Fréttablaðið - 11.08.2018, Blaðsíða 16

ÚTGÁFUFÉLAG: Torg ehf. STJÓRNARFORMAÐUR: Einar Þór Sverrisson FORSTJÓRI: Ingibjörg Stefanía Pálmadóttir ÚTGEFANDI: Kristín Þorsteinsdóttir kristin@frettabladid.is
RITSTJÓRAR: Kjartan Hreinn Njálssson kjartanh@frettabladid.is, Ólöf Skaftadóttir olof@frettabladid.is, MARKAÐURINN: Hörður Ægisson hordur@frettabladid.is FRÉTTABLAÐIÐ.IS: Sunna Karen Sigurþórsdóttir sunnak@frettabladid.is.
Fréttablaðið kemur út í 85.000 eintökum og er dreift ókeypis á heimili á höfuðborgarsvæðinu og Akureyri. Einnig er hægt að fá blaðið í völdum verslun um á landsbyggðinni. Fréttablaðið áskilur sér rétt til að birta allt efni blaðsins í stafrænu formi og í gagnabönkum án
endurgjalds. ISSN 1670-3871 FRÉTTABLAÐIÐ Skaftahlíð 24, 105 Reykjavík Sími: 512 5800, ritstjorn@frettabladid.is HELGARBLAÐ: Kristjana Björg Guðbrandsdóttir kristjanabjorg@frettabladid.is
MENNING: Kolbrún Bergþórsdóttir kolbrunb@frettabladid.is LJÓSMYNDIR: Anton Brink anton@frettabladid.is FRAMLEIÐSLUSTJÓRI: Sæmundur Freyr Árnason sfa@frettabladid.is
Gunnar
Kristín
Þorsteinsdóttir
kristin@frettabladid.is
Mín skoðun Sif Sigmarsdóttir

Samt voru
Íslendingar
líklega hvorki
betri né verri
en fólk í
öðrum
nálægum
löndum. Alls
staðar eru
hópar sem
láta hluti sem
þeim koma
ekki við eitra
andrúms-
loftið.
KOMDU
Í
– dásamleg deild samfélagsins
OPIÐ UM HELGAR FRÁ KL. 11 – 17
K
V
IK
A
Fyrir fáum áratugum hokraði hér norður í ballarhafi einsleit og einangruð þjóð. Útlent fólk var sjaldséð, hvað þá fólk af asísku eða afrísku bergi brotið. Fáir tóku sér í munn orðin hommi og lesbía – þau voru skammaryrði.
Við rákum upp stór augu þá sjaldan þeldökkt fólk
eða gestir frá fjarlægum löndum í framandi klæðum
sáust á ferli. Litbrigði mannlífsins voru fábreytt, að
minnsta kosti á yfirborðinu.
Hómósexúalismi var ræddur í skúmaskotum,
margir litu hann hornauga og fóru ekki leynt með
andúð sína á blásaklausu fólki. Hommum og lesbí-
um var gert óbærilegt að opinbera hneigðir sínar.
Fyrirmyndarfólk, sem enn er í fullu fjöri, hraktist úr
landi til að fá að vera það sjálft í friði.
Flestir sem náð hafa miðjum aldri þekkja dæmi –
eiga vini, kunningja eða ættingja sem flúðu til New
York, London eða Kaupmannahafnar. Ekki vegna
þess að í útlandinu hafi umburðarlyndið verið
meira og almennara, frekar af því að þar býr fleira
fólk og þar af leiðandi voru fleiri á sama báti. Sam-
kynhneigðir mynduðu jaðarhópa og höfðu stuðning
hver af öðrum.
Sökum fámennis urðu slík samfélög óburðug hér
á landi. Því var til skamms tíma ekki í mörg hús
að venda. Við þekkjum margar sögur af landflótta
ráðvilltum ungmennum. Hvílík grimmd – dökkur
blettur nýliðins tíma.
Samt voru Íslendingar líklega hvorki betri né verri
en fólk í öðrum nálægum löndum. Alls staðar eru
hópar sem láta hluti sem þeim koma ekki við eitra
andrúmsloftið. Trúarofstæki, rasismi og andúð á
fólki vegna kynhneigðar eru af sama toga.
Sennilega er það óhamingjusamt fólk upp til hópa
– oft brjóstumkennanlegt – sem sökum eigin rang-
hugmynda sér ógn í blásaklausu fólki. Málflutningur
þeirra verður sem betur fer æ meira hjáróma. Sólar-
merkin sem blasa við tala sínu máli. Veruleikinn
afhjúpar hleypidómana.
Við þekkjum flest fólk af erlendu bergi brotið –
arabískt, asískst og afrískt – sem hefur aðlagast vel.
Við höfum fylgst með því breyta daglegu lífi og bæta
á fjölmörgum sviðum. Nægir að nefna matargerð,
vísindi, listir og íþróttir. Með líku lagi eru hommar
og lesbíur í forystuhlutverkum hér og hvar. Þetta
fólk gerir dómhörkuna og heimóttarskapinn fárán-
legan með breytni sinni.
Líklega var hér alla tíð eins og víðast hvar lágvær
meirihluti skynsamra, sem lét sér kynhneigð
náungans í léttu rúmi liggja, leit á hana sem einka-
mál hvers og eins. Alltaf voru samkynhneigð pör,
karlar og konur, sem fundu taktinn og lifðu lífinu
án þess að láta forpokuð sjónarmið trufla sig með
áberandi hætti. En um það var lítið talað – margir
lifðu í felum. Nú er þetta allt sjálfsagt. Það er mikill
léttir fyrir okkur öll.
