Morgunblaðið - 27.10.2017, Blaðsíða 21

21
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 27. OKTÓBER 2017
Það eru undarlegar
kosningar sem í hönd
fara. Stjórnarslit fóru
fram að nóttu til án þess
að forystumenn stjórn-
arflokkanna gætu rætt
saman. Ágreiningsefnið
var ekki í stjórnmálum.
Skýringa um ágrein-
ingsefnið var ekki leitað.
Þegar upp er staðið
finnst ekkert ágreinings-
efni. Einhvers konar baknefndir tóku
ákvörðun og afstaða forystumanna lá
á engan veg ljós fyrir.
Í kosningabaráttunni hefur komið í
ljós að helsta ágreiningsefnið virðast
vera skattar. Ekki skattar sem al-
menningur á að greiða heldur „hinir“.
Áður hétu hinir „breiðu bökin“.
Skattar eru gjald fyrir að lifa í siðuðu
samfélagi. Auðvitað er og verður það
svo að þegnar þessa lands greiða
skattana. Tilfærslur verða aldrei ann-
að en smávægilegar þó að góður hug-
ur fylgi fyrirætlunum.
Lofa eða ljúga?
Það er oftar en ekki ógæfa stjórn-
málamanna að lofa út og suður og
lofa svo hratt að þeir hafa ekki tíma
til að hiksta. Vart er hægt að greina á
milli þess hvort menn lofa eða ljúga.
Það er alltaf vandi að segja satt á eft-
ir. Sagt er að í Hafnarfirði megi segja
sannleikann við hvern sem er.
klukkurnar glymja að
ástæðulausu og við líka
glymjið klukkur að
ástæðulausu og við líka
(Tristan Tzara)
Miklu oftar en ekki
er rétt að horfa til þess
hvert skuli stefna.
Stefnan er á farsæld-
arríki þar sem ungt
fólk vill starfa. Ísland
er land tækifæranna.
Það á að gera það eft-
irsóknarvert fyrir há-
menntað fólk að starfa á Íslandi og
viðhalda með því þeirri tungu og
menningu sem hér ríkir.
Það eru og verða skattgreiðendur
sem greiða fyrir sérhagsmuni. Ég
viðurkenni að horfa þarf til sam-
gönguinnviða. Það eru flöskuhálsar í
nágrenni höfuðborgarsvæðisins. Þar
eiga allir flokkar sök. Árangurinn er
þó sýnilegastur á Keflavíkurveginum.
Þar urðu 52 banaslys áður en vegur-
inn varð tvíbreiður. Síðan hefur að-
eins orðið eitt banaslys þar.
Slys er röð atvika sem enda með
skelfingu. Það er hægt að koma í veg
fyrir slys. Það sést best á fiskiskipa-
flotanum þar sem áður voru færðar
miklar fórnir.
Og einnig er nýtt og fullkomið
sjúkrahús á næsta leiti. Svo eigum
við endurhæfingarstofnanir eins og
Reykjalund, sem aðstoðar þá er hafa
orðið fyrir áföllum til að komast út í
lífið aftur
Ungt fólk og kosningar
Kosningarnar á morgun snúast um
framtíðina. Kosningarnar snúast
meðal annars um framtíð ungs fólks í
landinu. Þá vaknar einföld spurning,
sem er um atvinnu og búsetu unga
fólksins. Loforð duga þar skammt.
Efndir ráða um framtíð. Það er til lít-
ils að leggja áherslu á menntun ef
störfin fylgja ekki með. Það hefur
ávallt verið stefna Sjálfstæðisflokks-
ins að efla atvinnulífið og skapa við-
unandi rekstrarskilyrði fyrir sem
fjölbreytilegastan atvinnurekstur,
bæði hátækniiðnað og öfgalausa hag-
nýtingu náttúruauðlinda.
Sjálfstæðisflokknum er oftar en
ekki velt upp úr lítilli umhyggju fyrir
umhverfinu og skorti á áhuga á þeim
málum. Þar hafa þingmenn flokksins
talað og efndirnar komið fram með
forgöngu um stofnun þjóðgarðs á
Þingvöllum og í Skaftafelli, svo dæmi
sé nefnt.
Ungt fólk vill atvinnu við sitt hæfi
og það vill búsetu. Atvinna, menntun
og búseta þættast saman. Ungt fólk,
sem hefur aflað sér menntunar, óskar
þess að geta notað sína menntun
„heima“. Það eru alltaf bláir dalir
heima. Búseta er tryggð með stöð-
ugleika og lágum vöxtum. Það vill til
að það er hægt að meta stöðugleika til
verðs.
