Morgunblaðið - 02.12.2021, Síða 14

14 DAGLEGT LÍF
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 2. DESEMBER 2021
Kristín Heiða Kristinsdóttir
khk@mbl.is
M
ér finnst þetta satt að
segja út í hött, að ég sé
að fá þessi verðlaun.
Ég held þetta hljóti að
vera einhver misskilningur. Ég er
ekki að leggja neitt af mörkum, bara
að heimsækja vini mína og stundum
færa þeim nýbakaðar pönnukökur,“
segir Þórný Þórarinsdóttir, en í gær
var henni veitt Fjöreggið, viður-
kenning sem Öldrunarráðs Íslands
veitir árlega til einstaklings, stofn-
unar eða félagasamtaka sem þykja
hafa unnið gott og óeigingjarnt starf
í þágu aldraðra. Þórný hefur í ára-
raðir haft fasta liði þrjá daga vik-
unnar að heimsækja aldraðar vin-
konur og vini sem ýmist dvelja á
hjúkrunarheimilum eða á eigin
heimili og eiga ekki heimangengt.
Þórný er níræð, lögblind og fer allra
sinna ferða gangandi og í strætó.
„Ég geri þetta ekki síður fyrir
sjálfa mig, af því mér finnst miklu
skemmtilegra að fara eitthvað og
hitta fólk og spjalla, heldur en að
fara út að ganga erindisleysu, til að
fá mína daglegu hreyfingu. Ég
skipti þessum heimsóknum skipu-
lega á vikudagana, svo aðstand-
endur viti hvaða daga ég kem, þá
geta þau komið aðra daga. Ég fer
tvisvar í viku í vatnsleikfimi, en
þrisvar í viku í heimsóknir. Á mánu-
dögum fer ég til Þóru vinkonu minn-
ar á Hrafnistu, en við kynntumst í
gegnum Kvenfélag Langholtskirkju
á sínum tíma. Eftir að hún fékk
heilablæðingu þá getur hún ekki
tjáð sig með orðum. Við hliðina á
Hrafnistu er Skjól, og þar hef ég oft
átt vinkonur til að heimsækja, en
þær eru dánar. Á miðvikudögum fer
ég svo í Eirarholt, sem er hluti af
Eir, til að heimsækja vinkona mín
frá Húsavík, Önnu Maríu Þór-
isdóttur, sem þar býr ásamt manni
sínum. Við höfum þekkst frá því ég
var tólf ára, svo vináttan hefur hald-
ist í tæp áttatíu ár, en hún er orðin
níutíu og tveggja ára. Anna María
skrifaði á sínum tíma vikulegar hug-
leiðingar í Morgunblaðið sem hétu
Krækiber og hún vann líka við þýð-
ingar,“ segir Þórný og bætir við að
hún hafi verið vön að heimsækja
alltaf í leiðinni bekkjarsystur sína
sem bjó líka í Eirarholti.
„Hún hét Vilhelmína Þorvalds-
dóttir og var fyrsta lögreglukonan á
Íslandi, lærði sitt fag úti í Ameríku.“
Á fimmtudögum fer Þórný svo í
Mörkina að heimsækja Sólrúnu vin-
konu sína sem er 17 árum yngri en
hún. „Við vorum að kenna saman í
mörg ár og urðum góðar vinkonur,
hún er núna komin með alzheimer.“
Töluðum bara um jákvætt
Í ljósi þess að Þórný er orðin
níræð, þá hefur hún misst margar af
þeim vinkonum sem hún heimsótti
reglulega.
„Ein þeirra er nýdáin, Jóhanna
Hjaltadóttir, en hún bjó á Grund.
Hún var orðin 102 ára þegar hún
lést, en hún var heima hjá sér í eigin
íbúð þar til hún varð 101 árs og
þangað heimsótti ég hana líka. Við
urðum vinkonur vegna þess að þeg-
ar við vorum báðar orðnar lögblind-
ar þá var kortum víxlað í pósti sem
við fengum til að veita okkur afslátt
í leigubíla,“ segir Þórný sem sér
ekkert með öðru auganu en fær
reglulega sprautur í hitt augað til að
halda sjóninni þar við.
„Ég varð blind á hægra auganu
eftir aðgerð, en þetta er ellihrörnun
í augnbotnum,“ segir Þórný og bæt-
ir við að hún hafi gert sér ferð til Jó-
hönnu sem þá var henni ókunnug
kona, til að víxla aftur kortunum.
„Jóhanna hringdi viku síðar og
spurði hvort ég gæti ekki komið aft-
ur. Hún sagðist ekki vilja missa af
mér. Við náðum vel saman, þótt hún
væri tólf árum eldri en ég blessunin.
Hún sagði mér margar merkilegar
sögur frá sínum yngri árum, en
Jensína móðir hennar var systir Ás-
geirs Ásgeirssonar forseta. Jensína
passaði oft dætur Ásgeirs og Jó-
hanna lék sér mikið við þessar
frænkur sínar. Hún var send með
hressingu til Kjarvals út í hraun
þegar hann var að mála á Þingvöll-
um. Jóhanna var alltaf brosandi og
glöð. Við töluðum aldrei um neitt
nema jákvætt. Við kvöddumst með
virktum rétt áður en hún dó, líka
brosandi, því hún var tilbúin að
fara.“
Ófrísk þegar missti manninn
Þórný hefur búið í Vogahverf-
inu frá því hún flutti suður frá Akur-
eyri 1957 og byrjaði að búa með
manni sínum, Hauki Eiríkssyni, í
Karfavoginum.
