Fréttablaðið - 17.12.2016, Blaðsíða 76

Geisladiskur
in Paradisum
★★★★ Verk eftir Úlfar inga Haraldsson,
Önnu Þorvaldsdóttur, kolbein
Bjarnason, svein lúðvík Björnsson
Flytjandi: Guðrún Óskarsdóttur
semballeikari
smekkleysa
Fyrir þá sem ekki vita er semball
hljómborðshljóðfæri og er forfaðir
píanósins. Ekki er barið á strengina
með hömrum líkt og í því síðarnefnda,
heldur er mekanismi sem plokkar
þá. Semballinn var mjög vinsæll á
endurreisnar- og barokktímanum.
Með tilkomu píanósins hvarf hann
smám saman af sjónarsviðinu. Hann
hefur þó orðið sífellt meira áberandi
á undanförnum árum, bæði í flutningi
á barokktónlist, og einnig nýrri músík.
Á nýútkomnum geisladiski með Guð-
rúnu Óskarsdóttur semballeikara er
eingöngu að finna ný verk eftir nokkur
íslensk tónskáld.
Helsti gallinn við sembalinn er
hversu veikróma hann er. Það skiptir
hins vegar ekki máli þegar geisladiskur
er annars vegar. Maður hækkar bara
í græjunum! Semballinn sem hér er
leikið á er sérlega hljómfagur, og upp-
takan er svo gott sem fullkomin. Hún
er notalega djúp og breið, en samt
skýr. Hvert einasta smáatriði heyrist
greinilega.
Nokkrir þættir sem saman bera
heitið In Paradisum II eftir Úlfar Inga
Haraldsson koma afar vel út. Þetta
eru stemningsverk, það er yfir þeim
helgi og friður. Rafhljóð auka mjög á
andrúmsloftið. Langir, þokukenndir
rafhljómarnir og hvassir tónar semb-
alsins skapa heillandi andstæður.
Fingerprints eftir Önnu Þorvalds-
dóttur er allt öðru vísi, en ekkert síður
ánægjulegt áheyrnar. Tónlistin er ofsa-
fengin, tilfinningarnar ólgandi. Byggt
er á tiltölulega einföldu tónefni sem
unnið er úr á þráhyggjukenndan hátt.
Áferðin er myrk, en ávallt spennandi.
Eins og nafnið ber með sér er Tif...
og klukkan tifar til móts við tímann
eftir Svein Lúðvík Björnsson mun vél-
rænni. Sveinn er hér hófsamur eins
og venjulega. Grunnhugmyndin er
fábrotin og einföld, úrvinnslan mark-
viss og án útúrdúra. Verkið er dálítið
fráhrindandi, þetta er jú hugleiðing
um tímann sem engu eirir; hverjum
finnst það skemmtilegt?
Andrúmsloftið í Danses achron-
iques (Tímalausum dönsum) eftir Kol-
bein Bjarnason er sömuleiðis nokkuð
hryssingslegt. Þetta eru hefðbundnir
dansar frá barokktímanum; sarabanda,
allemande, courante, o.s.frv. Í gamla
daga voru slíkir dansar ávísun á nota-
lega skemmtitónlist, en hér er því ekki
að heilsa. Sömu formúlur eru þó fyrir
hendi, en stefin eru afstrakt, hljóm-
arnir ómstríðir, rytminn óreglulegur.
Kolbeinn vinnur úr þessum grunni af
mikilli ákefð og niðurstaðan er dökkur
tónavefur, napur og kaldur. Þar með
er ekki sagt að verkið sé slæmt – síður
en svo. Tónlist þarf ekki alltaf að vera
hugguleg. Aðalatriðið er að tónskáld-
inu takist að koma meiningu sinni til
skila. Músíkin verður að vera sönn, ef
svo má segja. Atburðarásin í henni hér
er ávallt athyglisverð. Hún er rökrétt en
kemur þó stöðugt á óvart. Fyrir bragðið
virkar hún og hittir í mark.
Guðrún leikur allt af einstakri fag-
mennsku. Hraðar nótnarunur eru
jafnar og skýrar. Hljómarnir eru
nákvæmir, hrynjandin hnitmiðuð. Á
geisladiskinum er að finna spuna eftir
hana sjálfa en þar býr hún til hljóð
með banki á sembalinn, strokum,
o.s.frv. Þar birtist manni önnur mynd
af hljóðfærinu en þessi venjulega. Hún
er dáleiðandi og unaðsleg. Útkoman er
óneitanlega mögnuð. Jónas Sen
niðurstaða: Ákaflega vandaður
geisladiskur, ólíkar en eftirtektar-
verðar tónsmíðar, frábær spila-
mennska.