Seg mér, sönggyðja, frá hinum víðförla
manni, er hrakist hefur mjög víða, þeim
er sá borgir og þekkti skaplyndi margra
manna.
(Hómer.)
Okkar minnstu
bræður og systur
Samfélagið má aldrei gleyma þeim
sem aldrei geta aflað sér tekna. Þær
systur og þeir bræður geta lagt mikið
að mörkum fyrir þá sem „heilbrigðir“
teljast. Siðun í samfélagi er metin eft-
ir því hvernig komið er fram við þau.
Bláir eru dalir þínir
byggð mín í norðrinu
heiður er þinn vorhiminn
hljóðar eru nætur þínar
létt falla öldurnar
að innskerjum
– hvít eru tröf þeirra.
Þöglar eru heiðar þínar
byggð mín í norðrinu.
Huldur býr í fossgljúfri
saumar sólargull
í silfurfestar vatnsdropanna.
Sæl verður gleymskan
undir grasi þínu
byggð mín í norðrinu
því sælt er að gleyma
í fangi þess
maður elskar.
Ó bláir eru dalir þínir
byggð mín í norðrinu.
(Hannes Pétursson.)
Dyggð og samviska
Það er mikið um uppboð og yf-
irboð í þessum kosningum. Þeir sem
best hafa fylgst með telja að „kosn-
ingaloforð“ megi meta á sem næst
um 200 milljarða. það er misjafnt
milli flokka. Skattahækkanir duga
skammt til að standa við loforðin.
Það þarf stundum sterk bein til að
standa gegn svokölluðum „lof-
orðum“.
Þá er réttlætið köld dyggð og
samviska stjórnmálamannsins valt-
ur dómari. Flest kosningaloforð
skila engu nema verðbólgu og verð-
bólgu fylgir hnignun lífskjara.
Þá hverfa hinir bláu dalir. Það er
ekki það sem ungt fólk vill.
Unga fólksins er framtíðin.
Spurningunni um hvað á að gera
fyrir „gamla fólkið“ verður ekki
svarað nema að hugsa um unga fólk-
ið sem erfir framtíðina. Framtíð
þess og allra annarra íbúa í landinu
verður best tryggð með því að hlúa
að undirstöðum atvinnulífs og al-
mennri velsæld í stað þess að ein-
blína á óraunhæf áform um aukn-
ingu útgjalda.
Ég legg störf mín og góðan hug í
dóm kjósenda með ágætri samvisku.
Í bláum dölum ríkir fegurðin ein.
Eftir Vilhjálm
Bjarnason » Það á að gera Ísland
eftirsóknarvert fyrir
hámenntað fólk.
Undarlegar kosningar
Vilhjálmur Bjarnason
Höfundur er alþingismaður.
Útgjaldakapphlaupið er að
ná hámarki fyrir kosningar á
laugardaginn. Við blasir ríkis-
stjórn flokka sem lofað (eða
hótað) hafa að auka ríkisút-
gjöld um 70 milljarða á ári.
Þessi útgjaldaaukning tekur
ekki til fjárfestingar í innviðum
heldur er um að ræða hrein
rekstrarútgjöld.
Meðal útgjaldaloforða eru
gjaldfrjálst heilbrigðiskerfi,
tvöföldun barnabóta, hækkun á
þaki og lenging fæðingarorlofs,
hækkun persónuafsláttar og af-
nám allra skerðinga almanna-
trygginga.
Gott og vel. En hver á að
borga? Hver á borga 70 millj-
arða á ári aukalega í skatt? Til
að setja þetta í samhengi þá
eru heildartekjur ríkisins núna
um 800 milljarðar króna.
Framan af kosningabaráttu
sögðu þessir flokkar að fjár-
magna ætti kosningaloforðin
með því að skattleggja
tekjuháa einstaklinga og eigna-
mikið fólk, auk þess að skatt-
leggja nýtingu auðlinda, þá
einkum sjávarútveg.
Nú hefur komið fram að
þessi fyrirhugaða skattlagning
mun í mesta lagi skila 13-16
milljörðum í auknar skatt-
tekjur, jafnvel þótt miðað yrði
við hátekjuskatt allt að 75% og
tvöföldun veiðigjalda. Þá er
ekki reiknað með neikvæðum
áhrifum sem ofurskattar hafa á
efnahagslífið.