„Við Haukur kynntumst þegar
við vorum 19 ára á lokaárinu okkar í
Menntaskólanum á Akureyri. Við
fluttum saman suður og Haukur
lærði norrænu en ég fór í Kennara-
skólann. Við eignuðumst fimm börn
saman, fjóra stráka og eina stúlku,
en ég var ófrísk að fimmta barni
okkar þegar Haukur lést úr krabba-
meini árið 1963. Þá fór ég að vinna
sem kennari í Vogaskóla og kenndi
þar í 36 ár. Vogaskóli var á þessum
tíma fjölmennasti skóli á landinu,
þar voru um 1.700 nemendur. Það
kom sér vel að einungis voru nokkur
skref yfir í vinnuna hjá mér úr
Karfavoginum, enda var aldrei til
bíll á heimilinu,“ segir Þórný og ját-
ar að vissulega hafi verið mikil vinna
að vera ein með fimm börn.
„Ég hafði ágæta aðstöðu því
tengdafaðir minn, Eiríkur Stefáns-
son kennari, bjó með okkur Hauki
frá byrjun í Karfavoginum, en hann
hafði misst konu sína um fimmtugt.
Tengdapabbi bjó áfram hjá mér eft-
ir að Haukur féll frá. Hann var
þakklátur og glaður að fá að vera á
heimilinu með þessum einu afabörn-
um sínum, því Haukur var hans eina
barn. Eiríkur hjálpaði mér auðvitað
líka og hann var afskaplega þægi-
legur og geðgóður, yndislegasta
gamalmenni sem hægt var að hugsa
sér. Vissulega var vinna fyrir mig að
annast um hann og hann fékk líka
oft gesti að norðan og samkennara
sína úr Langholtsskóla, en sam-
búðin gekk vel,“ segir Þórný og
bætir við að hún hafi engan tíma
haft til að ná sér í mann eftir að
Haukur dó.
„Ég átti vin til fimm ára löngu
seinna, en krabbameinið tók hann
líka frá mér. Sjálf greindist ég
snemma á þessu ári með krabba-
mein í legi. Það var skorið og ég
þurfti líka að fara í geisla, en nú er
ég laus við þetta og geri allt sem
mér sýnist.“
Harðir krepputímar í æsku
Þórný bjó á mörgum og ólíku
stöðum þegar hún var barn, meðal
annars á tveimur sem fóru í eyði
fyrir sjötíu árum, Aðalvík norðan við
Ísafjarðardjúp og Flatey á Skjálf-
anda.
„Ég fæddist í Kjósinni, fyrsta
barn foreldra minna, en flutti þaðan
nokkurra mánaða gömul með þeim
til Reykjavíkur. Á bernskuárum
mínum voru harðir krepputímar og
foreldrar mínir voru fátækir. Þau
leigðu lítið herbergi í húsi hér í
Reykjavík og í því litla rými bjugg-
um við fjögur, því föðurafi minn
flutti til okkar, örvasa blint rúm-
liggjandi gamalmenni. Við fluttum
til Aðalvíkur þegar foreldrar mínir
sáu fram á að geta ekki lifað af vet-
urinn, vegna hungurs. Þetta var
alvörukreppa. Pabbi var með kenn-
arapróf en engin laus kennarastaða
var í bænum. Hann fór á bryggjuna
hvern dag til að leita að vinnu og
vissi aldrei hvort hann yrði valinn
eða ekki til dagsstarfs. Þegar pabbi
fékk kennarastöðu í Aðalvík, var
ekkert annað í stöðunni en að flytja,
þó afskekkt væri og ekki fært þang-
að nema sjóleiðina. Hálfsmánaðar-
lega þurfti að fara til Ísafjarðar að
ná í póst og vistir. Sama staða var
uppi þegar við fluttum til Flateyjar
á Skjálfanda, þá þurfti að sigla til
Húsavíkur eftir vistum. Í Flatey
bjuggum við í einu litlu loftskeyta-
herbergi inn af skólaganginum, ég,
foreldrar mínir og fjögurra mánaða
systir mín. Í samanburði við þetta
finnst mér litla blokkaríbúðin mín
hér í Ljósheimum eins og höll sem
ég er ein að hringla í,“ segir Þórný
sem þarf enga heimilisaðstoð og sér
sjálf um þrif og annað í sínu lífi.
Henni finnst heimtufrekja og tilætl-
unarsemi hrjá marga í nútamíma-
samfélagi. Afkomendur Þórnýjar
eru þrjátíu: fimm börn, tólf barna-
börn og þrettán langömmubörn.
Margir afkomenda hennar búa utan
Íslands, í Svíþjóð, Noregi og Lond-
on. Sonur hennar, Eiríkur Hauks-
son, rauðhærði rokkarinn sem allir
þekkja, hefur búið í Noregi í meira
en þrjátíu ár og þar er hann orðinn
fjórfaldur afi.
Þetta hlýtur að vera misskilningur
„Í Flatey bjuggum við fjögur í einu litlu loftskeyta-
herbergi. Í samanburði við það finnst mér litla blokk-
aríbúðin mín hér í Ljósheimum eins og höll,“ segir
hin eldspræka níræða Þórný sem man tímana
tvenna. Í gær hlaut hún viðurkenningu, Fjöreggið.
Morgunblaðið/Kristinn Magnússon
Þórný Fer allra sinna ferða fótgangandi og í strætó, þótt hún sé lögblind. Aldrei var til bíll á heimili hennar og barnanna.
Ástfangin Þórný og Haukur 19 ára
og nýútskrifaðir stúdentar frá MA.
Ánægð Þórný tók við Fjöregginu í
gær frá Öldrunarráði Íslands.