Spennandi andstæður sembalsins
Bækur
sonnettan
★★★★★
sigurjón magnússon
Útgefandi: Ugla 2016
Fjöldi síðna: 141
Er íslenskukennari sem heldur því til
streitu að hafa ljóð Snorra Hjartarson-
ar, Land, þjóð og tunga, á námsskránni
þar með orðinn þjóðernissinni og ras-
isti? Sú spurning liggur til grundvallar
í nýrri skáldsögu Sigurjóns Magnús-
sonar, Sonnettunni. Svarið er svo
sem ekki einhlítt, en meðal þess sem
Sigurjón veltir upp
í sögunni er hvernig
umræðan stimplar
fólk og dregur í dilka
á þeim forsendum
einum að því sé annt
um þjóðmenninguna
og menningararfinn.
Tómas, söguhetjan,
hefur sagt starfi sínu
sem menntaskóla-
kennari lausu eftir
að hafa lotið í lægra
haldi fyrir rétttrún-
aði samstarfsmanna
sinna og verið neitað
um að láta nem-
endur lesa umrædda
sonnettu. Hann er
úthrópaður rasisti
fyrir vikið og meira
að segja eiginkonan,
Selma, stendur með
andstæðingum hans í þessari baráttu.
Reyndar eru þau hjónakorn ansi lítið
sammála um nokkurn hlut og hjóna-
bandið löngu orðið holt að innan. Til
að reyna að bjarga því sem bjargað
verður drífur Tómas þau í þriggja vikna
frí á sólarströnd á Spáni, en fær fljótt
ástæðu til að sjá eftir þeirri ákvörðun.
Sól og strandlíf lækna ekki hjóna-
bandsmeinin, brátt dregur til þeirra
tíðinda sem hann óttast mest og leikar
æsast allhressilega.
Helsti styrkur Sigurjóns Magnússon-
ar sem höfundar er virðing hans fyrir
mætti orðanna og varleg meðferð hans
á þeim. Hvert orð er vandlega valið og
hann hefur einstakt lag á því að draga
upp sterkar myndir og aðstæður án
þess að missa sig í orðavaðal og ofskýr-
ingar. Saga þeirra Tómasar og Selmu er
gamalkunnug og hefur verið viðfangs-
efni margra skáldsagna í gegnum tíð-
ina; gjáin sem myndast milli elskenda
þegar hversdagsleikinn og togstreitan
um hvað skipti máli fara að yfirgnæfa
ástarneistann, en Sigurjóni tekst að
segja þessa sögu á einstæðan hátt og
velta upp spurningum um það hvað
skipti í raun máli í lífinu.
Persónur eru vel dregnar, helst að
eiginkonan Selma sverji sig í ætt stað-
almynda um hina ófullnægðu konu,
en frústrasjón hennar verður samt
skiljanleg og ekki laust við að lesand-
inn hafi með henni
vissa samúð. Tómas
sjálfur er einstaklega
ósympatísk aðalper-
sóna, en vissulega
ansi kunnuglegur
bæði úr skáldsögum
og raunveruleika.
F r æ ð i m a ð u r i n n
sem lifir í bókum,
hangir á prinsippum
og gleymir því sem
skiptir máli í hvers-
dagsleikanum. Aðrar
persónur eru meiri
svipmyndir, fulltrúar
ákveðinna þjóð-
félagshópa, en allar
vel gerðar og trú-
verðugar sem slíkar.
Helst að flagarinn
Höskuldur Briem sé
ótrúverðug steríó-
týpa sem höfundur greinilega hefur
enga samúð með.
Sagan rennur vel og bregður upp
myndum af aðstæðum sem allir sólar-
landafarar þekkja, spaugilegum á
köflum en alltaf með dimmum undir-
tóni; maður er manni úlfur.
Í heild er Sonnettan afskaplega
vönduð og vel smíðuð saga sem allrar
athygli er verð, en skilur svo sem ekki
mikið eftir í huga lesandans.
Friðrika Benónýsdóttir
niðurstaða: Vel smíðuð og enn
betur stíluð saga sem veltir upp
spurningum sem brenna á samtím-
anum.
Var Snorri Hjartarson rasisti?
Ábendingahnappinn má
finna á www.barnaheill.is
Mozart við kertaljós
Styrkt af Tónlistarsjóði Menntamálaráðuneytisins, Reykjvíkurborg, Hafnarfjarðarbæ, Kópavogsbæ og Garðabæ
Miðasala við innganginn og á tix.is - Miðaverð kr. 2.800 / 2.000
Hafnarfjarðarkirkju mánudag 19. des. kl 21.00
Kópavogskirkju þriðjudag 20. des. kl 21.00
Garðakirkju miðvikudag 21. des. kl 21.00
Dómkirkjunni í Reykjavík fimmtudag 22. des. kl 21.00
Camerarctica
Mozart by candlelight
Kammertónlist á aðventu 2016
ÍS
LE
N
SK
A/
SI
A.
IS
/N
AT
8
23
51
1
1/
16
Fullkomnaðu jólasósuna
með Knorr-kraftinum sem
þú þekkir og treystir!
...KEMUR MEÐ GÓÐA BRAGÐIÐ!
Knorr gefur þér
kraftinn fyrir jólin
MSG
1 7 . d e s e m B e r 2 0 1 6 l a u G a r d a G u r76 m e n n i n G ∙ F r É t t a B l a ð i ð