Þá standa eftir 50 milljarðar.
Ekki verður því hægt að
fjármagna þessi kosningaloforð
með öðrum hætti en að velta
kostnaðinum yfir á almenning í
landinu.
Nú kann auðvitað að vera að
vinstriflokkarnir ætli sér alls
ekkert að standa við loforð um
aukin útgjöld. En ef það er
eitthvað að marka þeirra eigin
orð þá er ljóst hver kemur til
með að borga.
Þú borgar.
Guðlaugur Þór
Þórðarson
Þú borgar
Höfundur er utanríkisráðherra.
Flestir kjósendur
telja að óviðunandi sé
að einungis ár líði á
milli Alþingiskosninga.
Fólk veit að stöð-
ugleiki í stjórnmálum
er forsenda áframhald-
andi velgengni í efna-
hagsmálum. Kjósendur
sem vilja stöðugleika
ættu með atkvæði sínu
að stuðla að því að
hægt verði að mynda
trausta tveggja flokka stjórn eftir
kosningar. Stjórn sem leggur
áherslu á áframhaldandi sókn í
efnahagsmálum og leggur þannig
grundvöll að bættum lífskjörum og
öflugu velferðarkerfi.
Flest bendir til að stjórnmála-
flokkum muni enn fjölga í kosning-
unum á laugardaginn. Slík fjölgun
og aukin dreifing atkvæða á milli
flokka mun ekki auka líkur á því að
hægt verði að mynda trausta rík-
isstjórn til fjögurra
ára. Samkvæmt nýj-
ustu skoðanakönn-
unum verður ekki
hægt að mynda
tveggja flokka stjórn
eftir kosningar.
Þriggja flokka rík-
isstjórn krefðist að-
ildar Sjálfstæðis-
flokksins en án hans
þyrfti að mynda sam-
steypustjórn fjögurra
eða fimm flokka.
Þessar kannanir sýna
að Sjálfstæðisflokk-
urinn nýtur mests fylgis enda hefur
hann verið kjölfestan í íslenskum
stjórnmálum um áratugaskeið.
Þegar kjósendur ráðstafa at-
kvæði sínu eiga þeir auðvitað að
hafa í huga stefnumál og frambjóð-
endur þess flokks sem þeir kjósa.
En þeir eiga ekki síður að verja at-
kvæði sínu þannig að það nýtist til
að mynda trausta stjórn eftir kosn-
ingar sem líkleg er til að endast í
fjögur ár. Áhætta er í því fólgin að
kjósa ákveðna smáflokka, til dæmis
vegna óvissunnar um að þeir komist
inn á þing, en ekki síður vegna
hættunnar á því að þeir hafi ekki
staðfestu til að sitja í ríkisstjórn
heilt kjörtímabil. Fyrir nokkrum
vikum slitu þingmenn Bjartrar
framtíðar ríkisstjórnarsamstarfi í
uppnámi um miðja nótt. Ekki eru
mörg ár síðan Samfylkingin sleit
stjórnarsamstarfi á ögurstundu
þegar Íslendingar þurftu sem aldrei
fyrr á staðfastri ríkisstjórn að
halda.
Komið hefur fram að mikill áhugi
er fyrir því hjá Samfylkingu og
Vinstri grænum að mynda vinstri
stjórn eftir kosningar og halda
áfram þar sem frá var horfið fyrir
fjórum árum, þ.e. að hækka skatta,
stækka báknið, endurvekja ESB-
umsóknina o.s.frv. Samkvæmt skoð-
anakönnunum er útilokað að þessir
tveir flokkar nái þingmeirihluta og
því munu þeir reyna að fá 2-3 smá-
flokka til liðs við sig í
stjórnarmyndunarviðræðum. Pírat-
ar hafa nú þegar boðið sig fram í
slíkt stjórnarsamstarf með yfirlýs-
ingu um að þeir vilji ekki starfa með
Sjálfstæðisflokknum. Framsóknar-
menn koma vel til greina í slíka
stjórn enda sýnir sagan að þeir hafa
oft unnið til vinstri. Áherslur Við-
reisnar á skattahækkanir, reiðu-
fjárbann og aukin ríkisafskipti af
atvinnulífinu benda til að sá flokkur
myndi ekki setja það fyrir sig að
starfa í vinstri stjórn.
