Fréttablaðið - 17.12.2016, Blaðsíða 32

þar sem rekið er kúabú og málinu
reddað.“
Eldhúsborðið á Ljótarstöðum
er stórt og á það er kominn jóla-
dúkur. Heiða tekur nefnilega jólin
með trompi eins og annað, sápu-
þvær til dæmis hvern fersenti-
metra í húsinu. „Ég er dálítið ýkt
í öllu, líka í jólahaldinu. Hrein-
gerningamanían er bara eitt merki
þess, púðar og teppi fá yfirhalningu
líka, allt slíkt fer í þvottavélina sem
er alveg á yfirsnúningi,“ segir hún
hlæjandi. „Ég tek bökunarskorpu
og missi mig í innkaupum og það
er til nammi og matur langt fram á
næsta ár. Svo kaupi ég alltof dýrar
jólagjafir og annað eftir því. Það er
ekki hægt að koma við greiðslu-
kortin eftir bæjarferðirnar, þau eru
svo heit!“
Aðdragandi hátíðanna er annars
hefðbundinn á Ljótarstöðum, að
sögn Heiðu. „Það er farið á bæina
og svo erum við svo heppin hér í
Tungunni að eiga í okkar röðum
skógræktarbændur sem búa á
Giljalandi. Þangað förum við að ná
í jólatré, tökum bara það sem þarf
að grisja.“
Ég sný mér að Helgu og spyr:
Hefur hún dugnaðinn frá þér, stelp-
an? Svarið er ekta skaftfellskt: „Nei,
ég man ekki eftir að hafa gert hreint
eða nokkurn skapaðan hlut!“
Skyldu þær mæðgur vera tvær
saman á jólunum eins og flesta aðra
daga? „Nei, Fanney systir kemur og
dóttir hennar, hún María. Þær hafa
gert það frá því María var þriggja,
fjögurra ára og eru góð jólasend-
ing. Fanney er grunnskólastjóri
svo hún fær góð jólafrí. Kærastinn
hennar Maríu, Pálmar Atli, verður
væntanlega eitthvað að skottast hér
líka, hann á sitt fólk á Klaustri. Þær
mæðgur bjuggu í Þistilfirðinum
þegar María var lítil en komu samt
brunandi hingað heim fyrir jól. Svo
var styttra fyrir þær að koma frá
Vestmannaeyjum meðan þær voru
þar og enn þægilegra núna þegar
þær búa í Hveragerði.
Á aðfangadagsmorgun hefur Ásta
systir líka alltaf komið. Hún bjó
lengi í Ytri-Ásum hér í Tungunni og
hefur verið þar á jólunum þó hún
sé flutt þaðan. Hún kom alltaf fyrst
með strákana tvo, svo strákana þrjá
og svo bara yngsta strákinn núna
því hinir eru löngu farnir. Þegar
þau koma er skipst á jólapökkum
og farið í smákökuboxin, Ásta spáir
í bolla og það er drukkið Baileys.
Það er ekkert klikkað á því.“
Auðvitað er gefið ríflega á garð-
ann tvisvar á aðfangadag eins og
aðra vetrardaga á Ljótarstöðum
og svo verður heilagt með kvöld-
inu. „Við hlustum að sjálfsögðu á
útvarpsmessuna klukkan sex og
borðum eðalhangikjöt sem Valur
í Úthlíð reykir fyrir okkur. Mér
finnst alltaf mjög gaman á jól-
unum og þau eru skipulagður frí-
tími,“ segir Heiða. En hvað finnst
henni best að fá í jólagjöf? „Bækur
eru voða vinsælar. Svo bara hvað
sem er.“
Heitir eftir Heiðu í Ölpunum
Fyrir þá sem ekki vita þá upplýsist
hér að Heiða á Ljótarstöðum heitir
eftir sögupersónunni Heiðu sem
á heima í Ölpunum og Johanna
Spyri skrifaði um gríðarlega vin-
sælt lesefni. Nú stefnir í að bókin
um Heiðu fjalldalabónda eftir
Steinunni Sigurðardóttur verði
til á flestum heimilum Íslands. En
hvernig bækur fílar Heiða sjálf?
„Ég sagði Steinunni að ég væri
alger gufa þegar kæmi að því að
lóga skepnum og veiddi til dæmis
aldrei, en nennti helst ekki að lesa
bækur nema einhver væri drepinn í
þeim! Steinunn varð hugsi og sagði:
„Já, það er aldrei neinn drepinn í
mínum bókum.“ „Reddaðu þessu
í næstu bók,“ sagði ég án umhugs-
unar en áttaði mig og flýtti mér að
segja: „Nei, ekki í næstu bók,“ því
það var bókin um mig!
Já, segðu okkur hvernig var að
hafa Steinunni inni á gafli í lengri
tíma. Það fer ekkert lengra. Djók!
