þeirra sem fluttu
erindi. „Ég las ekki Káin í æsku, en
ég lærði hann af því að fólk í kring-
um mig, heimilisfólk jafnt sem gestir
og gangandi, fóru með kveðskap eft-
ir hann. Ég las Káin í fyrsta skipti
árið 1965 þegar Vísnabók Káins kom
út og komst að því hann var miklu
meira en vísurnar sem ég lærði sem
barn,“ sagði Böðvar.
  
„Það er gaman að velta fyrir sér
hvers vegna vísur Káins hittu svona
vel íslenskt þjóðarhjarta. Við skul-
um ekki gleyma því að á fimmta og
sjötta tug 20. aldar lá enn á margra
vörum óorð á vesturferðum og þeim
sem fluttu til Kanada og Bandaríkj-
anna í lok 19. aldar.
Nema skáldunum. Ég hef aldrei
heyrt nokkurn hallmæla Stephani G.
fyrir að vera Vestur-Íslendingur.
Sama gildir um Káin. En sá er mun-
ur þessara tveggja að yrkisefnin
voru gjörólík. Vinsældir þeirra
sömuleiðis. Káinn áttu allir, hvort
sem þeir voru „ljóðelskir“ eða ekki.
Stephan G. mundi trúlega síst af öllu
vera kallað alþýðlegt skáld. Á sama
tíma og Stephan G. yrkir stór-
pólitísk ljóð móti stríðsbrölti heims-
veldanna og nokkrir landar hans
vestra reyndu að fá hann dreginn
fyrir lög og dóm fyrir sviksamlegan
áróður gegn breska heimsveldinu
yrkir Káinn um allt aðra hluti.“
  
Böðvar fór yfir helstu yrkisefni
Káins þótt hann segði skráningu
sína ekki hávísindalega. „Líklega
þarf engan að undra að það yrkisefni
sem Káni er hugleiknast er áfengi.
Samkvæmt minni talningu fjalla
ekki færri en um sextíu kvæði og
kviðlingar í safnbókinni frá 1945 um
brennivín og bjór. Og það er ykkur
að segja ekki bindindisboðskapur.“