Morgunblaðið - 01.09.2017, Blaðsíða 54

54 UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 1. SEPTEMBER 2017
mánudaginn 4. september, kl. 18
Listmunauppboð
í Gallerí Fold
Rau›arárstígur 14 · sími 551 0400 · www.myndlist.is
Hægt er að skoða uppboðsskrána á myndlist.is
laugardag kl. 11–16, sunnudag kl. 12–16, mánudag 10–17
TryggviÓ
lafsson
Fyrsta uppboð haustsins
Forsýning á verkunum laugardag til mánudags
Að
al
he
ið
ur
S.
Ey
ste
in
sd
ót
tir
Stóriðja er orku-
frek, hún notar sextán
sinnum meiri orku en
öll heimili landsins.
Orkufyrirtæki lands-
ins þjóna því stóriðj-
unni, enda hagnaðar-
vonin mest þar.
Flestir landsmenn eru
þó sammála um að
stóriðjuuppbygging sé
ekki leiðin til að
tryggja efnahag fram-
tíðarinnar. Þessi mikla orka fæst
með virkjun vatnsfalla (2/3) og jarð-
hitasvæða(1/3), hvort tveggja eru
perlur sem helst er að finna á
ósnortnum víðernum okkar ein-
staka lands. Íslendingar og erlendir
ferðamenn laðast í vaxandi mæli að
þessum svæðum. En víðernin okkar
eiga undir högg að sækja vegna sí-
felldrar ásóknar orku- og stóriðju-
fyrirtækja – fyrirtækja sem hafa
læst klónni í einstaka náttúru
landsins – náttúru sem getur ekki
varið sig sjálf. Það er því hlutverk
okkar sem búum nú á þessu landi
að standa vörð um hana. Það ger-
um við meðal annars með því að sjá
til að stjórnmálamenn, aðrir ráða-
menn og fyrirtæki fylgi leikreglum.
Harmleikur í Helguvík –
sem kostar náttúruspjöll
Misheppnað kísiliðjuver United
Silicon í Helguvík er átakanlegt
dæmi um skipbrot íslenskrar stór-
iðjustefnu – löngu úreltrar stefnu
sem keyrð hefur verið áfram með
látum síðustu áratugi. Hvernig gat
bæjaryfirvöldum í Reykjanesbæ og
Alþingi dottið í hug að leyfa tvö
risakísilver (90.000 og 110.000 tonn)
á þröskuldi (1,4 km) eins stærsta
byggðakjarna á Íslandi. Íbúum var
talin trú um að kísiliðjuver væru
„umhverfisvæn“ enda þótt saman-
lagt muni kísiliðjuverin tvö í Helgu-
vík brenna 300.000 tonnum af kol-
um á ári. Stjórnvöld hafa tekið þátt
í „veislunni“ og gert allt til að
greiða götu þessara erlendu stór-
iðjufyrirækja. Starfsemi United
Silicon í Helguvík hef-
ur hins vegar afhjúpað
mengunina sem fylgir
kísiliðju, en rykið ertir
öndurfæri og augu og
brennslunni getur
fylgt afar vond lykt.
Nú er aðeins einn ofn
af fjórum í notkun (32
MW), en United Sili-
cion ráðgerir þrjá ofna
til viðbótar sem munu
þarfnast 96 MW af
orku að auki. Thorsil
hyggur síðan á 110.000
tonna verksmiðju inn-
an þriggja ára sem verður 25 m
hærri og mun þurfa hátt í 150 MW
af orku fyrir fjóra ofna. Harmleik-
urinn í Helguvík er því rétt að hefj-
ast – ef ekki verður gripið í taum-
ana. Slík ráðstöfun er brýn og þolir
enga bið, enda er ekki nóg með
þjáningar íbúa Reykjanessbæjar
heldur bætist við sú staðreynd að
til framleiðslunnar þarf hátt í 180
MW af orku – sem á að sækja með
virkjunum náttúrperlna á miðhá-
lendinu og á Ströndum.
Er HS Orka að gufa upp
á SV-horninu?