Niðurstaðan er sú að við myndun
margra flokka vinstri stjórnar koma
flestir flokkar til greina. Ekki þó
Sjálfstæðisflokkurinn enda verður
hægri stjórn aldrei mynduð án
hans. Aðeins þeir, sem merkja X við
D á kjördag, geta treyst því að at-
kvæði þeirra verður ekki notað til
að mynda vinstri stjórn.
X–D – besta tryggingin gegn vinstri stjórn
Eftir Kjartan
Magnússon » Áhætta er í því fólg-
in að kjósa ákveðna
smáflokka.
Kjartan
Magnússon
Höfundur er borgarfulltrúi.
Komið hefur fram í
kosningabaráttunni að
Vinstri grænir hyggj-
ast auka skattheimtu
af landsmönnum um
tugi milljarða króna á
ári. Þegar forystu-
menn Vinstri grænna
hafa verið spurðir
hvaða skattar verði
hækkaðir hefur verið
fátt um efnisleg svör.
Svörin hafa iðulega hljómað eins og
tilraun til að telja hverjum og einum
áhorfanda trú um að öllu sé óhætt,
skattar verði einungis hækkaðir á
flesta aðra en einmitt hann.
Eitt af því fáa sem þó hefur verið
nefnt og hönd festir á, er að taka
eigi að nýju upp svokallaðan „auð-
legðarskatt“. Þar er vísað til sér-
staks eignaskatts sem lagður var á
árið 2009 og skyldi
gilda um skattlagningu
áranna 2010-2013.
En slík skattheimta
er í raun ekki í boði.
Þegar „auðlegðarskatt-
urinn“ var lagður á var
umdeilt hvort hann
stæðist stjórn-
arskrána. Sú deila kom
til kasta Hæstaréttar í
þýðingarmiklum dómi,
númer 726/2013 í
dómasafni. Í dómnum
var ekki fallist á að
endurgreiða ætti þann auðlegð-
arskatt sem greiddur hafði verið
samkvæmt lögunum. „Auðlegð-
arskatturinn“, eins og hann var úr
garði gerður á sínum tíma, var í
dómnum talinn standast stjórn-
arskrá. En það sem hefur sérstaka
þýðingu í þessu samhengi er rök-
stuðningur Hæstaréttar. Þar segir
að við „úrlausn um hvort laga-
ákvæðin um auðlegðarskatt séu
stjórnskipulega gild verður að horfa
til þess við hvaða aðstæður lögin
voru sett og hvert hafi verið mark-
mið þeirra, hvers eðlis skatturinn er
og hver sé upphæð hans. Þar sem
auðlegðarskattur er ein tegund eign-
arskatts skiptir ekki síst máli að
gæta að því hversu íþyngjandi hann
er til lengri tíma litið vegna þess að
því hærra sem skatthlutfallið er
samanlagt á stuttu árabili þeim mun
meiri líkur eru á að skattlagningunni
megi jafna til eignaupptöku í skiln-
ingi 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrár-
innar.“ Hæstiréttur tekur svo fram,
og það er mjög þýðingarmikið, að á
þeim tíma þegar skatturinn hafi ver-
ið lagður á, hafi verið „við að etja
einstæðan vanda í ríkisfjármálum“.
Enn fremur sagði Hæstiréttur að
meðal annars þar sem skatturinn
væri aðeins tímabundinn, væri ekki
með honum brotið gegn jafnræðis-
reglu og eignarréttarvernd.
Þessi atriði, sem Hæstiréttur
nefndi, eiga ekki við lengur. Það er
ekki lengur „einstæður vandi í rík-
isfjármálum“. Tímabil hins tíma-
bundna skatts er löngu runnið út.
Við þær einstöku aðstæður sem voru
uppi fyrst eftir bankahrun var slík
skattheimta talin standast stjórn-
arskrána, en þær eru ekki uppi leng-
ur. Auðlegðarskatturinn er því ekki í
boði við núverandi aðstæður þrátt
fyrir yfirlýsingar um álagningu
hans. Þetta ættu núverandi for-
ystumenn Vinstri grænna að vita,
enda voru þau sjálf öll í ríkisstjórn
þegar Hæstiréttur dæmdi um gildi
auðlegðarskattsins sem þau lögðu á.
Auðlegðarskattur er ekki lengur í boði
Eftir Eirík Elís
Þorláksson » Auðlegðarskatturinn
er því ekki í boði við
núverandi aðstæður.
Eiríkur Elís Þorláksson
Höfundur er hæstaréttarlögmaður.