Heimsmynd - 01.06.1991, Side 100

The WorldPaper
SOVÉT SAMVELDl EÐA STÖKRÍKI
/
Afram félagar?
framhald af forsíðu
Undir stjórn Krústsjoffs, Bresnéffs
og arftaka var það enginn sem flýtti sér
að verða fyrstur á kjörstað klukkan 6
að morgni. I staðinn flýttu menn sér að
ná, áður en lokað yrði klukkan 9 að
kvöldi. Allir urðu að greiða atkvæði.
Áróðursmenn fóru hús úr húsi og lof-
uðu viðgerðum á pípulögnum, sem úr
lagi höfðu gengið á síðustu þremur ár-
um eða að leggja
aftur slitlag yfir
götur, sem rifnar
höfðu verið upp
eftir síðustu kosn-
ingar. Jafnvel las-
leiki dugði ekki til
að losna undan
helgiathöfninni;
þeir voru meira en
fúsir að koma með
kjörkassann til þín.
Dóttir mín, sem
ég fyrir smekkvísi
sakir hafði reynt að
ala upp sem póli-
tískan guðleys-
ingja, iét kosning-
arnar fram hjá sér
fara, en þessi leti-
lega andstaða hafði
ekki hin minnstu
áhrif á niðurstöðu-
tölur kosningaúr-
slita. Amma henn-
ar, móðir mín, sem
alin var upp í sterk-
ari anda félagslegr-
ar samábyrgðar,
greiddi atkvæði fyr-
ir hana. „Fagnaðarhátíð lýðræðisins"
varð ekki spillt með fjarveru.
Hinn 17. mars 1991 fórum við að
kjósa á degi þjóðaratkvæðagreiðslunn-
ar. Fram skal tekið, að dóttir mín hafði
öðrum hnöppum að hneppa. Hún var á
skíðum suður í Kákasus, fimm þúsund
kflómetra í burtu. Þegar við komum á
kjörstað hóf móðir mín langa afsökun-
arræðu vegna fjarveru dóttur minnar:
Hún hefði því miður þurft að fara og
sinna afar mikilvægum viðskiptaerind-
um. Viðbrögð starfsmannsins á kjörst-
að voru næsta furðuleg, hún geispaði
áhugalaus og sagði: „Og hvað með
það?“ Að þessu sinni áttum við bara
að greiða atkvæði fyrir okkur. En um
hvað?
Ef við lítum á þjóðaratkvæðið sem
reiptog, þá var það leikur þar sem all-
mörg keppnislið toguðu hvert í sína
áttina. Eitt keppnisliðið var skipað hin-
Alexander Pumpiansky er aðstoðarritstjóri
WorldPaper í Sovétríkjunum
um íhaldssömu, sem halda að sé ein-
hverju breytt hrynji kerfið allt um sjálft
sig. Annað lið var skipað umbóta-
mönnum, sem telja að allt muni
hrynja, ef því er leyft að halda áfram
með uppteknum hætti. Síðan komu
stuðningsmenn miðjuvaldsins og stuðn-
ingsmenn dreifveldis. Svo eru það þeir,
sem vilja yfirgefa samveldið og þeir
sem sjá aðskilnað sem endalok heims-
ins.
Niðurstaðan varð alger þverstæða.
Allir hrósuðu sigri. Þegar upp var stað-
ið höfðu að minnsta kosti 70 af hundr-
aði atkvæðisbærra borgara farið á
kjörstað og 76 prósent þeirra kosið
með samveldinu. Stuðningsmenn einn-
ar ríkisheildar gáfu frá sér fagnaðar-
andvarp.
Raunar var varla við nokkru öðru að
búast. Hvað sem kann að hafa falist
undir orðalagi spurningarinnar snerist
málið fyrir meirihluta kjósenda um
föðurlandsást, röð og reglu og hollustu
- og meirihlutinn vill aldrei þurfa að
sjá upplausn ríkjandi ástands.
Andstaðan hvatti kjósendur til að
segja Nei eða sniðganga kosningarnar
ella. Ekki vegna þess að hún væri á
móti samveldinu, heldur vegna þess að
hún var þess fullviss að miðstýringar-
valdið mundi nota Já-atkvæði til að
koma í veg fyrir allar breytingar og til
að viðhalda „heimsveldis“skipulaginu í
landinu. Því miður var sú röksemda-
færsla alltof flókin til að mönnum yrði
hún ljós. En andstaðan beið heldur
ekkert afhroð.