Landsvirkjun er langstærst á ís-
lenskum orkumarkaði og selur orku
til erlendra álrisa eins og Alcoa og
Rio Tinto – orku sem hefur aðal-
lega fengist með vatnsaflsvirkj-
unum. Annað stórt orkufyrirtæki er
Hitaveita Suðurnesja (HS Orka)
sem í fjóra áratugi hefur sérhæft
sig í virkjun gufuafls á Suður-
nesjum. Þar er fyrirtækið hins veg-
ar í miklum erfiðleikum, hefur afl í
borholum stærstu virkjana þess
sýnt hratt lækkandi þrýsting og
vatnborðið lækkað á örfáum árum.
Það er gífurlegt orkutap fyrir fyr-
irtæki sem er stórseljandi á orku til
stóriðju. Líkt og í Hellisheiðarvirkj-
un hefur verið gengið of hratt á
auðlindina, jarðgufuna, og starf-
semin telst því vart sjálfbær. HS
Orka hefur því seilst eftir borunum
í Eldvörpum, rétt hjá virkjuninni í
Svartsengi. Eldvörpin eru ein
helsta náttúrperla Suðurnesja sem
eru það svæði á Íslandi þar sem
ferðamannastraumur er hvað mest-
ur og þar sem náttúran skapar íbú-
um þegar miklar tekjur.
Jarðvarmafyrirtæki
sækir í vatn á Ströndum
Ljóst er að jarðhiti í Eldvörpum
verður skammgóður vermir, enda
aðferðafræðin sú að stinga fleiri
sogrörum í sama glas – glas sem
fyrr en síðar mun tæmast. Því sæk-
ir fyrirtækið með látum inn á eitt
ósnortnasta svæði Íslands, norður-
hluta Stranda, alveg við dyragætt
Hornstranda. Þar eru stærstu
vatnsföll Vestfjarða sem liggja vel
við höggi í byggð með aðeins 48
íbúa – byggð sem með réttu er skil-
greind sem „brotin“ vegna van-
efnda hins opinbera á eðlilegri upp-
byggingu innviða. Virkjunin er
kennd við stærsta vatnsfall Vest-
fjarða, Hvalá og er sögð „lítil og
snyrtileg“. Samt er hún 55 MW,
sem er langt umfram þarfir Vest-
fjarða. Enda er orkunni ætlað ann-
að – einkum til stóriðju á SV-horn-
inu. Virkjunin mun ekki aðeins
raska Hvalá heldur einnig ánum
Rjúkandi og Eyvindarfjarðará.
Nafnið Hvalárvirkjun er því bein-
línis misvísandi. Í þessum þremur
ám eru hundruð stórkostlegra fossa
sem sumir hverjir eru á meðal til-
komumestu fossa landsins. Heið-
unum sunnan Drangajökuls verður
síðan breytt í uppistöðulón með
meiriháttar jarðraski og allt að 30
m háum stífluvegg.
HS Orka – mjólkurkýr
erlendra fjárfesta?
Það er margt athyglisvert við
sögu Hvalárvirkjunar, virkjunar
sem ógnvænlegt er að sjá hvað hef-
ur stækkað á teikniborðinu, eða úr
10 í 35 MW og nú 55 MW. Enda
hefur Ásgeir Margeirsson forstjóri
HS Orku lýst því yfir í viðtölum að
auka þurfi raforkufamleiðslu á Ís-
landi, ekki síst til að sinna þörfum
kísiliðjuvera. Það gerir HS Orka,
sem er að 68% í eigu kanadíska
milljarðamæringsins Ross Beaty,
með því að tryggja sér 70% hlut í
Vesturverki, sem er skráður fram-
kvæmdaaðili Hvalárárvirkjunnar.
Fyrirtækin hafa tryggt sér vatns-
réttindi hjá eigendum jarðanna í
Ófeigsfirði og Eyvindarfirði, en síð-
arnefnda fjörðinn á ítalskur barón,
Felix von Longo-Libenstein. Tekið
skal skýrt fram að landeigendur í
fjörðunum í kringum þessar tvær
jarðar eru að því er ég best veit all-
ir á móti þessari virkjun og vilja
ekki raska svæðinu með virkjun.
Sveitarstjórnin er hins vegar klofin
í málinu og hefur með minnsta
meirihluta knúið málið áfram.