Hinsegin dagar og gleðiganga eru sigurhátíð fjöl-
breytileikans – sigurhátíð okkar allra.
Mikill léttir
Eitt dularfyllsta mál sumarsins kann að eiga sér vís-indalegar skýringar.Ef þú lest þessar hugleiðingar yfir morgunkaffinu
gætir þú enn litið sólmyrkvann sem sjáanlegur er í dag
alls staðar á landinu ef vel viðrar. Um er að ræða deildar-
myrkva þar sem tunglið hylur sólu að hluta og nær hann
hámarki rétt fyrir klukkan níu.
Mannkynið er sjálfhverf dýrategund sem staðsetur
sig alla jafna í miðju alheimsins sé því komið við. Fyrir
tíma tækni og vísinda, þegar sólin snerist enn í kringum
manninn, tókum við sólmyrkva persónulega. Er
himnarnir myrkvuðust hlaut það að hafa eitthvað með
okkur að gera: kóngurinn var ekki að standa í stykkinu;
guðirnir voru okkur reiðir; Jón og Sigga á næsta bæ áttu
í framhjáhaldi; við lögðum okkur til munns ranga fæðu
á röngum tíma. Grikkir til forna trúðu því að sólmyrkvi
stafaði af því að guðunum mislíkaði hegðun þeirra; í
Gamla testamentinu boðar sólmyrkvi dómsdag: „Á
þeim degi – segir Drottinn Guð – vil ég láta sólina ganga
til viðar um miðjan dag og senda myrkur yfir landið á
ljósum degi.“
Sjálfhverf rangtúlkun á ráðgátum veraldarinnar ein-
skorðast þó ekki við undur náttúrunnar.
Pólitísk endastöð
Gúrkutíð. Hugtakið er notað um tímann þegar lítið er
í fréttum. Í venjulegu árferði ættum við að vera stödd á
síðari hluta gúrkutíðar. Einum manni er hins vegar svo
fyrir að þakka að minna hefur farið fyrir gúrkunni í ár en
oft áður.
Þótt næstum mánuður sé liðinn frá hátíðarfundi
Alþingis á Þingvöllum er hann enn í fréttunum. Í vikunni
skammaði Jón Kalman Stefánsson rithöfundur Steingrím
J. Sigfússon, forseta Alþingis, fyrir að hafa boðið einum
alræmdasta þjóðernissinna Norðurlanda til samkom-
unnar. Sagði hann Steingrími bera að „biðj ast afsök un ar,
standa upp úr stól sínum og hleypa öðrum að“.
Steingrímur er eins og farþegi sem sofnaði í strætó og
stígur vankaður út á pólitískri endastöð. Piu-málið hefði
átt að vera skandall dagsins – mesta lagi vikunnar – en
hefur nú undið svo upp á sig að fólk er farið að krefja
Steingrím um afsögn. Steingrímur hefði þó hæglega getað
kæft hneykslið í fæðingu með því einu að viðurkenna
mistök. Ráðgáta sumarsins er þessi: Hvers vegna gerði
hann það ekki?
Eins og Grikkir til forna sem töldu sólmyrkvann
snúast um þá sjálfa ákvað ég, í ljósi skorts á vísindalegum
útskýringum, að túlka það sem svo að þvermóðska Stein-
gríms snerist um mig. Af einskærri ósérplægni gerðist
Steingrímur klappstýra fremsta rasista Norðurlanda af
greiðvikni við alla álitsgjafa landsins; hann var að hlífa
okkur við gúrkutíðinni.
En í vikulok hrundi þessi heimsmynd mín. Rétt eins og
sólmyrkvinn á Piu-málið sér vísindalegar skýringar.
Pínlegt
Ný rannsókn sem gerð var við háskólann í Iowa sýnir
að hæfni okkar til að sjá villu okkar vegar dvínar með
aldrinum. Þátttakendum í rannsókninni var gert að spila
einfaldan tölvuleik sem fólst í því að þegar hringur birtist
á jaðri skjás áttu þeir að forðast að líta á hann. „Góðu
fréttirnar eru þær að hinir eldri leystu verkefnið jafnvel af
hendi og þeir yngri,“ sagði Jan Wessel, prófessor í tauga-
vísindum, um rannsóknina. Þegar þátttakendur voru
fengnir til að meta eigin frammistöðu var raunin hins
vegar önnur. „Við komumst að því að geta þeirra eldri til
að koma auga á mistök sín er töluvert skert.“ Fólk undir
þrítugu viðurkenndi mistök í 75% tilfella. Fólk yfir sex-
tugu viðurkenndi mistök í aðeins 63% tilfella.
Nauðsynlegt er þeim sem ætla að horfa á sólmyrkvann
að skýla augum sínum með hlífðarbúnaði á borð við
sólmyrkvagleraugu. Þegar aldurinn færist yfir fylgir þver-
móðskan með – því sýnum við öll skilning. Svo pínlegt er
hins vegar orðið að horfa upp á Steingrím standa einan
á pólitískum berangri, skakandi klappstýrudúskum til
heilla Piu Kjærsgaard að óskandi væri að hlífðarbúnaður
væri fáanlegur sem verndaði augun fyrir þeirri skað-
ræðissjón.
Steingrímur og gúrkan
1 1 . Á G Ú S T 2 0 1 8 L A U G A R D A G U R16 S K O Ð U N ∙ F R É T T A B L A Ð I Ð
SKOÐUN