í tveimur helstu borgunum, Moskvu
og Leníngrað, deildust atkvæðin jafnt,
og í Kíeff og Sverdlovsk kaus meiri-
hlutinn Nei. Það er í þessum borgum,
sem upplýstar skoðanir eiga mestu
fylgi að fagna og auðveldast er að sjá
hvert straumar almenningsálitsins
liggja. Leiðtogar andstöðunnar höfðu
síður en svo fallið í ónáð og komu
raunar út úr kosningunum ilmandi eins
og eftir rósabað. Tillagan um að stofna
til sérstaks embættis kjörins forseta í
Rússlandi hlaut fullkominn sigur með
70 prósentum Já-
atkvæða og tillagan
um kjörinn borgar-
stjóra í Moskvu
hlaut jafnvel enn
meira fylgi.
Þannig að Yelts-
in og Popoff
tryggðu sér sigra
ekkert síður en
Gobatsjoff.
Nasarbajeff og
Kravtsjúk sigruðu
líka. Þessir leiðtog-
ar Kasakstans og
Úkraínu voru mjög
slóttugir; þeir af-
sögðu ekki með
öllu að hlýða kalli
alríkisstjórnarinn-
ar, en tókst þó að
styrkja völd sín
með því að ná fram
staðfestingu full-
veldis lýðvelda
sinna.
Aðrir sigurvegar-
ar voru Landsberg-
is í Litháen og
Gamsakhurdia í
Georgíu og fleiri, sem nefndir hafa verið
þjóðemissinnar og aðskilnaðarseggir.
Þeir sýndu einnig styrk sinn og tóku enn
eitt skref til aðskilnaðar með því að
hunsa þjóðaratkvæðið um samveldið.
Sigurvegararnir eru margir, en menn
ættu ekki að vænta sameiginlegs fagn-
aðar hinna sigursælu. Þeir munu aldrei
setjast við sama borð - og sú myndlík-
ing lýsir best þeirri staðreynd, að ein
og óuppleysanleg Sovétríki eru ekki
lengur til.
Enn um sinn og um langa hríð munu
menn halda áfram að deila um hverjir
unnu og hverjir töpuðu. Samt sem áður
var þetta fyrsta þjóðaratkvæðið í sögu
SSSR og þrátt fyrir alla galla mun það
síðarmeir verða talinn mikilvægur at-
burður í sögunni. Þegar ró kemst á
rykið fáum við kannski séð hversu
langt landið hefur þokast frá þeim
helgiathöfnum í kosningabúningi, sem
voru óaðskiljanlegur þáttur bernsku
minnar, æsku og stórs hluta fullorðins-
áranna.*
Nýtt sósíal-raunsæi?
Fá sovétin ráðrúm til að þjappa sér saman?
Fjöldi tungumálahópa í Sovétríkjunum: 200
Fjöldi tímabelta: 11
Fjöldi pólitískra flokka í Georgíulýðveldinu: 100
Áætlaður fjöldi flokka í Georgíu, sem hlynntur er sjálfstæði: 100
Tala flokksmanna Kommúnistaflokksins, sem sagði sig úr
Flokknum fyrstu níu mánuði ársins 1990: 400 þusund.
Fjöldi ára, sem sovéskir embættismenn viðurkenna að klukkur í
Sovétríkjunum hafi verið klukkutíma of fljótar vegna mistaka í
tímavörslu: 61
Áætlaður fjöldi sovétborgara, sem fallið hefur í átökum þjóðernis-
og menningarminnihluta síðan 1985: 1000
Áætlaður fjöldi flóttamanna, sem yfirgefið hafa heimkynni sín
vegna innbyrðis deilna slíkra hópa síðan 1985: 700 þúsund
Hundraðshluti íbúafjölda Sovétríkjanna sem eftir væri ef þau sex
lýðveldi, sem ekki tóku þátt í þjóðaratkvæðinu 17. mars, yfirgæfu
þau: 90
TEKIÐ SAMAN AF STARFSLIÐI W0RLDPAPER
100 HEIMSMYND