„Það var stórmagnað. Þó alls konar
fólk hafi komið hér þá var ég satt
að segja nervus fyrir því að hingað
væri að koma frægt skáld utan úr
heimi til dvalar á heiðarbýlinu.
En ég sagði henni, eins og öllum
öðrum sem hingað koma, að hér
gilti bara frumskógarlögmálið. Það
er ekki alltaf tími til að stumra yfir
gestum þannig að ef þeir finna eitt-
hvað ætilegt í húsinu, þá eiga þeir
að éta það áður en einhver annar
gerir það. Steinunn fékk námskeið
á kaffikönnuna og svo bara bjargaði
hún sér. Leysti þetta allt mjög vel og
var algerlega laus við allt snobb eða
vesen. Svo feimnin við stórskáldið
var fljót að fara af mér. Mamma var
auðvitað betri en enginn í eldhús-
inu en hún hefur verið mjög slæm í
fótum og var ekki eins spræk þegar
Steinunn var hér og hún er nú.“
Nú ert þú svo lifandi í bókinni og
margir spyrja sig örugglega hvort
þú skrifir ekki hluta hennar sjálf.
„Bara það sem haft er eftir mér á
málþingum og hagyrðingamótum.
Sumar færslur eru líka teknar upp
af fésbókinni. Þetta er mjög sérstök
bók að því leyti að hún er byggð á
alls konar brotum sem Steinunn
raðar saman í frábæra heild.“
Meðal þess sem Heiða les eru
ljóðabækur og svo verður henni
margt að yrkisefni sjálfri því hún
er snjall hagyrðingur. „Það er
okkar böl hér á bæ,“ segir hún.
„Mikið áhættuatriði því það sem
okkur dettur í hug er ekki allt til að
auka vinsældir og síst til þess fallið
að fara á flakk. Það grípur mig því
stundum taugaveiklun ef ég fatta að
síminn minn hefur orðið eftir ein-
hvers staðar, fullur af einhverjum
helvítis dónaskap um náungann. Ég
sendi nefnilega oft vísur á stelpurn-
ar, systur mínar, og fæ svör í sömu
mynt. Við kveðumst á í SMS. Það er
mikil dægrastytting í því þegar ég
hangi á dráttarvélinni sólarhring-
ana út, að hafa eitthvað svona fyrir
stafni.“
Búið stendur og fellur með
bóndanum
Hvað finnst svo Heiðu best við
að vera bóndi? „Það er svo margt.
Þó fólk tali oft um bindinguna þá
finnst mér ótrúlega mikið frelsi við
að ráða mér sjálf. Allt veltur á eigin
ákvarðanatöku því búið stendur og
fellur með bóndanum. Svo er það
víðáttan og nálægðin við skepnur
og náttúru sem spilar stóra rullu.
Að það sé hluti af vinnunni manns
að fara á fjöll og leita að kindum,
það er bara dýrðlegt. Ég þarf heldur
ekki að borga rándýr líkamsræktar-
stöðvarkort en er í ágætu formi bara
við vinnu, útiveru og hreyfingu.“
Hún viðurkennir að vinnan geti
orðið mikil í törnum, í sauðburði,
við jarðabætur, heyskap og göngur
til dæmis. „Svo koma rólegri tímar
og í janúar leyfir maður sér að vera
alveg sulturólegur. Það er kulda-
mánuðurinn. Febrúar og mars eru
kleppsvinnutímar hjá okkur fóstur-
teljurum. Annars væri febrúar róleg-
ur líka og fyrri hluti mars en svo er
farið að rýja og undirbúa vorið.“
Undantekning verður á rólegheit-
um janúarmánaðar núna hjá Heiðu
því hún er að fara til Nýja-Sjálands
að keppa á heimsmeistaramóti
í rúningi. „Þetta verður rúnings-
þrældómur,“ viðurkennir hún. „Við
förum tvö, ég og Hafliði Sævarsson,
bóndi í Fossárdal í Berufirði. Verð-
um fyrst hluti af gengi sem vinnur
við rúning og fáum þar þjálfun og
tilsögn og á heimsmeistaramótinu
keppum við svo tvö fyrir Íslands
hönd.“
Eiga Íslendingar einhvern séns
í Nýsjálendinga? spyr Stefán ljós-
myndari. „Nei, nei. Það er bara
gaman að taka þátt. Reyndar er
hann Hafliði flinkur, hann er tvö-
faldur Íslandsmeistari og honum
gekk vel þegar við kepptum í
Bretlandi í fyrra. Konan hans og
systir hennar koma til okkar upp
úr 20. janúar og þá förum við öll í
ferðalag um Nýja-Sjáland. Það er
víst alveg rosalega flott land og þar
eru heldur engin rándýr eins og í
Ástralíu, þannig að fé er engin hætta
búin þó það gangi úti.“
Þegar Heiða mætir aftur norður
í svalann fer hún beint í fóstur-
talningar í ám víða um land, ásamt
vinkonu sinni. „Ég verð orðin alltof
sein, í rauninni. Vaninn er að byrja
3. febrúar svo við verðum að koma
einhverjum verkum af okkur núna.