Enda hefur HS Orka lofað íbúum
Árneshrepps, og reyndar Vestfirð-
ingum öllum, gulli og grænum
skógum, þar á meðal bættu raf-
magnsöryggi, ljósleiðara og þriggja
fasa rafmagni – innviðum sem ég
hélt að væri ríkisins að skaffa.
Enda eru slíkar framkvæmdir í bí-
gerð, en mættu vissulega ganga
mun hraðar.
Fegurð fossa metin
með blinda auganu
Það hefur stuðað mig hversu fáir
vita um fegurð þeirra fossa sem
verða undir verði Hvalárvirkjun að
Fyrst Suðurnes –
síðan Strandir
Eftir Tómas
Guðbjartsson
»En víðernin okkar
eiga undir högg að
sækja vegna sífelldrar
ásóknar orku- og stór-
iðjufyrirtækja – fyrir-
tækja sem hafa læst
klónni í einstaka nátt-
úru landsins – náttúru
sem getur ekki varið sig
sjálf.
Tómas
Guðbjartsson
Ljósmynd/Tómas Guðbjartsson
Náttúruperla Ónefndur foss í Eyvindarfjarðará. Þessi foss mun þurrkast upp með Hvalárvirkjun. Fossinn líkist Öx-
arárfossi og umhverfið í kring málverki eftir Kjarval. Erum við tilbúin að fórna svona náttúrperlu?
Um þessar mundir
eru fjögur ár frá því ég
greindi frá því hér á síð-
um Morgunblaðsins að
ég hefði þá nýlega feng-
ið óvænt og óþægilegt
símtal þar sem ég var
staddur berskjaldaður
á sundskýlunni einni
saman úti í löndum. Þar
var mér greint frá því
að ég hefði greinst með
krabbamein, þá 49 ára gamall, sem
tæpu ári síðar var gefið út að væri
ólæknanlegt.
Notaði ég tækifærið í umræddri
grein til þess að biðja lesendur blaðs-
ins og þá landsmenn sem fyndu sig í
því að minnast mín í bænum sínum.
Og létu viðbrögðin sannarlega ekki á
sér standa.
Ég get nefnt fólk úr öllum áttum,
misjöfnum kirkjudeildum, fólk með
ólíkar trúarskoðanir innan kirkju og
utan og fólk jafnvel með svokallaðar
aðrar lífsskoðanir. Fólk úr öllum
stjórnmálaflokkum og mismunandi
geirum þjóðfélagsins.
Þessi viðbrögð höfðu og hafa haft
gríðarlega mikil, þakkarverð og djúp
áhrif á mig. Ég var þó ekki aðeins að
biðja fólk að minnast mín í bænum
sínum heldur einnig og ekki síður
sjálfs sín og síns fólks og almennra
samskipta við náungann. Það er
nefnilega magnað að upplifa hvað
bænin getur sameinað
fólk úr öllum áttum. Það
einfaldlega losnar ein-
hver undrakraftur úr
læðingi þegar fólk tekur
sig saman og sameinast
um eitthvað í bæn og
kærleika, í umhyggju
og fallegum hug.
Von og vonbrigði
togast á
Umrætt símtal átti
þó eftir að breyta stöðu
minni allverulega á tafl-
borði tilverunnar svo hún hefur nötr-
að og skolfið. Síðan þá hef ég upplifað
djúp og sársaukafull vonbrigði hvað
eftir annað. Uppskurð sem ekki skil-
aði tilætluðum árangri, geislameðferð
sem skilaði nákvæmlega engum ár-
angri og síðan lyfjameðferð sem gaf
sig fyrr en vonir stóðu til. En einnig
hina stærstu sigra, upplifað gildin
falla tímabundið oftar en einu sinni
með illskýranlegum hætti nánast nið-
ur í núll svo menn verða eitt
spurningarmerki.
Gleði og hamingja
Og ofan á allt saman hef ég á þess-
um tíma fengið að upplifa einhverjar
mestu gleði- og hamingjustundir lífs
míns sem ég er svo óendanlega þakk-
látur fyrir.
Og þótt ég skilji ekki tilganginn
með þessu öllu saman og þótt sumt sé
sannarlega ekki eins og áður var og
ég ekki sáttur við hlutskipti mitt, þá
Njótum dagsins og
Eftir Sigurbjörn
Þorkelsson
Sigurbjörn Þorkelsson