Það fór líka um talningarbændurna
mína þegar ég sendi þeim snapp í
ágúst um skráningu mína á heims-
meistaramótið. Fékk strax svar frá
einum: Áttir þú ekki að vera að telja
fóstur í febrúar?“
Heiðu finnst umræðan um
íslenska bændur oft einkennast af
vanþekkingu á lífi þeirra og starfi.
„Auðvitað snýst allt um peninga.
Fólk þyrfti að kynna sér það sem er
á bak við framleiðslu bændanna og
hvernig peningarnir skila sér aftur
inn í hagkerfið. Íslenskur land-
búnaður er ekki styrktur meira en í
þeim löndum sem við berum okkur
saman við. Fyrirkomulaginu þar
er bara oft öðruvísi háttað, styrk-
irnir geta skipst í gripagreiðslur og
búsetugreiðslur og fólk fær jafnvel
greitt fyrir að fóstra sérstök tré á
landareigninni. Landbúnaður er alls
staðar ríkisstyrktur í nærliggjandi
löndum og ef við ætlum að flytja inn
afurðir þaðan er væntanlega annað
ríki búið að niðurgreiða þær. Þetta
er flókið en bændurnir fá rýtingana
og ég tek það nærri mér þegar talað
er um þá sem landníðinga. Eða
þegar rætt er um ríkisstyrkt dýra-
níð, eins og eftir að nýju búvöru-
samningarnir voru samþykktir.
Dýraverndarlögin sjá til þess að
skepnur eru teknar af bændum ef
þeir verða uppvísir að vanrækslu
og þá fá þeir ekki styrki. Þannig að
það eru önnur lög sem dekka það en
búvörusamningarnir.
Gallinn við kerfið er að það er
gríðarlega flókið. Það er eitt að
segja fólki að kynna sér það og
annað að það geti það, því það er
frumskógur. Ég þekki kannski best
sauðfjársamningana, það er verið að
reyna að nútímavæða þá, til dæmis
er áherslan á lífrænan búskap þre-
földuð frá gömlu samningunum og
á bæði afréttum og heimalöndum er
gerð krafa um fleiri landbótaáætl-
anir en áður, stífa stýringu á beit
og úrbótaleiðir ef þarf. Ég er mjög
fylgjandi því.“
Hefur þú reynt að reikna þér
mánaðarkaup? „Nei, það þýðir ekk-
ert að ergja sig með því. Ef ég fleyti
draslinu frá mánuði til mánaðar og
ári til árs er ég sátt. Ég tel ekki vinnu-
stundir, þá væri ég löngu farin,
en það er svo margt sem kemur í
staðinn fyrir peninga þó maður
verði að eiga þá líka. Meðan maður
hefur allt til alls, gott húsnæði, getur
haldið vélunum gangandi og farið
til útlanda þá er ekki yfir neinu að
kvarta. Ég tók við búinu í ákveðinni
niðurníðslu og það hefur kostað
mikið að koma því í það stand sem
það er í en fósturtalningarnar eru
vel borgaðar, enda þrælavinna. Ef ég
hefði þær ekki yrði ég að finna eitt-
hvað annað til að fleyta mér áfram
á. Ég var líka í rúningi í nokkur ár.“
Í fjallasal
Heiða er varaþingmaður VG og á
örugglega eftir að fara í pontu á
hinu háa Alþingi. Hún kveðst þó
ekki byrjuð að hugleiða efnið í jóm-
frúræðuna. „Mínar áherslur eru á
umhverfismál, landbúnað og jafn-
rétti og þá meina ég jafnrétti allra,“
segir hún og í lokin kemur hér vísa
sem ég heyrði hana flytja á hagyrð-
ingamóti fyrir nokkrum árum.
Skaftártungan mig fóstrar og
fæðir,
í fjallasal kaus ég að lifa og vinna
og ekkert mig viðlíka í heiminum
hræðir
og heimskuleg áform virkjunar-
sinna.
Fífill er í miklu uppáhaldi hjá Heiðu þó hann sé enginn fjárhundur, enda gríðarlega falleg skepna. FréttaBlaðið/SteFán
Ég tel ekki vinnu-
stundir, þá væri Ég
löngu farin, en það er
svo margt sem kemur í
staðinn fyrir peninga
þó maður verði að eiga
þá líka.
það grípur mig því
stundum taugaveiklun
ef Ég fatta að síminn
minn hefur orðið
eftir einhvers staðar,
fullur af einhverjum
helvítis dónaskap um
náungann.
1 7 . d e s e m b e r 2 0 1 6 L A U G A r d A G U r32 h e L G i n ∙ F r É T T A b L A ð i ð